Tiroid bezinin iltihabi xəstəlikləri
Tiroidit növləri:
Hashimoto tiroiditi (xroniki autoimmun tiroidit)
Subakut tiroidit (De Quervain tiroiditi)
Sessiz tiroidit (painless tiroidit)
Doğum sonrası tiroidit
Akut (bakterial) tiroidit
Riedel tiroiditi (fibroz tiroidit)
1. Hashimoto tiroiditi:
Hashimoto tiroiditi, tiroid bezinin xroniki autoimmun iltihabı olub, ən yaygın tiroidit növüdür. Autoimmun sistem bədənin öz tiroid hüceyrələrinə hücum edərək onların zədələnməsinə və nəticədə hormon istehsalının azalmasına (hipotiroidizm) səbəb olur.
Əlamətləri:
Hipotiroidizmin simptomları (yorğunluq, çəki artımı, soyuğa qarşı həssaslıq, quru dəri, saç tökülməsi)
Boğazda dolğunluq və ya qalınlaşmış tiroid (guatr)
Qəbzlik və zəiflik
Hissiyyat pozulmaları və depresiya
Səbəbləri:
Genetik faktorlar və autoimmun reaksiya
Müalicə:
Hormon əvəzedici terapiya (levotiroksin) ilə hipotiroidizmi idarə etmək. Bu, tiroid hormonunun səviyyəsini normallaşdırmağa kömək edir.
2. Subakut tiroidit (De Quervain tiroiditi):
Subakut tiroidit adətən viral infeksiyalarla əlaqələndirilən, tiroidin ağrılı iltihabıdır. Bu növ tiroidit çox vaxt tənəffüs yolu infeksiyalarından sonra ortaya çıxır və tiroiddə şişkinlik və ağrı ilə müşayiət olunur.
Əlamətləri:
Boyun və boğaz nahiyəsində ağrı
Hərarət və ümumi yorğunluq
Tiroid hormon səviyyəsinin əvvəlcə yüksəlməsi (hipertiroidizm), sonra düşməsi (hipotiroidizm)
Ürək döyüntüsündə sürətlənmə, titrəmə, çəki itirilməsi (hipertiroidizm mərhələsində)
Səbəbləri:
Virus infeksiyaları (nəfəs yolu infeksiyaları)
Müalicə:
İltihab əleyhinə dərmanlar (nonsteroid iltihab əleyhinə dərmanlar - NSAİİ) və ya kortikosteroidlər ağrını və iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilir.
Tiroid hormon səviyyələri çox düşərsə, qısa müddətlik hormon əvəzedici terapiya tətbiq oluna bilər.
3. Sessiz tiroidit:
Sessiz tiroidit, ağrısız və səsiz şəkildə inkişaf edən tiroid iltihabıdır. Bu növ tiroidit çox vaxt keçici hipertiroidizmə səbəb olur və sonra öz-özünə hipotiroidizm mərhələsinə keçir. Sessiz tiroidit bəzən autoimmun xəstəliklərlə əlaqələndirilir.
Əlamətləri:
Əvvəlcə hipertiroidizm (çəki itirilməsi, sürətli ürək döyüntüsü, titrəmə), sonra hipotiroidizm (yorğunluq, çəki artımı)
Ağrısız tiroid bezinin şişməsi
Səbəbləri:
Autoimmun faktorlar (bəzən Hashimoto tiroiditi ilə əlaqəli)
Müalicə:
Simptomlar keçici olduğu üçün çox vaxt xüsusi müalicə tələb etmir.
Tiroid hormon səviyyəsi çox aşağı düşərsə, müvəqqəti olaraq hormon əvəzedici terapiya tətbiq edilə bilər.
4. Doğum sonrası tiroidit:
Doğum sonrası tiroidit, doğuşdan sonra tiroid bezində yaranan iltihabdır. Bu xəstəlik, doğumdan sonrakı bir neçə ay ərzində hipertiroidizm və ya hipotiroidizm mərhələləri ilə özünü göstərə bilər. Doğum sonrası tiroidit də autoimmun mənşəli hesab edilir.
