Tiroid bezinin iltihabi xəstəlikləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Tiroidit Növləri və Tiroid Vəzinin İltihabi Xəstəlikləri
Tiroidit, tiroid vəzinin müxtəlif səbəblərdən yaranan iltihabi xəstəliklər qrupunu ifadə edən tibbi termindir. Bu xəstəliklər hormon istehsalına təsir edərək bədəndə hipotiroidizm (hormon azlığı) və ya hipertiroidizm (hormon çoxluğu) kimi vəziyyətlərə yol aça bilər. Tiroiditlərin bir neçə fərqli növü mövcuddur və hər birinin özünəməxsus klinik gedişatı vardır.
Əsas tiroidit növləri aşağıdakılardır:
- Hashimoto tiroiditi (xroniki autoimmun tiroidit)
- Subakut tiroidit (De Quervain tiroiditi)
- Sessiz tiroidit (painless tiroidit)
- Doğum sonrası tiroidit
- Akut (bakterial) tiroidit
- Riedel tiroiditi (fibroz tiroidit)
1. Hashimoto Tiroiditi (Xroniki Autoimmun Tiroidit)
Hashimoto tiroiditi, tiroid vəzinin xroniki autoimmun iltihabı olub, dünyada ən yaygın rast gəlinən tiroidit növüdür. Bu vəziyyətdə autoimmun sistem bədənin öz tiroid hüceyrələrini hədəf alaraq onları zədələyir. Nəticədə hormon istehsalı azalır və xəstədə hipotiroidizm inkişaf edir.
Simptomları:
- Yorğunluq, çəki artımı və soyuğa qarşı həssaslıq
- Quru dəri, saç tökülməsi və qəbzlik
- Boğazda dolğunluq hissi və ya guatr (qalınlaşmış tiroid)
- Hissiyyat pozulmaları və depressiya
Səbəbləri və Müalicəsi: Xəstəliyin əsas səbəbi genetik faktorlar və yanlış işləyən autoimmun reaksiyalardır. Müalicə prosesində hormon əvəzedici terapiya (levotiroksin) tətbiq edilir. Bu müalicənin məqsədi tiroid hormon səviyyəsini normallaşdırmaqdır.
2. Subakut Tiroidit (De Quervain Tiroiditi)
Subakut tiroidit, adətən virus infeksiyalarından sonra yaranan və tiroid vəzində kəskin ağrı ilə müşayiət olunan iltihab növüdür. Bu xəstəlik çox vaxt tənəffüs yolu infeksiyalarından sonra özünü göstərir.
Əsas Əlamətləri:
- Boyun və boğaz nahiyəsində şiddətli ağrı
- Hərarət, ümumi yorğunluq və titrəmə
- Hormon səviyyəsinin əvvəlcə yüksəlməsi (hipertiroidizm), sonra isə düşməsi
Müalicə Üsulları: İltihabı və ağrını azaltmaq üçün NSAİİ (nonsteroid iltihab əleyhinə dərmanlar) və ya kortikosteroidlər istifadə olunur. Hormon səviyyəsi kəskin düşərsə, müvəqqəti hormon terapiyası tətbiq edilə bilər.
3. Sessiz və Doğum Sonrası Tiroidit
Bu iki növ tiroidit çox vaxt bənzər klinik gedişata malikdir və autoimmun faktorlarla əlaqələndirilir.
| Tiroidit Növü | Xüsusiyyətləri | Müalicəsi |
|---|---|---|
| Sessiz Tiroidit | Ağrısız inkişaf edir, keçici hipertiroidizm və hipotiroidizm mərhələləri olur. | Çox vaxt xüsusi müalicə tələb etmir, bəzən müvəqqəti hormon terapiyası verilir. |
| Doğum Sonrası Tiroidit | Doğuşdan sonrakı ilk aylarda yaranır, əsəbilik və yorğunluqla müşahidə olunur. | İltihab əleyhinə dərmanlar və lazım gəldikdə hormon əvəzedici terapiya istifadə edilir. |
4. Akut (Bakterial) və Riedel Tiroiditi
Nadir rast gəlinən bu növlər daha ciddi tibbi müdaxilə tələb edə bilər:
Akut Bakterial Tiroidit
Tiroid vəzinin bakterial infeksiyaya yoluxması nəticəsində yaranır. Boyunda kəskin ağrı, yüksək hərarət və limfa düyünlərinin böyüməsi ilə xarakterizə olunur. Müalicədə antibiotiklər və ehtiyac olduqda cərrahi drenaj (absseslər üçün) tətbiq edilir.
Riedel Tiroiditi (Fibroz Tiroidit)
Tiroid vəzində fibroz (sərtləşmiş) toxumanın inkişaf etdiyi çox nadir bir xəstəlikdir. Vəzi bərk və hərəkətsiz hala gətirərək udma və tənəffüs problemlərinə yol açır. Müalicədə kortikosteroidlər və ya təzyiqi azaltmaq üçün cərrahi müdaxilə istifadə olunur.
Tiroidit Xəstəliklərinin Diaqnostika Üsulları
Tiroid iltihabını dəqiq diaqnoz etmək üçün həkimlər aşağıdakı müayinə metodlarından istifadə edirlər:
- Qan Testləri: T3, T4 və TSH səviyyələri ölçülür. Autoimmun vəziyyəti yoxlamaq üçün anti-TPO və anti-TG antikorları yoxlanılır.
- Tiroid Ultrasəsi: Vəzin ölçüsünü, strukturunu və iltihablı sahələri qiymətləndirmək üçün vacibdir.
- İncə İynə Aspirasiya Biopsiyası: Şübhəli kütlələri və ya iltihabın növünü müəyyən etmək üçün tətbiq edilir.
- Radioaktiv Yod Testi: Tiroid vəzinin hormon istehsalı qabiliyyətini və yod tutma səviyyəsini yoxlayır.
Nəticə
Tiroidin iltihabi xəstəlikləri müxtəlif simptomlarla özünü göstərən və bədənin ümumi maddələr mübadiləsinə təsir edən ciddi vəziyyətlərdir. Erkən diaqnoz və növünə uyğun düzgün müalicə ilə tiroid funksiyalarını normallaşdırmaq və həyat keyfiyyətini bərpa etmək mümkündür.
