Somatizasiya nədir? Somatoform pozuntular
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Somatizasiya Nədir?
Somatizasiya, fərdin yaşadığı psixoloji stress, gərginlik və ya narahatlıq hisslərinin fiziki simptomlar vasitəsilə bədənə yansımasıdır. Bu vəziyyətdə şəxs bədənində real və ya xəyali ağrılar hiss edə bilər. Lakin aparılan tibbi müayinələr nəticəsində bu fiziki narahatlıqların altında yatan hər hansı bir üzvi səbəb aşkar edilmir.
Psixoloji faktorlarla birbaşa əlaqəli olan somatizasiya, çox vaxt uzunmüddətli xarakter daşıyır. Bu prosesdə emosional çətinliklər şüuraltı şəkildə fiziki şikayətlərə çevrilərək özünü büruzə verir.
Somatoform Pozuntular və Onların Mahiyyəti
Somatoform pozuntular (müasir tibbdə tez-tez somatik simptom pozuntusu adlandırılır), tibbi cəhətdən izah edilə bilməyən fiziki simptomların yaşandığı psixoloji pozuntular qrupudur. Bu simptomlar xəstə üçün tamamilə realdır və gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi mənfi təsir göstərir.
Əsas səbəbi psixoloji faktorlar təşkil edən bu pozuntuların bir neçə mühüm növü mövcuddur:
1. Somatik Simptom Pozuntusu
Bu pozuntudan əziyyət çəkən insanlar bədənlərinin müxtəlif nahiyələrində davamlı ağrılar və ya digər fiziki narahatlıqlar yaşayırlar. Tibbi səbəbi olmayan bu simptomlar uzun müddət davam edir. Şəxs, yaşadığı simptomların şiddəti ilə bağlı həddindən artıq stress və narahatlıq keçirir.
2. İnkişaf Etmiş Sağlamlıq Anksiyetesi (Hipokondriyazis)
Şəxs davamlı olaraq ağır bir xəstəliyə tutulduğu inancına sahib olur. Bədəndəki ən kiçik bir dəyişiklik və ya əlamət ciddi bir xəstəliyin göstəricisi kimi şərh edilir. Hətta həkim müayinələri və neqativ test nəticələri belə bu insanların narahatlığını aradan qaldırmağa kifayət etmir.
3. Konversiya Pozuntusu
Psixoloji stressin birbaşa fiziki disfunksiyalara çevrilməsidir. Bu vəziyyət özünü görmə itkisi, iflic və ya digər nevroloji simptomlar şəklində göstərə bilər. Simptomların heç bir tibbi izahı yoxdur və psixoloji amillər əsas rol oynayır.
4. Kompulsiv Bədən Dismorfik Pozuntusu
Bu pozuntuda insanlar öz bədənlərinin müəyyən bir hissəsini həddindən artıq qüsurlu və ya çirkin hesab edirlər. Sözügedən qüsur ya çox kiçikdir, ya da ümumiyyətlə mövcud deyil. Bu obsessiv düşüncələr fərdin sosial və gündəlik həyatını iflic edə bilər.
5. Faktitiyə Pozuntusu
Şəxs diqqət və ya şəfqət qazanmaq məqsədilə özünü xəstə kimi göstərir və ya xəstəlik təqlid edir. Bəzi hallarda saxta simptomlar yaratmaq üçün özünə qəsdən zərər vermə hallarına da rast gəlinir.
Somatizasiya və Somatoform Pozuntuların Müalicəsi
Bu pozuntuların müalicəsi kompleks yanaşma tələb edir və əsasən psixoterapiya və zəruri hallarda dərman müalicəsi ilə həyata keçirilir. Müalicə metodları aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:
| Müalicə Metodu | Təsviri və Faydaları |
|---|---|
| Koqnitiv-Davranışçı Terapiya (KDT) | Düşüncə və davranışları dəyişərək somatik simptomları idarə etməyi öyrədir. |
| Psixoedukasiya | Stressin fiziki simptomlara təsirini anlamağa kömək edir. |
| Dərman Müalicəsi | Antidepresanlar və anksiolitiklər həkim nəzarəti ilə simptomları azaldır. |
| Stress İdarə Edilməsi | Yoga, meditasiya və relaksasiya texnikaları ilə gərginliyi azaldır. |
| Sosial Dəstək | Aile və dostlarla ünsiyyət sağalma prosesini sürətləndirir. |
Peşəkar Yardım Almağın Önəmi
Somatoform pozuntular ciddi vəziyyətlərdir və fərdin həyatına dərindən təsir edə bilər. Unutmayın ki, peşəkar psixoloji yardım və düzgün müalicə planı ilə bu vəziyyətlərin öhdəsindən gəlmək mümkündür. Psixoloji sağlamlıq, fiziki rifahın ayrılmaz bir hissəsidir.