Əlamətləri:
Əvvəlcə hipertiroidizm (əsəbilik, sürətli ürək döyüntüsü), sonra hipotiroidizm (yorğunluq, çəki artımı, depressiya)
Boğazda şişkinlik
Səbəbləri:
Autoimmun reaksiya, doğuşdan sonra hormon səviyyələrinin dəyişməsi
Müalicə:
Simptomları idarə etmək üçün iltihab əleyhinə dərmanlar və tiroid hormon əvəzedici terapiya istifadə edilə bilər.
Əksər hallarda tiroid funksiyası öz-özünə normallaşır.
5. Akut (bakterial) tiroidit:
Akut tiroidit nadir hallarda rast gəlinən və tiroidin bakterial infeksiyası nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət, tiroidin infeksiyaya yoluxması ilə tiroid bezində kəskin iltihab və ağrı ilə müşayiət olunur.
Əlamətləri:
Boyun nahiyəsində kəskin ağrı
Hərarət və titrəmə
Şişkin və ağrılı tiroid
Çox vaxt digər infeksion simptomlar (boğaz ağrısı, limfa düyünlərinin böyüməsi)
Səbəbləri:
Bakterial infeksiyalar
Müalicə:
Antibiotiklər infeksiyanı müalicə etmək üçün istifadə olunur.
Cərrahi drenaj bəzən lazım ola bilər, xüsusilə də absseslər (irin yığılması) inkişaf edərsə.
6. Riedel tiroiditi (fibroz tiroidit):
Riedel tiroiditi çox nadir rast gəlinən bir xəstəlikdir və tiroid bezində fibroz toxumanın (sərtləşmiş toxuma) inkişafı ilə xarakterizə olunur. Bu toxuma tiroidi əhatə edərək onun funksiyasını azaldır və tiroidi bərk və hərəkətsiz hala gətirir.
Əlamətləri:
Boyunda bərk və sərt tiroid bezi
Udma və tənəffüs problemləri
Hipoitiroidizm əlamətləri
Səbəbləri:
Tam olaraq məlum deyil, lakin otoimmun reaksiya və ya fibroz xəstəlikləri ilə əlaqəli ola bilər.
Müalicə:
Kortikosteroidlər və ya antiinflamatuar dərmanlar iltihabı və fibroz prosesini yavaşlatmaq üçün istifadə oluna bilər.
Cərrahi müdaxilə bəzi hallarda tiroidin təzyiqini azaltmaq üçün lazım ola bilər.
Tiroidit xəstəliklərinin ümumi diaqnostik üsulları:
Tiroid bezinin iltihabi xəstəliklərini diaqnoz etmək üçün bir neçə üsul istifadə edilir:
Qan testləri:
Tiroid hormon səviyyələri (T3, T4) və tiroid stimullaşdırıcı hormon (TSH) ölçülür. Autoimmun tiroiditlərdə antitiroid antikorlar (anti-TPO, anti-TG) yoxlanılır.
Tiroid ultrasəsi:
Tiroidin ölçüsünü, strukturlarını və şişkinlikləri qiymətləndirmək üçün istifadə edilir.
İncə iynə aspirasiya biopsiyası:
Tiroiddə kütlələr və ya iltihablı sahələri qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər.
Radioaktiv yod testi:
Tiroid hormon istehsalının səviyyəsini qiymətləndirmək üçün radioaktiv yodun tiroid tərəfindən tutulma qabiliyyəti yoxlanılır.
Nəticə:
Tiroidin iltihabi xəstəlikləri, tiroidin funksiyalarını təsir edə bilən və müxtəlif simptomlara səbəb olan bir qrup xəstəlikdir. Bu xəstəliklərin müalicəsi, onların növünə və səbəbinə görə dəyişir. Erkən diaqnoz və müalicə ilə xəstələr tiroid funksiyalarını normallaşdıra və simptomlarını idarə edə bilərlər.