Sirozun səbəbləri və müalicəsi

Sirozun Səbəbləri:

Sirozun bir çox səbəbi ola bilər. Bu səbəblər xroniki qaraciyər xəstəlikləri, alkoqol istifadəsi, viruslar və ya genetik faktorlar ola bilər. Ən çox rastlanan səbəblər bunlardır:

Alkohol istifadəsi:

Uzun müddət davam edən alkol istehlakı qaraciyərin zədələnməsinə səbəb olur. Alkolik hepatitdən sonra qaraciyərdə şişkinlik və skarləşmə meydana gəlir ki, bu da zamanla siroza yol açır.

Hepatit B və C:

Hepatit B və Hepatit C virusları qaraciyər iltihabına və qaraciyər hüceyrələrinin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Kronik hepatit C, sirozun əsas səbəblərindən biridir.

Yağlı Qaraciyər Xəstəliyi (NAFLD):

Yağlı qaraciyər xəstəliyi, qaraciyərdə anormal yağ yığılmasına səbəb olur və bu zaman zaman iltihaba və zədələnməyə səbəb ola bilər. Bu vəziyyətin irəliləməsi nəticəsində non-alkolik steatohepatit (NASH) və siroz inkişaf edə bilər.

Autoimmün Hepatit:

Autoimmün hepatit, immun sisteminin qaraciyər hüceyrələrinə hücum etməsi nəticəsində qaraciyərin iltihablanmasına və zədələnməsinə səbəb olan bir vəziyyətdir.

Qaraciyər venalarının tıxanması:

Qaraciyər venalarının tıxanması (budəfəki "Budd-Chiari sindromu"), qaraciyərin normal qan dövranını pozaraq zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Genetik xəstəliklər:

Bəzi genetik xəstəliklər, məsələn, Wilson xəstəliyi (misin qaraciyərdə yığılması) və hemochromatosis (dəmirin qaraciyərdə çoxalması), qaraciyər zədələnməsinə və sirozun inkişafına səbəb ola bilər.

Qaraciyər Damarlarının Zədələnməsi:

Qaraciyərə qan tədarük edən damarların zədələnməsi, xüsusilə portal hipertoniya kimi vəziyyətlər qaraciyərin işləməsini çətinləşdirə bilər.

Bəzi Dərmanlar:

Uzun müddət istifadə edilən bəzi dərmanlar (məsələn, metotreksat və ya isoniazid) qaraciyəri zədələyərək siroza yol aça bilər.

Sirozun Əlamətləri:

Siroz başlanğıcda çox belirgin əlamətlərə səbəb olmaya bilər. Lakin zamanla qaraciyər funksiyaları pisləşdikcə aşağıdakı əlamətlər ortaya çıxır:

Yorğunluq və Halsızlıq:

Yüksək dərəcədə yorgunluq və ümumi halsızlıq hissi sirozun ən erkən simptomlarından biridir.

Qarında Şişkinlik və Ağrı:

Qarında şişkinlik (asit) və ağrı sirozun irəliləyən mərhələlərində ortaya çıxar. Bu, qaraciyərin düzgün işləməməsi və mayenin qarın boşluğunda yığılması nəticəsində olur.

Sarıqlıq (Jaundice):

Dərinin və gözlərin sararması, bilirubin maddəsinin qaraciyər tərəfindən düzgün işlənməməsi nəticəsində meydana gəlir. Bu, qaraciyərin toksinləri təmizləməkdə çətinlik çəkməsi ilə əlaqəlidir.

İştah Itkisi və Həzm Problemləri:

İştahın azalması, nəfəs alma çətinliyi və həzm pozğunluqları müşahidə edilə bilər.

Qanama və Asan Mavi Ola Bilən Dəri:

Qaraciyər qan laxtalanması üçün vacib maddələri istehsal etməyi çətinləşdirdiyindən, qəza nəticəsində qanama və asinlik daha asan olur.

Dəri Üzərində Qızarıqlıq və Xırdalıqlar:

Əllərin və ayaqların üzərində qızarma və şişlik ola bilər.

Sümük Ağrıları:

Siroz, osteoporoz (sümük əriməsi) inkişafına yol aça bilər, bu da bədənin müəyyən hissələrində ağrıya səbəb olur.

Şüur Dəyişiklikləri (Hepatik Ensefalopatiya):

Qaraciyər toksinləri təmizləmədikdə, beyindəki zəhərlənmə nəticəsində düşünmə problemi, hissiyat dəyişiklikləri və qarışıqlıq baş verə bilər.

Sirozun Müalicəsi:

Sirozun müalicəsi, səbəblərinə və mərhələsinə əsaslanır. Bu müalicə üsulları, sirozun irəliləməsinin qarşısını almağa və qaraciyər funksiyalarını qorumağa yönəldilmişdir.

Əsas Səbəbin Müalicəsi:

Hepatit B və C üçün antiviral dərmanlar, alkol istifadəsini dayandırmaq, autoimmün hepatiti müalicə edən dərmanlar və ya genetik xəstəliklər üçün uyğun terapiyalar tətbiq edilə bilər.

Dərmanlar:

Proton pompası inhibitorları (PPI) və antihistaminiklər qaraciyərin və mədə-bağırsaq sisteminin rahatlamasına kömək edir.

Diüretiklər (maye itirməyi təşviq edən dərmanlar) qarın şişkinliyini və su toplamağı azaldır.

Qida Dəyişiklikləri və Diet:

Düşük duzlu pəhriz, ağır yağlardan uzaq durmaq və balanslı qidalanma sirozun idarə edilməsində vacibdir.

B6 və B12 vitaminləri, folat və D vitamini kimi əlavələr də lazım ola bilər.

Qanama və Qan Laxtalanması Müalicəsi:

Qanama problemi olan şəxslər üçün qan laxtalanmasının tənzimlənməsi və vitamin K əlavələri tətbiq edilə bilər.

Cərrahi Müalicə:

Kolesistektomiya (ödemli öd kisəsinin çıxarılması) və ya qaraciyər transplantasiyası şiddətli siroz hallarında həyata keçirilə bilər.

Portal hipertoniya və sistemdəki damar tıxanıklığı da cərrahi müdaxilələr tələb edə bilər.

Nəticə:

Siroz, qaraciyərin funksiyasını ciddi şəkildə pozan bir xəstəlikdir. Müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə bu xəstəlik idarə edilə bilər, amma erkən mərhələdə müalicə edilmədikdə, siroz çox ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Həkim nəzarətində müalicə, qidalanma və həyat tərzi dəyişiklikləri sirozun irəliləməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər.