Tulyaremiya nədir? Tulyaremiyanın simptomları və müalicəsi hansılardır?
Tulyaremiya Necə Yoluxur?
Heyvanlarla Təmas:
Yoluxmuş heyvanların qanı, əti və ya digər bədən mayeləri ilə təmas.
Həşərat Dişləmələri:
Tulyaremiya xəstəliyini daşıyan gənə və ya ağcaqanad dişləməsi.
Çirklənmiş Su və Qida:
Çirklənmiş suyun içilməsi və ya yoluxmuş heyvanların əti ilə təmas.
Tənəffüs Yolu:
Yoluxmuş heyvanların tullantılarından gələn bakteriyaları nəfəs alma yolu ilə qəbul etmək.
Tulyaremiya Simptomları
Tulyaremiya simptomları yoluxma yolundan və infeksiyanın formasından asılı olaraq dəyişə bilər. Aşağıda əsas simptomlar qeyd edilmişdir:
1. Ümumi Simptomlar
Yüksək hərarət (38-40°C).
Titrəmə və üşütmə.
Halsızlıq və yorğunluq.
Baş ağrısı.
Əzələ və oynaq ağrıları.
Bulantı və bəzən qusma.
2. Tulyaremiyanın Klinik Formaları
Tulyaremiya, infeksiyanın hansı bədən hissəsini təsir etməsinə görə fərqli formalar alır:
Ülseroglandulyar Tulyaremiya:
Simptomlar:
Dəridə yaralar və qızartı.
Şişmiş və ağrılı limfa düyünləri.
Ən Yayılan Forma:
Əsasən dəridəki kəsik və ya yaralar vasitəsilə yoluxur.
Glandulyar Tulyaremiya:
Simptomlar:
Limfa düyünlərinin şişməsi (ülser olmadan).
Yoluxma Yolu:
Həşərat dişləməsi ilə yoluxur.
Orofaringeal Tulyaremiya:
Simptomlar:
Boğaz ağrısı.
Udqunma çətinliyi.
Ağız boşluğunda yaralar.
Qarın ağrısı və ishal (çirklənmiş su və ya qida ilə yoluxma nəticəsində).
Tənəffüs Tulyaremiyası:
Simptomlar:
Öskürək.
Sinə ağrısı.
Nəfəs darlığı.
Daha ağır hallarda sətəlcəm.
Yoluxma Yolu:
Bakteriyanın tənəffüs yolu ilə bədənə daxil olması.
Tyfoid Tulyaremiya:
Simptomlar:
Yüksək hərarət.
Qaraciyər və dalaqda böyümə.
Mərkəzi sinir sisteminə təsir edən ağır hallar.
Tulyaremiya Diaqnozu
Diaqnoz, xəstənin simptomları, epidemioloji tarixi və laboratoriya müayinələrinə əsaslanır:
Qan Testləri:
Bakteriyaya qarşı antikorların aşkar edilməsi.
Kültür Testi:
Qan, limfa düyünləri və ya digər bədən mayelərində bakteriyanın tapılması.
PCR Analizi:
Bakteriyanın genetik materialının təyin edilməsi.
Seroloji Testlər:
Xüsusi antikorların təyini üçün.
Tulyaremiya Müalicəsi
Tulyaremiya, bakterial bir infeksiya olduğu üçün antibiotiklərlə müalicə edilir. Müalicə erkən başladıqda daha təsirli olur.
1. Əsas Antibiotiklər
Streptomisin:
Tulyaremiyanın müalicəsində ən çox istifadə edilən antibiotikdir.
Gentamisin:
Streptomisinə alternativ olaraq tətbiq edilir.
Doksisiklin və ya Ciprofloksasin:
Daha yüngül hallarda və ya alternativ olaraq istifadə edilir.
2. Dəstəkləyici Müalicə
Yüksək hərarəti və ağrıları yüngülləşdirmək üçün ağrıkəsicilər.
Bol maye qəbulu və istirahət.
3. Ağır Hallarda
Xəstəxanada müalicə tələb oluna bilər.
Tənəffüs çətinliyi və ya ağır sətəlcəm hallarında oksigen dəstəyi.
Tulyaremiya Əleyhinə Profilaktik Tədbirlər
Həşərat Dişləməsindən Qorunma:
Açıq ərazilərdə qoruyucu geyimlərdən istifadə edin.
Gənə və ağcaqanadlara qarşı sprey tətbiq edin.
Qida və Su Təhlükəsizliyi:
Su mənbələrinin təmizliyinə diqqət edin.
Çiy ət və ya yaxşı bişirilməmiş heyvan məhsullarından uzaq durun.
Heyvanlarla Təmasda Ehtiyatlılıq:
Yoluxmuş və ya ölmüş heyvanlara toxunmaqdan çəkinin.
Ovladığınız heyvanları yaxşı bişirin.
Epidemiya Bölgələrində Tədbirlər:
Yoluxma riski yüksək olan bölgələrdə müntəzəm tibbi yoxlanış aparın.
Nəticə
Tulyaremiya ciddi, lakin müalicə edilə bilən bir xəstəlikdir. Erkən diaqnoz və düzgün antibiotik müalicəsi ilə tam sağalma mümkündür. Yoluxma riskini azaltmaq üçün gigiyena qaydalarına riayət etmək, heyvanlarla və təbiətlə təmasda ehtiyatlı olmaq vacibdir. Şübhəli simptomlar aşkar edildikdə dərhal həkimə müraciət edilməlidir.