Uşaqlarda Epilepsiya nədir?
Epilepsiyanın Növləri
Epilepsiya növləri tutmaların başlama yerinə və tipinə görə təsnif edilir:
1. Fokal tutmalar (lokal epilepsiya):
Beynin müəyyən bir hissəsində yaranır.
Sadə fokal tutmalar: Şüur dəyişməz, yalnız bir nahiyədə qıcolmalar və ya hisslər baş verir.
Kompleks fokal tutmalar: Şüur azalır, qəribə davranışlar və hərəkətlər müşahidə edilir.
2. Generalizə olunmuş tutmalar:
Bütün beyin eyni anda təsirlənir.
Tonik-klonik tutmalar: Bədəndə sərtləşmə (tonik mərhələ) və qıcolmalar (klonik mərhələ).
Absans tutmalar: Qısa müddətli şüur itkisi, uşaq diqqətsiz görünə bilər.
Mioklonik tutmalar: Əzələlərdə ani sıçrayışlar.
Atonik tutmalar: Əzələ tonusunun ani itirilməsi və uşağın yıxılması.
3. Qarışıq epilepsiya:
Fokal və generalizə olunmuş tutmaların qarışıq halları.
Uşaqlarda Epilepsiyanın Səbəbləri
Epilepsiya müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər:
Genetik faktorlar:
Ailədə epilepsiya və ya digər sinir sistemi xəstəlikləri olan uşaqlarda daha çox rast gəlinir.
Beyin zədələnmələri:
Doğuş zamanı oksigen çatışmazlığı, travma və ya infeksiyalar.
Yenidoğulmuş dövrdə baş verən qanaxmalar.
Sinir sisteminin anormallıqları:
Neyroloji inkişaf problemləri və doğuş qüsurları.
İnfeksiyalar:
Meningit, ensefalit və ya digər sinir sistemi infeksiyaları.
Qidalanma problemləri:
Bəzi hallarda vitamin və ya mineral çatışmazlığı.
Metabolik xəstəliklər:
Qaraciyər və ya böyrək problemləri nəticəsində yaranan toksinlər beyinə təsir edə bilər.
Uşaqlarda Epilepsiyanın Əlamətləri
Epilepsiya tutmaları uşağın yaşına, beynin təsirlənmiş hissəsinə və tutmanın növünə görə fərqlənir:
Ümumi simptomlar:
Qıcolmalar: Bədəndə nəzarətsiz titrəmə.
Şüur itkisi: Qısa və ya uzun müddətli ola bilər.
Gözlərin bir nöqtəyə dikilməsi və ya qeyri-adi hərəkətlər.
Ani yıxılma: Əzələ tonusunun itməsi.
Davranış dəyişiklikləri: Qısa müddət ərzində danışmama, qəribə hərəkətlər (məsələn, dodaqları yalama).
Anidən donub qalma (absans): Uşaq diqqətini itirmiş kimi görünür.
Digər müşahidə edilən əlamətlər:
Baş ağrısı.
Ürəkbulanma və ya qusma.
Yuxu problemləri.
Epilepsiyanın Diaqnozu
Epilepsiyanın diaqnozu tutmanın tarixi, simptomlar və xüsusi testlərə əsaslanır:
Nevroloji müayinə:
Həkim uşağın sinir sistemi funksiyalarını və inkişafını yoxlayır.
EEQ (Elektroensefaloqrafiya):
Beynin elektrik fəaliyyətini ölçür və anormallıqları müəyyən edir.
MRI və ya CT skan:
Beyində struktur anormallıqları aşkar etmək üçün görüntüləmə üsulları.
Qan testləri:
Genetik və metabolik problemləri yoxlamaq üçün.
Tutma gündəliyi:
Valideynlər tutmaların nə zaman və necə baş verdiyini qeyd etməlidirlər.
Uşaqlarda Epilepsiyanın Müalicəsi
1. Dərman müalicəsi:
Antiepileptik dərmanlar: Tutmaların tezliyini və şiddətini azaltmaq üçün.
Dərman seçimi tutma növünə və uşağın yaşına əsaslanır.
2. Ketogenik pəhriz:
Yağlarla zəngin, karbohidratlarla az olan xüsusi pəhriz.
Beynin enerji istifadəsini dəyişdirərək tutmaları azaldır.
3. Cərrahi müdaxilə:
Əgər dərman müalicəsi təsirsizdirsə və epilepsiyanın mənbəyi beyində müəyyən bir bölgədirsə, cərrahi müalicə tətbiq edilə bilər.
4. Vagus siniri stimulyasiyası (VNS):
Boyundakı vagus sinirinə yerləşdirilən cihaz tutmaların qarşısını almağa kömək edir.
5. Psixoloji dəstək və terapiya:
Epilepsiya ilə əlaqəli narahatlıq və sosial problemləri həll etmək üçün.
Epilepsiyalı Uşağa Dəstək
Məlumatlandırma: Valideynlər, müəllimlər və yaxınlar xəstəlik haqqında məlumatlı olmalıdır.
Təhlükəsizlik tədbirləri: Tutma zamanı uşağın yaralanmasının qarşısını almaq üçün tədbirlər alın (məsələn, sərt əşyaları uzaqlaşdırmaq).
Normal həyat tərzini qoruyun: Uşağı digər uşaqlarla sosiallaşdırın və tədris həyatını davam etdirməyə təşviq edin.
Tutma Halında Nə Etməli?
Uşağı təhlükəsiz yerə uzadın.
Başını yana çevirin ki, nəfəs almağı asanlaşdırsın.
Ağzına heç nə qoymayın.
Tutma 5 dəqiqədən çox davam edərsə, təcili tibbi yardım çağırın.
Nəticə
Uşaqlarda epilepsiya müalicə edilə bilən bir xəstəlikdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə əksər uşaqlar normal həyat sürə bilər. Valideynlərin və müəllimlərin dəstəyi, uşağın psixoloji və fiziki sağlamlığını qorumaq üçün vacibdir. Tutmaların tezliyi və şiddəti müşahidə olunmalı və mütəmadi olaraq həkimə müraciət edilməlidir.