Total Diz Protezi (Diz Əvəzləmə Əməliyyatı) – Nədir, Kimlərə Tətbiq Olunur və Müalicə Prosesi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Total Diz Protezi Nədir?
Total diz protezi, diz oynağında meydana gələn ciddi zədələnmələri aradan qaldırmaq üçün tətbiq edilən cərrahi bir prosedurdur. Bu əməliyyat zamanı femur (bud sümüyü), tibia (qıç sümüyü) və bəzən patella (diz qapağı) səthləri ehtiyatla çıxarılır. Çıxarılan bu hissələrin yerinə xüsusi tibbi materiallardan hazırlanmış yüksək texnologiyalı süni oynaq yerləşdirilir. Cərrahi müdaxilənin əsas məqsədi diz oynağının itirilmiş funksiyasını və hərəkətliliyini yenidən bərpa etməkdir.
Total Diz Protezi Kimlər Üçün Uyğundur?
Bu prosedur adətən 60 yaşdan yuxarı xəstələrdə tətbiq olunsa da, ciddi zədələnmə hallarında gənc xəstələrdə də uğurla icra edilə bilər. Əməliyyatın tətbiq sahələri aşağıdakı cədvəldə əks olunmuşdur:
| Tətbiq Sahəsi | Tipik Hallar |
|---|---|
| Osteoartrit (kireçlənmə) | Yaşlılarda dizdə ağrı və hərəkət məhdudluğu |
| Romatoid artrit | İltihabi oynaq xəstəlikləri |
| Travmatik artrit | Qırıq və travmalardan sonra yaranan fəsadlar |
| Qığırdaq eriməsi | Menisk və qığırdaq itkiləri sonrası |
| Əvvəlki əməliyyatların uğursuzluğu | Yenidən əməliyyat ehtiyacı olan hallar |
Total Diz Dəyişimi Üçün Əsas Əlamətlər
Xəstənin həyat keyfiyyətini aşağı salan müəyyən simptomlar bu əməliyyatın zəruriliyini göstərir. Əgər aşağıdakı əlamətləri yaşayırsınızsa, mütəxəssis rəyi vacibdir:
- Daimi və güclü diz ağrısı (hətta yuxu zamanı belə davam edən ağrılar).
- Dizdə sərtlik, oturub-durma və pilləkən çıxma zamanı yaranan çətinliklər.
- Fiziki müalicə və dərman preparatlarından müsbət nəticə alınmaması.
- Günlük həyat fəaliyyətlərinin kəskin məhdudlaşması.
- Diz formasında nəzərə çarpan dəyişikliklər (O və ya X formalı deformasiyalar).
Əməliyyat Önü Hazırlıq Mərhələsi
Uğurlu bir nəticə üçün əməliyyatdan əvvəl hərtərəfli diaqnostika aparılmalıdır. Bu mərhələyə qan testləri, ürək və ağciyər yoxlamaları daxildir. Həmçinin, dizin vəziyyətini dəqiq qiymətləndirmək üçün rentgen və ya MRT müayinələri aparılır. Anesteziya həkimi tərəfindən xəstənin ümumi vəziyyəti yoxlanılır, antikoaqulyant (qan durulducu) və digər dərmanların qəbulu tənzimlənir. Eyni zamanda, əməliyyatdan əvvəl və sonra üçün fizioterapiya planlaması həyata keçirilir.
Əməliyyat Prosesi Necə Keçir?
Total diz dəyişdirilməsi əməliyyatı peşəkar cərrahi komanda tərəfindən icra edilir və adətən 1–2 saat davam edir. Prosedur zamanı aşağıdakı addımlar izlənilir:
- Anesteziya: Ümumi və ya spinal (beldən aşağı keyitmə) üsulla həyata keçirilir.
- Təmizləmə: Zədələnmiş qığırdaq və sümük toxumaları sahədən çıxarılır.
- Yerləşdirmə: Dizə metal və plastik protez hissələri dəqiqliklə yerləşdirilir.
- Xəstəxana Təqibi: Əməliyyatdan sonra xəstə adətən 1–2 gün xəstəxanada nəzarət altında qalır.
Əməliyyatdan Sonra Bərpa Prosesi
Bərpa prosesi xəstənin intizamlı yanaşmasından asılı olaraq bir neçə mərhələdə tamamlanır. İlk 24–48 saat ərzində xəstənin ayağa qalxması mümkündür. Bu dövrdə ağrıkəsicilər və infeksiya əleyhinə dərmanlar təyin edilir.
Reabilitasiya Mərhələləri:
- Fizioterapiya: Diz ətrafı əzələlərin gücləndirilməsi üçün xüsusi məşqlərə başlanılır.
- Dəstəkli Gəzinti: İlk 4–6 həftə ərzində əsa və ya gəzinti vasitəsi (walker) ilə hərəkət tövsiyə olunur.
- Normal Fəaliyyətə Dönüş: Gündəlik işlərə 6–12 həftə ərzində qayıtmaq olar.
- Tam Bərpa: Funksional bərpa prosesi adətən 3–6 ay çəkir.
Mümkün Risklər və Fəsadlar
Hər bir cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, bu əməliyyatda da nadir hallarda bəzi risklər mövcuddur. Bunlara infeksiya, qan laxtası (dərin ven trombozu – DVT), protezin yerindən çıxması və ya boşalması daxildir. Həmçinin dizdə sərtlik və ya əməliyyata cavab verməyən ağrılar müşahidə oluna bilər. Lakin əksər xəstələrdə bu risklər düzgün təqib və profilaktik tədbirlərlə minimuma endirilir.
Protezin Ömrü və Baxımı
Müasir texnologiya ilə hazırlanan total diz protezləri düzgün qulluq edildikdə 15–20 il və daha uzun ömürlü ola bilər. Protezin ömrünü uzatmaq üçün aşırı yükdən, ani bükülmələrdən və dizi yerə qoymaqdan çəkinmək lazımdır. İllik kontrol müayinələri protezin vəziyyətini izləmək üçün vacibdir.
Nəticə
Total diz dəyişdirilməsi, yaşam keyfiyyətini əhəmiyyətli şəkildə yaxşılaşdıran və xroniki ağrıları aradan qaldıran uğurlu bir prosedurdur. Əgər diz ağrılarınız gündəlik fəaliyyətlərinizi çətinləşdirirsə və konservativ müalicə üsulları (dərman, fizioterapiya) nəticə vermirsə, bu əməliyyat sizin üçün ən effektiv həll yolu ola bilər.
