Ülseratif kolit nədir?
Ülseratif kolitin əlamətləri
Ülseratif kolit əlamətləri xəstəliyin şiddətinə, təsirlənmiş bağırsaq sahəsinə və aktivlik səviyyəsinə bağlı olaraq dəyişə bilər:
Həzm sisteminə aid əlamətlər:
Qanlı və ya selikli ishal.
Qarnın alt hissəsində ağrı və ya krampşəkilli sancılar.
Tez-tez bağırsaq hərəkəti ehtiyacı.
Qarında şişkinlik və dolğunluq hissi.
Ümumi simptomlar:
Halsızlıq və yorğunluq.
Çəki itkisi.
İştahsızlıq.
Bədən temperaturunun artması (yüngül hərarət).
Düz bağırsaq əlamətləri:
Bağırsaq boşaldıldıqdan sonra tam boşalmamış hissi.
Düz bağırsaq bölgəsində narahatlıq və ya təzyiq.
Xroniki ağırlaşmalar:
Anemiya (qanın azlığı) uzunmüddətli qan itkisindən qaynaqlana bilər.
Ülseratif kolitin növləri
Ülseratif kolit, bağırsağın hansı hissəsinin təsirlənməsindən asılı olaraq müxtəlif növlərə bölünür:
Proktit:
Yalnız düz bağırsağı təsir edir.
Qanlı nəcis və ya rektal narahatlıq əlamətləri ilə xarakterizə olunur.
Proktosigmoidit:
Düz bağırsaq və sigmoid bağırsağı təsir edir.
İshal, qanaxma və qarında kramp müşahidə edilir.
Sol tərəfli kolit:
Düz bağırsaqdan başlayaraq kolonun sol tərəfinə qədər uzanır.
İshal, qanaxma və qarnın sol tərəfində ağrı yaradır.
Pankolit:
Kolonun bütün hissələrini təsir edir.
Şiddətli ishal, qarın ağrısı, yorğunluq və əhəmiyyətli çəki itkisi ilə müşahidə edilir.
Ülseratif kolitin səbəbləri
Ülseratif kolitin dəqiq səbəbi məlum deyil, lakin aşağıdakı faktorlar rol oynaya bilər:
Autoimmun reaksiya:
İmmunitet sistemi bağırsaq mukozasına yanlışlıqla hücum edir və iltihab yaradır.
Genetik faktorlar:
Ailədə ülseratif kolit və ya digər iltihabi bağırsaq xəstəlikləri olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Ətraf mühit faktorları:
Stress, qida vərdişləri və ya müəyyən infeksiyalar xəstəliyin yaranmasında və ya alovlanmasında təsir göstərə bilər.
Mikrobiom balanssızlığı:
Bağırsaq bakteriyalarının tarazlığının pozulması.
Ülseratif kolitin diaqnozu
Diaqnoz üçün aşağıdakı müayinə və testlər aparılır:
Tibbi tarix və fiziki müayinə:
Əlamətlərin xarakteri və müddəti.
Endoskopiya:
Koloskopiya: Kolonun tam müayinəsi.
Sigmoidoskopiya: Bağırsağın alt hissələrinin müayinəsi.
Qan və nəcis testləri:
Anemiya və ya infeksiya əlamətlərini müəyyən etmək.
Görüntüləmə müayinələri:
Qarın bölgəsinin KT və ya MRT-si.
Ülseratif kolitin müalicəsi
Müalicə xəstəliyin şiddətinə, təsir dairəsinə və xəstənin fərdi xüsusiyyətlərinə əsasən dəyişir:
1. Dərman müalicəsi:
Antiiltihab dərmanlar:
Mesalamin və ya sulfasalazin.
İmmunsupressorlar:
Azatioprin, metotreksat.
Bioloji preparatlar:
TNF-alfa inhibitorları (Infliximab, Adalimumab).
Kortikosteroidlər:
Alovlanmalar zamanı qısa müddət istifadə olunur.
2. Diyet və həyat tərzi dəyişiklikləri:
Həzm sistemini qıcıqlandıra bilən qidalardan (məsələn, süd məhsulları, yağlı yeməklər, kəskin ədviyyatlar) çəkinin.
Lif qəbulunu tənzimləyin.
Bol su için.
3. Cərrahi müalicə:
Şiddətli hallarda kolonun qismən və ya tam çıxarılması (proktokolektomiya).
4. Psixoloji dəstək:
Stress idarəetməsi və psixoloji dəstək xəstəliyin idarəsində vacibdir.
Ülseratif kolitin ağırlaşmaları
Toksik megakolon: Kolonun genişlənməsi və iltihabı.
Kolorektal xərçəng: Ülseratif kolitli şəxslərdə risk artmışdır.
Anemiya: Xroniki qanaxmaya bağlı olaraq.
Bağırsaq perforasiyası: Bağırsaq divarının zədələnməsi.
Ülseratif kolitin qarşısını almaq mümkündürmü?
Ülseratif kolit tam qarşısı alına bilən bir xəstəlik deyil, lakin düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə əlamətlərin şiddətini azaltmaq və alovlanmaların qarşısını almaq mümkündür. Xəstəliyin idarəsi üçün mütəmadi olaraq həkim nəzarətində olmaq vacibdir.