VERTIGO (Başgicəllənmə) və BALANS POZUNLUĞU
Vertigo (Başgicəllənmə)
Vertigo, bədənin və ya ətraf mühitin dönməsi və ya hərəkət etməsi hissinin olduğu bir vəziyyətdir. Bu vəziyyəti yaşayan insanlar, adətən başgicəllənmə, həmçinin nisbətən sabit vəziyyətdə olanda da hərəkət hissi yaşadıqlarını bildirirlər. Vertigo, bir çox müxtəlif səbəbdən qaynaqlanabilir.
Vertigonun Əlamətləri:
Baş dönməsi: Ən əsas simptom başgicəllənmə hissidir.
Hərəkət hissi: Şəxs, ətraf mühitin və ya öz bədəninin döndüyünü hiss edə bilər.
Nəzarət itirilməsi: Bəzi insanlar balanslarını itirir və yıxılma riski yaşayırlar.
Bulantı və qusma: Vertigonun şiddətli forması, bulantı və qusmaya səbəb ola bilər.
Baş ağrısı və zəiflik: Başgicəllənmə ilə bəzən baş ağrısı və ümumi zəiflik hissi müşahidə edilir.
Vertigonun Səbəbləri:
Daxili qulaq problemləri:
Vertigo, çox vaxt daxili qulaqla əlaqədar problemlərdən qaynaqlanır. Daxili qulaq, bədənin balansını və mövqeyini idarə edən strukturlardan biridir.
Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV): Bu, ən yaygın vertigo növüdür və qulaqda yerləşən kristalların yerini dəyişməsi nəticəsində baş verir.
Meniere Xəstəliyi: Daxili qulaqda maye yığılmasının nəticəsində baş verir və başgicəllənmə, eşitmə itkisi və zəiflik hissinə səbəb ola bilər.
Labirintit və vestibülit: Daxili qulaq iltihabları vertigoya səbəb ola bilər.
Neyroloji problemlər:
Beyindəki balansı tənzimləyən sahələrdə yaranan problemlər vertigoya səbəb ola bilər. Bunlara beynin qan damarlarında yaranan problemi və ya şişlər daxil ola bilər.
Daxili qulaq və beyin arasındakı əlaqə problemləri:
Məsələn, vestibül sistemin pozulması nəticəsində vertigo meydana gələ bilər. Bu sistem, beyində balans və hərəkət məlumatlarını idarə edir.
Qan təzyiqi və qan dövranı problemləri:
Qan təzyiqinin çox yüksək və ya çox aşağı olması vertigoya səbəb ola bilər. Beyinə qanın yetərli şəkildə çatmaması başgicəllənməsinə yol aça bilər.
Dərmanların təsiri:
Bəzi dərmanlar, xüsusilə antidepressanlar və ya qan təzyiqi dərmanları, vertigoya səbəb ola bilər.
Travmalar və zədələr:
Boyun və ya başa alınan zədələr, balans pozğunluğu və vertigoya səbəb ola bilər.
Balans Pozğunluğu
Balans pozğunluğu, bədənin mövqeyini düzgün qiymətləndirə bilməməsi vəziyyətidir. Bu, başgicəllənmə ilə əlaqəli ola bilər, amma balans pozğunluğu, sadəcə hərəkət etmə zamanı baş verən çətinliklərə və ya balansın itirilməsinə işarə edir.
Balans Pozğunluğunun Əlamətləri:
Yıxılma və ya yer dəyişdirərkən çətinlik: Şəxs, yeri düzgün qiymətləndirə bilmədiyi üçün tez-tez yıxılma və ya sürüşməyə meyllidir.
Hərəkət zamanı qeyri-sabitlik: Gəzərkən və ya əşyaları yerə qoyarkən qeyri-sabitlik hissi yaranar.
Baş ağrısı və halsızlıq: Balans pozğunluğu olan insanlar baş ağrısı və ümumi zəiflik hissi ilə qarşılaşa bilərlər.
Daha çox diqqət tələb edən fəaliyyətlər: Sadə tapşırıqları yerinə yetirərkən belə balans pozğunluğu olan insanlar daha çox diqqət göstərmək zorunda qalırlar.
Balans Pozğunluğunun Səbəbləri:
Daxili qulaq və vestibül sistemi pozğunluqları:
Daxili qulaqda və vestibül sistemində baş verən pozğunluqlar balansın itirilməsinə səbəb ola bilər. Məsələn, BPPV, Meniere xəstəliyi və vestibülit, balans problemlərinə yol açan hallardır.
Neyroloji xəstəliklər:
Beynin balans və koordinasiya ilə əlaqədar sahələrinin zədələnməsi balans pozğunluqlarına səbəb ola bilər. Parkinson xəstəliyi, beyin şişləri və sinir sistemi xəstəlikləri balans pozğunluğunun səbəbi ola bilər.
Görmə problemləri:
Görmə problemləri, məsələn, görmə kəskinliyinin zəifləməsi və ya göz xəstəlikləri, insanın yerini düzgün qiymətləndirməsinə mane ola bilər. Görmə sistemi balansın tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.
Qan dövranı problemləri:
Qan dövranı pozğunluqları, məsələn, ürək xəstəlikləri və qan təzyiqinin dəyişməsi, balans pozğunluğuna səbəb ola bilər.
Ortopedik və skelet problemləri:
Diz və ayaq ağrıları, bel və boyun problemləri, hərəkət zamanı balansı qorumağı çətinləşdirir.
Müalicə və Tədbirlər
Vertigo və balans pozğunluğunun müalicəsi, onların səbəbinə əsaslanır və bir neçə üsulu əhatə edə bilər:
Fiziki Terapiya:
Vestibül terapiyası və balans məşqləri, vertigo və balans pozğunluğunu idarə etməyə kömək edə bilər. Bu terapiya, balans və hərəkət hissini yaxşılaşdırmağa yönəldilmiş xüsusi məşqlərdən ibarətdir.
Medikamentoz müalicə:
Vertigo və balans pozğunluğu ilə əlaqəli şiddətli simptomları azaltmaq üçün bəzi dərmanlar istifadə oluna bilər. Bunlar anksiyete və ya qusma kimi simptomları azaltmaq üçün istifadə edilir.
Cərrahi müdaxilə:
Cərrahi əməliyyatlar bəzi hallarda, məsələn, daxili qulaqda yerləşən şişlər və ya ciddi struktural problemlər olduqda tətbiq oluna bilər.
Bərpa və Reabilitasiya:
Təkrarlanan vertigo hallarından sonra bərpa və reabilitasiya proqramları da təsirli ola bilər. Bu proqramlar, şüurun və balansın yaxşılaşdırılması məqsədilə həyata keçirilir.
Sosial və Psixoloji Dəstək:
Tükənmə və emosional stress, balans pozğunluğu və vertigonun şiddətini artıra bilər. Psixoterapiya və sosial dəstək, vəziyyətin idarə edilməsinə kömək edə bilər.
Nəticə:
Vertigo və balans pozğunluğu ciddi bir problem ola bilər və müxtəlif səbəblərdən qaynaqlanır. Bu problemlərin müalicəsi, düzgün diaqnoz və səbəblərin düzgün şəkildə müalicə olunmasına bağlıdır. Fiziki terapiya, dərmanlar, və bərpa proqramları ilə bu vəziyyətlər idarə oluna bilər və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür.