Sümük şişi nədir? Sümük şişinin simptomları
Sümük Şişlərinin Növləri
1. Xoşxassəli Sümük Şişləri:
Ətraf toxumalara yayılmaz və həyati təhlükə yaratmaz.
Ən çox rast gəlinənlər:
Osteokondroma: Sümük və qığırdaq mənşəli şişlər.
Fibrodisplaziya: Sümük toxumasında anormal lifli toxumalar.
Enkondroma: Sümüklərdə qığırdaq hüceyrələrinin yığılması.
2. Bədxassəli Sümük Şişləri:
Sümük və ətraf toxumaları dağıdır, metastaz yolu ilə digər orqanlara yayıla bilər.
Ən çox rast gəlinən növlər:
Osteosarkoma: Yeniyetmələrdə və gənclərdə daha çox rast gəlinən birincili sümük xərçəngi.
Ewing Sarkoması: Uşaqlarda və yeniyetmələrdə müşahidə olunur.
Xondrosarkoma: Qığırdaq toxumasından inkişaf edir, daha çox yaşlı insanlarda rast gəlinir.
Sümük Şişlərinin Səbəbləri
Genetik Faktorlar: Ailədə sümük şişi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Radiasiya Ekspozisiyası: Yüksək dozalı radiasiyaya məruz qalmaq.
Travmalar: Əvvəlki sümük zədələri bəzi hallarda şişlərin yaranmasını stimullaşdıra bilər.
Xroniki İltihablar və İnfeksiyalar: Uzun müddət davam edən iltihabi vəziyyətlər.
Digər Xəstəliklər: Li-Fraumeni sindromu, Paget xəstəliyi.
Sümük Şişinin Simptomları
1. Ağrı:
Erkən Mərhələ: Ağrı şiddətli olmaya bilər, lakin gecələr artar.
İrəliləmiş Mərhələ: Davamlı və şiddətli ağrı, hərəkət zamanı daha da pisləşə bilər.
2. Şişkinlik və Görünən Dəyişikliklər:
Sümük üzərində gözlə görünən və ya toxunanda hiss olunan şişkinlik.
Şişkin bölgədə qızartı və ya istilik.
3. Hərəkət Məhdudiyyəti:
Şişin yerləşdiyi sümükdə hərəkətin azalması.
Əzələlərdə zəiflik.
4. Sümükdə Qırılmalar:
Şiş sümüyü zəiflətdiyi üçün sümüklər asanlıqla qırıla bilər (patoloji qırıq).
5. Sistemik Simptomlar:
Kilo İtkisi: Sürətli və izah edilə bilməyən arıqlama.
Yorğunluq: Davamlı zəiflik və enerjisizlik.
Qızdırma: Xüsusilə iltihabi proses və ya bədxassəli şişlərdə.
6. Sinir və Damar Problemləri:
Şiş sinirlərə və qan damarlarına təzyiq edərsə:
Uyuşma, karıncalanma və ya qollarda və ayaqlarda hissiyyat itkisi.
Qan dövranının pozulması.
Sümük Şişinin Diaqnozu
1. Tibbi Tarix və Fiziki Müayinə:
Xəstənin şikayətləri və ailəvi anamnez nəzərə alınır.
Sümüyün hərəkətliliyi və həssaslığı qiymətləndirilir.
2. Görüntüləmə Testləri:
Rentgen:
Şişin formasını və sümükdəki anormallıqları aşkar edir.
MRT (Maqnetik Rezonans Tomoqrafiya):
Şişin ətraf toxumalara təsirini və ölçüsünü dəqiq göstərir.
KT (Kompüter Tomoqrafiyası):
Sümüyün detallı görüntüsü üçün.
Skelet Sintiqrafiyası:
Şişin bədəndəki digər sümüklərə yayılıb-yayılmadığını yoxlayır.
3. Biopsiya:
Şişdən alınan toxuma nümunəsi laboratoriyada mikroskop altında analiz edilir.
Şişin xoşxassəli və ya bədxassəli olduğunu təyin etmək üçün əsas üsuldur.
Sümük Şişinin Müalicəsi
1. Xoşxassəli Şişlər:
Cərrahi Müdaxilə: Şiş tamamilə çıxarılır.
Müşahidə: Əgər şiş çox yavaş böyüyürsə və simptomlar yaratmırsa.
2. Bədxassəli Şişlər:
Cərrahi Əməliyyat:
Şişin və onunla birlikdə zədələnmiş sümük toxumasının çıxarılması.
Əgər mümkünsə, sümük protezi və ya implantla əvəz edilir.
Kemoterapiya:
Xərçəng hüceyrələrini öldürmək və ya böyüməsini yavaşlatmaq üçün istifadə olunur.
Xüsusilə osteosarkoma və Ewing sarkomasında təsirlidir.
Radioterapiya:
Şiş hüceyrələrini məhv etmək üçün yüksək enerjili radiasiya istifadə edilir.
Xondrosarkoma kimi bəzi növlərdə tətbiq edilir.
İmmunoterapiya və Hədəfli Müalicə:
Xərçənglə mübarizə üçün immun sistemin gücləndirilməsi.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Davamlı sümük ağrısı və ya gecələr artan ağrılar varsa.
Sümük üzərində şişkinlik və ya toxunanda hiss olunan sərtlik.
Sümüklərin tez-tez və asanlıqla qırılması.
Davamlı yorğunluq, qızdırma və ya izah edilə bilməyən kilo itkisi.
Sümük şişi erkən mərhələdə aşkar edilərsə, müalicənin uğur şansı daha yüksəkdir.