Ülseratif Kolitin Əlamətləri
Ülseratif Kolitin Əlamətləri
Ülseratif kolitin əlamətləri şəxsdən şəxsə və xəstəliyin şiddətinə görə dəyişə bilər. Əsas əlamətlər aşağıdakılardır:
İshal
Ülseratif kolit olan xəstələrdə qanlı və ya mükəzzəviyə bənzəyən ishal ola bilər. İshal bəzən tez-tez baş verir və ağır hallarda gündə bir neçə dəfə təkrarlana bilər.
Qarın ağrısı və kramplar
Xəstələr qarında ağrı və kramplar hiss edə bilərlər. Bu ağrılar bəzən ishal ilə birlikdə daha da şiddətlənir.
Rektal qanaxma
Bağırsaq mukozasında yaralar səbəbindən düz bağırsaqdan qan gələ bilər.
Təcili bağırsaq hərəkəti ehtiyacı
Xəstələrdə bağırsaq hərəkəti üçün tez-tez və təcili ehtiyac hissi olur. Bununla birlikdə, bəzi hallarda bağırsaq hərəkəti ehtiyacı olsa da, çox az və ya heç nəcis gəlməyə bilər.
Çəki itkisi və iştahsızlıq
Uzun müddətli ishal və bağırsaqdakı iltihab səbəbindən xəstələrdə iştahsızlıq və buna bağlı olaraq çəki itkisi ola bilər.
Xroniki yorğunluq
Xəstələr bədənin davamlı iltihabla mübarizəsi və qidaların düzgün sorulması problemindən dolayı yorğun hiss edə bilərlər.
Anemiya
Davamlı qanaxmalar nəticəsində anemiya (qansızlıq) inkişaf edə bilər, bu da əlavə yorğunluğa səbəb olur.
Ülseratif Kolitin Səbəbləri
Ülseratif kolitin dəqiq səbəbi hələ məlum deyil, lakin bəzi faktorlar xəstəliyin yaranmasında rol oynaya bilər:
İmmun sistemi disfunksiyası: Ülseratif kolitdə bədənin immun sistemi səhvən bağırsaq mukozasına hücum edərək iltihab yaradır.
Genetik meyillilik: Ailəsində ülseratif kolit olan şəxslərdə xəstəlik riski daha yüksəkdir.
Ətraf mühit faktorları: Qida tərzi, siqaret, stress və ya bəzi infeksiyalar xəstəliyin ortaya çıxmasında rol oynaya bilər.
Bakterial və ya viral infeksiyalar: Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, bəzi bakteriyalar və viruslar immun sistemdə dəyişikliklərə səbəb olaraq ülseratif kolit riskini artırır.
Ülseratif Kolitin Növləri
Ülseratif kolit, təsir etdiyi bağırsaq sahəsinə görə fərqli növlərə ayrılır:
Ümumi ülseratif kolit (pankolit)
Kolonun bütün hissələrində iltihab meydana gəlir. Bu növ ülseratif kolit ən ağır formalarından biridir.
Distal kolit
Kolonun yalnız aşağı hissəsi və düz bağırsaq təsirlənir.
Sol tərəfli kolit
Kolonun sol tərəfi (düz bağırsaq, sigmoid kolon və eninə kolonun bir hissəsi) təsirlənir.
Proktit
Yalnız düz bağırsağı təsir edən ülseratif kolit növüdür. Ən yüngül forma hesab olunur və rektal qanaxma əsas əlamətdir.
Ülseratif Kolitin Diaqnozu
Ülseratif kolitin diaqnozu üçün bir neçə üsul və testlərdən istifadə edilir:
Kolonoskopiya və biopsiya
Kolonoskopiya ilə bağırsağın içərisi görüntülənir və iltihablı bölgələrdə biopsiya (toxuma nümunəsi) götürülərək mikroskop altında analiz edilir.
Flexible sigmoidoskopiya
Kolonoskopiyaya bənzər şəkildə, yalnız bağırsağın alt hissəsini araşdırmaq üçün tətbiq edilən bir üsuldur. Distal kolit və proktit kimi növlərin diaqnozunda istifadə olunur.
Qan testləri
Anemiya və iltihab göstəriciləri (C-reaktiv protein, ESR) yoxlanılır. Bu göstəricilər xəstəliyin aktivliyini göstərməyə kömək edir.
Nəcis testi
Nəcisdə qan və ya iltihab göstəriciləri araşdırılır. Bu testlər bağırsaq infeksiyalarını xaric etmək üçün də istifadə edilir.
CT və ya MRI skanı
Bağırsağın detallı təsvirini əldə etmək üçün istifadə edilir. Bağırsaqdakı iltihabı və digər anormallıqları müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Ülseratif Kolitin Müalicəsi
Ülseratif kolitin müalicəsi xəstəliyin növünə, şiddətinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişir. Müalicənin əsas məqsədi iltihabı azaltmaq, simptomları yüngülləşdirmək və uzunmüddətli remissiya təmin etməkdir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
Dərman müalicəsi
Aminosalisilatlar (5-ASA): Bağırsaq iltihabını azaltmaq üçün istifadə edilir.
Kortikosteroidlər: İltihabın sürətli şəkildə azalması üçün istifadə edilir, lakin uzun müddət istifadəsi tövsiyə edilmir.
İmmunsupressantlar: Immun sistem reaksiyasını azaltmaq üçün təyin olunur.
Bioloji dərmanlar: İnflammasiya prosesindəki spesifik molekulları hədəfə alan dərmanlardır.
Pəhriz və həyat tərzi dəyişiklikləri
Az yağlı, az lifli və qıcıqlandırmayan qidalar: Ədviyyatlı, yağlı və qazlı içkilərdən uzaq durmaq, bağırsağı qıcıqlandırmayan qidalar seçmək tövsiyə edilir.
Bol maye qəbulu: İshal səbəbindən itirilən mayenin bərpa edilməsi üçün bol su içmək vacibdir.
Stress idarəsi: Stress ülseratif kolitin simptomlarını şiddətləndirə bilər. Meditasiya və relaksasiya texnikaları faydalıdır.
Cərrahi müalicə
Ülseratif kolit cərrahi yolla sağaldıla bilən iltihablı bağırsaq xəstəliyidir. Cərrahiyyə, bütün kolonun çıxarılması (kolektomiya) ilə icra olunur və xəstəliyin tam sağalmasına səbəb olur. Bu üsul yalnız ağır hallarda və dərman müalicəsi effektiv olmadıqda tətbiq edilir.
Ülseratif Kolitdən Qorunma Yolları
Ülseratif kolit tam qarşısı alına bilməsə də, bəzi tədbirlər xəstəliyin idarə edilməsinə və simptomların yüngülləşdirilməsinə kömək edə bilər:
Sağlam pəhriz: Az yağlı və qıcıqlandırmayan qidalar seçmək, lifli qidalardan çəkinmək.
Siqaretdən uzaq durmaq: Siqaret ülseratif kolitin simptomlarını daha da pisləşdirə bilər.
Stresi idarə etmək: Stressi idarə etmək və rahatlama texnikalarından istifadə etmək faydalıdır.
Müntəzəm müayinələrdən keçmək: Xəstəliyin irəliləməsini və ağırlaşmaları izləmək üçün mütəmadi olaraq həkim müayinələrindən keçmək.
Ülseratif kolit xroniki bir xəstəlikdir və erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə idarə edilə bilər. Əgər simptomlar uzun müddət davam edərsə və ya həyat keyfiyyətinizi təsir edərsə, bir həkimə müraciət etmək vacibdir.