Uterus toxumasının uşaqlığın xaricində yerləşdirilməsi

Endometrioz Nədir?

Endometrioz, uterusun daxili təbəqəsi olan endometrium toxumasının, normalda olduğu kimi uşaqlıq daxilində deyil, uşaqlığın xaricində digər bölgələrdə böyüməsidir. Bu anormal böyümə, menstrual dövrün normal funksiyaları ilə əlaqəli olaraq, ağrıya və digər sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Endometrioz ən çox aşağıdakı yerlərdə inkişaf edir:

Yumurtalıqlar

Fallop tüpləri

Uşaqlığın ətrafı

Bağırsaqlar

Pərdələr (periton)

Nadirlə, karın boşluğunun digər bölgələrində də rast gəlinə bilər.

Bu anormal endometrial toxumalar, menstruasiya dövründə normal endometrial toxuma kimi hormonlara reaksiya verir. Yəni, menstrual dövr boyunca bu toxumalar böyüyür və qanamaya başlayır, lakin bu qan heç bir yerdə axıb getmədiyi üçün bölgədə iltihab, ağrı və şişlik meydana gəlir. Zamanla bu vəziyyət daha da pisləşə bilər.

Endometriozun Əlamətləri

Endometrioz, qadınlarda fərqli dərəcələrdə əlamətləri göstərir. Bəzi qadınlar yalnız yüngül simptomlarla üzləşə bilər, digərləri isə daha ciddi əlamətlər yaşaya bilər. Ən yaygın əlamətlər bunlardır:

Ağrılı menstruasiya (Dismenoreya):

Menstruasiya dövrü ilə əlaqəli ağrı, endometriozun ən yaygın simptomudur. Ağrılar, menstruasiya başlamadan əvvəl və ya dövr boyunca şiddətlənə bilər. Ağrı adətən qarın alt hissəsində və ya beldə hiss olunur.

Ağrılı cinsi əlaqə:

Endometrioz, xüsusilə dərin cinsi əlaqə zamanı ağrıya səbəb ola bilər.

Düzensiz menstruasiya:

Qadınlar, ağır qanama, qeyri-adi qanama və ya uzun müddətli menstruasiya dövrləri yaşayabilir.

Pelvik ağrı:

Uşaqlıq ətrafında və qarın bölgəsində davamlı ağrı və şişkinlik hissi ola bilər.

Yorğunluq və zəiflik:

Uzun müddət davam edən ağrılar və hormon dəyişiklikləri, qadınlarda yorğunluq və enerjisizlik yarada bilər.

Gastrointestinal simptomlar:

Endometrioz, bağırsaqlara təsir etdikdə, qəbizlik, ishal, şişkinlik və ağrı kimi problemlərə yol aça bilər.

Kista və şişlik:

Endometriozis səbəbi ilə yumurtalıqlarda kistlər (endometriozis kistləri) yarana bilər. Bunlar, ağrıya və digər narahatlıqlara səbəb ola bilər.

Hamiləlikdə çətinlik:

Endometrioz, qadınların hamilə qalma qabiliyyətini azalda bilər. Bu, reproduktiv sistemin zədələnməsi ilə əlaqədar ola bilər.

Endometriozun Səbəbləri

Endometriozun dəqiq səbəbi hələ tam olaraq aydın deyil, lakin bir neçə nəzəriyyə mövcuddur:

Genetik faktorlar: Endometriozun ailə üzvlərində tez-tez görülməsi, genetik meylin rol oynadığını göstərir.

Hormonal faktorlar: Estrogen hormonunun yüksək səviyyələri endometriozun inkişafını stimullaşdıra bilər.

İmmunitet sistemi problemi: Bəzi araşdırmalar, endometriozlu qadınlarda immunitet sisteminin düzgün işləmədiyini göstərir.

Retrograd menstruasiya: Menstruasiya zamanı qan və endometrial toxuma normal olaraq uşaqlıqdan xaricə axar. Lakin retrograd menstruasiya zamanı bu qan və toxuma yumurtalığa, fallop tüblərinə və ya digər ətraf orqanlara keçə bilər.

Endometriozun Diaqnozu

Endometriozun diaqnozu, adətən aşağıdakı üsullarla qoyulur:

Fiziki müayinə: Həkim, pelvik müayinə edərək, ağrılı bölgələri və şişkinliyi yoxlaya bilər.

Ultrasonoqrafiya: Yumurtalıklarda kistləri və digər anormal strukturları göstərmək üçün istifadə edilə bilər.

Laparoskopiya: Endometriozun ən doğru diaqnozu, laparoskopik əməliyyatla qoyulur. Bu, kiçik bir kəsiklə qarın bölgəsinə kamera yeridilərək təsdiqlənən endometrial toxumanın mövcudluğu yoxlanılır.

MRİ (Maqnit Rezonans Görüntüləmə): Endometriozun daha dərindən qiymətləndirilməsi üçün istifadə edilə bilər.

Endometriozun Müalicəsi

Endometriozun müalicəsi, simptomlara və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq fərdiləşdirilir. Endometrioz müalicəsində istifadə edilən bəzi əsas üsullar:

1. Dərman müalicəsi:

Ağrı kəsicilər: Ağrıları yüngülləşdirmək üçün NSAİİ (non-steroid antiinflamatuar dərmanlar), məsələn, ibuprofen istifadə edilə bilər.

Hormonal müalicə: Estrogen və progesteron səviyyələrini tənzimləmək üçün doğum nəzarət dərmanları, hormonal spiral (IUD), depozitiv hormon müalicəsi və ya progestin dərmanları istifadə edilə bilər.

GnRH analogları: Bu dərmanlar, menopozu simulyasiya edərək estrogen səviyyələrini aşağı salır və endometriozun inkişafını azaldır.

2. Cərrahiyyə müalicəsi:

Laparoskopik əməliyyat: Endometrial toxumanın çıxarılması, kistlərin və zədələnmiş toxumaların təmizlənməsi üçün istifadə edilə bilər.

Histerektomiya: Bəzi hallarda, əgər digər müalicələr faydalı olmazsa, uşaqlığın tamamilə çıxarılması (histerektomiya) təklif edilə bilər.

Yumurtalıqların və fallop tüblərinin cərrahi çıxarılması: Çox ciddi hallarda, bu orqanların çıxarılması tələb oluna bilər.

3. Hamiləlik müalicəsi:

Endometrioz, hamiləlik şansını azalda bilər. Bu vəziyyətin müalicəsi, xüsusilə hamilə qalmağa çalışan qadınlar üçün bəzi təbii müalicə üsullarını və ya in vitro təmizlik (IVF) kimi sonsuzluq müalicələrini əhatə edə bilər.

4. Təbii müalicə üsulları:

Bəzi qadınlar, endometriozun simptomlarını yüngülləşdirmək üçün həyat tərzi dəyişiklikləri və təbii əlavələrdən istifadə edə bilər:

Yaxşı qidalanma: Omega-3 yağ turşuları və antioksidanlardan zəngin pəhriz endometriozun simptomlarını yüngülləşdirə bilər.

Fiziki fəaliyyət: Məşq, ağrıları azaldaraq ümumi rifahı yaxşılaşdıra bilər.

Bitki əlavələri: Çobanyastığı, zəncəfil və digər təbii bitkilər ağrıları və iltihabı azaltmağa kömək edə bilər.

Nəticə

Endometrioz, qadınlarda yaygın və ciddi bir vəziyyət olsa da, düzgün müalicə ilə əlamətlərin azaldılması və yaşam keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması mümkündür. Hormon terapiyası, cərrahiyyə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə bu vəziyyət idarə oluna bilər. Hər hansı bir narahatlıq və ya simptom olduğu halda, həkimə müraciət edərək düzgün diaqnoz və müalicə planı tərtib etmək çox önəmlidir.