Ürək – damar sistemi
Ürək-Damar Sistemi Xəstəliklərinin Növləri
1. Koronar Arteriya Xəstəliyi (KAX)
Angina Pektoris: Ürəyə kifayət qədər qan getmədiyi üçün döş qəfəsində ağrı və ya narahatlıq.
Miokard İnfarktı (Ürək Tutması): Koronar arteriyaların tutulması nəticəsində ürək əzələsinin zədələnməsi.
2. Ürək Qapaq Xəstəlikləri
Mitral Qapaq Stenozu: Mitral qapağın daralması.
Aortik Qapaq Stenozu: Aortik qapağın daralması.
Mitral Qapaq Yetməzliyi: Mitral qapağın düzgün bağlanmaması.
Aortik Qapaq Yetməzliyi: Aortik qapağın düzgün bağlanmaması.
3. Ürək Ritmi Pozulmaları (Arifmiyalar)
Atrial Fibrilasiya (AF): Ürək yuxarı kamerasının nizamsız və sürətli döyünməsi.
Ventriküler Təkarda (VT): Ürək aşağı kamerasının nizamsız və sürətli döyünməsi.
4. Ürək Yetersizliyi
Kronik Ürək Yetersizliyi: Ürəyin qanı kifayət qədər effektiv şəkildə pompalamaması.
Akut Ürək Yetersizliyi: Ürəyin ani funksional pozğunluğu.
5. Hipertoniya (Yüksək Qan Təzyiqi)
Əsas Hipertoniya: Nədən bilinməyən yüksək qan təzyiqi.
İkincil Hipertoniya: Başqa bir xəstəlik və ya vəziyyət nəticəsində yaranan yüksək qan təzyiqi.
6. Ateroskleroz və Arterioskleroz
Ateroskleroz: Arteriya divarlarında yağlı lövhələrin yığılması.
Arterioskleroz: Arteriyaların sərtləşməsi və elastikliyinin itirilməsi.
7. Damar Xəstəlikləri
Aorta Aneurizması: Aorta divarında zəiflik nəticəsində anormal genişləmə.
Periferik Arteriya Xəstəliyi (PAX): Ayaq və qollara gedən arteriyaların daralması və ya tıxanması.
Ürək-Damar Sistemi Xəstəliklərinin Simptomları
Simptomlar xəstəliyin növünə və şiddətinə görə dəyişir:
Sinə ağrısı və ya narahatlıq: Ürək tutması və angina pektoris.
Nəfəs darlığı: Ürək yetersizliyi və KAX.
Palpitasiya: Ürək aritmiyaları.
Başgicəllənmə və ya bayılma: Aritmiyalar və ürək yetersizliyi.
Yorğunluq və zəiflik: Ürək yetersizliyi və hipertoniya.
Ayaq və ya qollarda ağrı və ya kramp: Periferik arteriya xəstəliyi.
Şişkinlik: Ürək yetersizliyi.
Ürək-Damar Sistemi Xəstəliklərinin Diaqnozu
Diaqnoz müxtəlif üsullarla aparılır:
Tibbi Tarix və Fiziki Müayinə: Həkim, xəstənin tibbi tarixini və simptomlarını nəzərdən keçirir, ürəyi və damarları müayinə edir.
Laborator Testlər:
Qan Testləri: Xolesterol, troponin, C-reaktiv protein və digər markerləri yoxlamaq üçün.
Görüntüləmə Testləri:
EKQ (Elektrokardioqram): Ürəyin elektrik fəaliyyətini ölçmək üçün.
Ekokardioqrafiya: Ürəyin strukturunu və funksiyasını görüntüləmək üçün.
MRT və ya CT: Damarları və ürəyi daha ətraflı vizuallaşdırmaq üçün.
Stress Testi: Ürəyin fiziki fəaliyyət zamanı necə işlədiyini qiymətləndirmək üçün.
Angiografi: Arteriyaların daralmasını və ya tıxanmasını müəyyən etmək üçün kontrast maddə istifadə edilərək rentgen müayinəsi.
Ürək-Damar Sistemi Xəstəliklərinin Müalicəsi
Müalicə xəstəliyin növünə və şiddətinə görə dəyişir:
Dərman Müalicəsi
Antihipertenzivlər: Hipertoniyanı idarə etmək üçün.
Statinlər: Xolesterol səviyyəsini azaltmaq üçün.
Antikoaqulyantlar və Antiplateletlər: Qan laxtalanmasının qarşısını almaq üçün.
Beta-Blokatorlar və ACE İnhibitorları: Ürək yetersizliyi və KAX üçün.
Cərrahi Müdaxilə
Koronar Arter Bypass Qrefti (CABG): Tıxanmış koronar arteriyaları keçmək üçün.
Angioplastika və Stentləşmə: Tıxanmış arteriyaları genişləndirmək və açıq saxlamaq üçün.
Ürək Qapaq Cərrahiyyəsi: Zədələnmiş qapaqları təmir etmək və ya əvəz etmək.
İmplantasiya Edilə Bilən Defibrilator (ICD) və ya Pacemaker: Ürək ritmini nizamlamaq üçün.
Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Sağlam Qidalanma: Doymuş yağ, trans yağ, xolesterol və duz qəbulunu məhdudlaşdırmaq.
Fiziki Aktivlik: Müntəzəm fiziki məşqlər ürək-damar sağlamlığını yaxşılaşdırır.
Siqaretin Tərgidi: Siqaret çəkmək ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır.
Alkoqolun Məhdudlaşdırılması: Alkoqol istehlakını məhdudlaşdırmaq.
Qarşısının Alınması və Sağlamlığın Qorunması
Sağlam Qidalanma
Balanslı Pəhriz: Meyvə, tərəvəz, tam taxıl və yağsız proteinlərlə zəngin bir diyet.
Doymuş Yağ və Xolesteroldan Qaçınmaq: Ürək-damar sağlamlığı üçün.
Müntəzəm Fiziki Aktivlik
Aerobik Məşqlər: Gündəlik 30 dəqiqə orta dərəcədə fiziki fəaliyyət (gəzinti, üzgüçülük, velosiped sürmə).
Sağlam Həyat Tərzi
Siqaret və Alkoqolun Tərgidi: Siqaret çəkməmək və alkoqolu məhdudlaşdırmaq.
Sağlam Çəki Saxlamaq: İdeal bədən çəkisini qorumaq.
Stres İdarəetməsi
Relaksasiya Texnikaları: Yoga, meditasiya və dərin nəfəs məşqləri.
Müntəzəm Tibbi Yoxlamalar
Check-up: Xolesterol, qan təzyiqi və qan şəkəri səviyyələrini müntəzəm olaraq yoxlamaq.
Ürək-damar sistemi xəstəlikləri ciddi və həyat təhlükəsi yarada biləcək xəstəliklərdir, lakin düzgün diaqnoz, müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə idarə etmək və həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür. Bu xəstəliklər şübhəsi olan şəxslərin müntəzəm olaraq ixtisaslaşmış bir həkimlə məsləhətləşməsi vacibdir.