Taxikardiya (ürək çarpıntısı) nədir? Ürək döyüntüsünə nə səbəb olur?
Taxikardiyanın Növləri
1. Atriyal Taxikardiya
Ürəyin yuxarı hissələrindən (atriyumdan) qaynaqlanan sürətli döyüntülər.
2. Ventrikulyar Taxikardiya
Ürəyin aşağı hissələrindən (ventrikullardan) qaynaqlanır.
Daha ciddi bir vəziyyət sayılır və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.
3. Supraventrikulyar Taxikardiya (SVT)
Atriyum və ya atrioventrikulyar düyündə (AV düyün) baş verən anormal elektrik siqnallarından qaynaqlanır.
4. Sinüs Taxikardiyası
Ürəyin təbii elektrik siqnallarının sürətlənməsi ilə əlaqədardır.
Fiziki və ya emosional səbəblərlə ortaya çıxa bilər.
Taxikardiyanın Səbəbləri
Taxikardiya müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər. Bəzi hallarda bu, normal fizioloji bir reaksiyadır, digər hallarda isə tibbi bir problemin göstəricisidir.
1. Fizioloji Səbəblər (Normal Reaksiyalar)
Stress və Anksiyete:
Emosional gərginlik ürək döyüntüsünü artıra bilər.
Fiziki Aktivlik:
İdman və ya hər hansı ağır fiziki iş zamanı ürək döyüntüsü artır.
Hamiləlik:
Hamiləlik zamanı bədənə əlavə qan dövranı lazım olduğu üçün ürək döyüntüsü artar.
2. Tibbi Səbəblər
Ürək Xəstəlikləri:
Arteriya tıxanıqlığı, ürək çatışmazlığı və ya ürək ritminin pozulması.
Yüksək Qan Təzyiqi (Hipertoniya):
Təzyiq ürəyin daha çox işləməsinə səbəb olur.
Anemiya:
Qandakı oksigen səviyyəsinin azalması ürək döyüntüsünü artırır.
Hipertiroidizm:
Tiroid hormonlarının həddindən artıq ifrazı taxikardiyaya səbəb ola bilər.
Gecikmiş Elektrolit Balanssızlığı:
Kalium, natrium, maqnezium kimi elektrolitlərin disbalansı.
3. Dərman və Maddə Təsiri
Kofein və Spirtli İçkilər:
Kofein ürək çarpıntısını artıran təsirə malikdir.
Dərmanlar:
Bəzi soyuqdəymə dərmanları, antidepresanlar və ya stimulyatorlar ürək ritmini artıra bilər.
Narkotiklər:
Kokain və amfetaminlər taxikardiyaya səbəb ola bilər.
4. Yaşam Tərzi Faktorları
Həddindən Artıq Siqaret Çəkmə:
Nikotin ürək ritmini artırır.
Həddindən Artıq Yorğunluq:
Yuxu çatışmazlığı ürək döyüntüsünə təsir göstərə bilər.
Taxikardiyanın Simptomları
Taxikardiya bəzi insanlarda heç bir simptom verməyə bilər, lakin aşağıdakı əlamətlər tez-tez rast gəlinir:
Ürəkdə çırpınma və ya sürətli döyüntü hissi (çarpıntı).
Başgicəllənmə və ya baş dönməsi.
Sinədə ağrı və ya sıxıntı.
Nəfəs darlığı.
Zəiflik və yorğunluq.
Bədbinlik və narahatlıq hissi.
Həddindən artıq hallarda huşunu itirmə (sincop).
Taxikardiyanın Müalicəsi
Taxikardiyanın müalicəsi, onun səbəbinə və tipinə əsaslanır. Müalicə həm dərman, həm də həyat tərzi dəyişiklikləri ilə həyata keçirilə bilər.
1. Tibbi Müdaxilə
Antiaritmik Dərmanlar:
Ürək ritmini tənzimləyən dərmanlar (məsələn, beta-blokatorlar, kalsium kanal blokatorları).
Kardioversiya:
Elektrik şoku vasitəsilə ürəyin normal ritminə qaytarılması.
Kateter Ablasiyası:
Ürəyin anormal elektrik siqnallarını yaradan sahəsini məhv etmək üçün tətbiq edilir.
2. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Stresin İdarə Edilməsi:
Meditasiya, yoga və dərin nəfəs alma texnikaları stressi azalda bilər.
Kofein və Spirt Məhdudiyyəti:
Kofein və alkoqol qəbulu azaldılmalıdır.
Yuxu Rejimi:
Keyfiyyətli və kifayət qədər yuxu ürək sağlamlığını qoruyur.
Düzenli Fiziki Aktivlik:
Ürək-damar sağlamlığı üçün həftəlik orta səviyyəli fiziki aktivlik tövsiyə olunur.
3. Xüsusi Prosedurlar
Implant Edilən Defibrilator (ICD):
Xüsusilə ağır ventrikulyar taxikardiyalarda ürəyin ritmini bərpa edən cihaz.
Taxikardiyanın Qarşısını Alma Yolları
Sağlam Qidalanma:
Doymuş yağ və duz qəbulunu azaldın, meyvə, tərəvəz və tam taxıllarla zəngin qidalar istehlak edin.
Siqareti Dayandırmaq:
Nikotin ürək ritminə mənfi təsir edir.
Tibbi Nəzarət:
Yüksək qan təzyiqi, diabet və tiroid problemlərini nəzarət altında saxlayın.
Həddindən Artıq Yükdən Qaçınmaq:
Çox yorğunluq və stresdən uzaq durun.
Müntəzəm Tibbi Yoxlama:
Ürək sağlamlığınızı müntəzəm olaraq həkim nəzarətində saxlayın.
Nəticə
Taxikardiya ciddi bir sağlamlıq problemi ola bilər və vaxtında müalicə edilməzsə, ürək çatışmazlığı və ya insult riskini artıra bilər. Əgər sürətli ürək döyüntüsü və digər əlaqəli simptomlar müşahidə edilirsə, dərhal tibbi yardım almaq vacibdir. Sağlam həyat tərzi və müntəzəm nəzarət, bu vəziyyətin qarşısını almağa və idarə etməyə kömək edir.