Xroniki aorta çatışmazlığı

Aorta çatışmazlığının növləri:

Aorta çatışmazlığı iki formada ola bilər:

1. Kəskin aorta çatışmazlığı:

Kəskin aorta çatışmazlığı ani və sürətli şəkildə inkişaf edir. Bu vəziyyət aortal qapaqda qəfil zədə və ya problem meydana gəldiyi zaman baş verir. Kəskin aorta çatışmazlığı təcili tibbi müdaxilə tələb edən həyati təhlükəli bir vəziyyətdir.

2. Xroniki aorta çatışmazlığı:

Xroniki aorta çatışmazlığı zamanla yavaş-yavaş inkişaf edir. Bu vəziyyətdə aortal qapaq illər boyu getdikcə zəifləyir, bu da ürəyin uzun müddət kompensasiya etməsinə səbəb olur. Xroniki vəziyyət adətən bir müddət simptom göstərməyə bilər, lakin zamanla ağırlaşır.

Aorta çatışmazlığının səbəbləri:

Aorta çatışmazlığının bir neçə səbəbi ola bilər, bunlar daxili və ya xarici amillərlə bağlıdır. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:

Revmatik qapaq xəstəliyi:

Keçirilmiş revmatik qızdırma aortal qapağın zədələnməsinə və zamanla düzgün bağlanmamasına səbəb ola bilər.

Biküspid aortal qapaq:

Aortal qapaq normalda üçcüklü (trikuspid) olur, lakin bəzi insanlarda bu qapaq doğuşdan ikicüklüdür (biküspid). Biküspid qapaq zamanla düzgün işləməyərək çatışmazlığa səbəb ola bilər.

Aorta kökü genişlənməsi (anevrizma):

Aorta damarının genişlənməsi qapağın düzgün bağlanmamasına səbəb ola bilər. Bu, marfan sindromu və ya aortanın digər genişlənməsi ilə bağlı xəstəliklərdən qaynaqlana bilər.

Enfeksiyalar (infektiv endokardit):

Ürək qapaqlarının infeksiyası (infektiv endokardit) aortal qapağı zədələyərək onun düzgün bağlanmamasına səbəb ola bilər.

Travmalar və ya aorta diseksiyası:

Aorta damarının yırtılması və ya travmatik zədələnməsi (məsələn, qəza və ya düşmə nəticəsində) aorta çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Yaşlanma:

Yaşlandıqca ürək qapaqları elastikliyini itirə və zəifləyə bilər ki, bu da aorta çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Aorta çatışmazlığının simptomları:

Xroniki aorta çatışmazlığı uzun müddət ərzində simptomsuz inkişaf edə bilər, çünki ürək bir müddət bu vəziyyəti kompensasiya edə bilir. Lakin çatışmazlıq ağırlaşdıqca, müxtəlif simptomlar meydana çıxa bilər:

Nəfəs darlığı:

Fiziki fəaliyyət zamanı və ya hətta istirahətdə nəfəs darlığı baş verə bilər. Bu, ürəyin sol mədəciyinin genişlənməsi və ağciyərlərə təzyiq etməsi nəticəsində meydana gəlir.

Sinə ağrısı (angina):

Xüsusilə fiziki fəaliyyət zamanı sinədə ağrı və ya narahatlıq hiss edilə bilər. Bu, ürəyin kifayət qədər oksigen almaması ilə əlaqədardır.

Yorğunluq:

Aorta çatışmazlığı olan insanlar tez yorula bilərlər, çünki ürək daha çox işləməyə məcbur qalır.

Ayaqlarda və ya topuqlarda şişkinlik (edema):

Bədəndə maye yığılması nəticəsində ayaqlarda və topuqlarda şişkinlik yarana bilər.

Başgicəllənmə və ya huşun itirilməsi (sinkiop):

Qan axını pozulduğu üçün başgicəllənmə və hətta huşun itirilməsi meydana çıxa bilər, xüsusilə də fiziki fəaliyyət zamanı.

Tez-tez ürək döyüntüləri (palpitasiya):

Xəstələr ürəklərinin sürətlə və nizamsız döyünməsini hiss edə bilərlər.

Aorta çatışmazlığının diaqnozu:

Aorta çatışmazlığı adətən fiziki müayinə, qulaqla ürək səslərinin dinlənilməsi və müxtəlif tibbi testlər vasitəsilə diaqnoz edilir. Əsas diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:

Ekokardioqrafiya:

Bu, aorta çatışmazlığını diaqnoz etmək üçün ən əsas üsuldur. Ürəyin ultrasəs müayinəsi ilə qapağın necə işlədiyi, ürəyin ölçüsü və qan axını qiymətləndirilir.

Elektrokardioqrafiya (EKQ):

Ürəyin elektrik aktivliyi ölçülərək ürəkdə zədələnmə və ya genişlənmə olub-olmadığı müəyyən edilir.

Doppler ultrasəs:

Doppler ultrasəsi qan axınını qiymətləndirmək və qapaq çatışmazlığını dəqiq müəyyən etmək üçün istifadə olunur.

Kompüter tomoqrafiyası (CT) və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):

Aortanın genişlənməsini (anevrizma) və ürəyin strukturunu daha ətraflı qiymətləndirmək üçün bu görüntüləmə üsulları istifadə edilə bilər.

Ürək kateterizasiyası:

Koronar arteriyaların vəziyyətini və ürək qapaqlarının funksiyasını qiymətləndirmək üçün damar içərisinə kateter yerləşdirilərək ürəyə kontrast boya vurulur.

Aorta çatışmazlığının müalicəsi:

Aorta çatışmazlığının müalicəsi xəstəliyin şiddətinə və xəstənin vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir. Müalicə üsulları aşağıdakı kimi ola bilər:

1. Dərman müalicəsi:

Diuretiklər: Bədəndə artıq mayeni çıxararaq ürəyin yükünü azaltmaq üçün istifadə edilir.

Vazodilatatorlar: Damarları genişləndirərək ürəyə qan axınını artırır və təzyiqi azaldır.

Beta-blokatorlar və ya ACE inhibitorları: Qan təzyiqini və ürək yüklənməsini idarə edir.

2. Cərrahi müdaxilələr:

Aorta qapağının dəyişdirilməsi (aortal qapaq əməliyyatı): Ən effektiv və qəti müalicə üsuludur. Bu əməliyyatda zədələnmiş aorta qapağı süni qapaqla əvəz edilir. Xəstənin vəziyyətinə bağlı olaraq bioloji və ya mexaniki qapaq seçilə bilər.

Aorta kökü əməliyyatı: Aortanın genişlənməsi və ya yırtılması ilə əlaqədar olaraq, aortanın kökü dəyişdirilə bilər.

3. Müntəzəm tibbi nəzarət:

Xroniki aorta çatışmazlığı olan xəstələr müntəzəm tibbi nəzarət altında saxlanılır. Müntəzəm ekokardioqrafiya və digər müayinələr vasitəsilə qapağın funksiyası izlənilir və lazım olduqda əməliyyat planlanır.

Aorta çatışmazlığının fəsadları:

Müalicə olunmayan aorta çatışmazlığı ciddi fəsadlara səbəb ola bilər, o cümlədən:

Ürək çatışmazlığı: Ürək davamlı olaraq artıq qan pompaladığı üçün zamanla zəifləyir və ürək çatışmazlığı yaranır.

Aritmiya: Nizamsız ürək döyüntüləri (aritmiya) baş verə bilər ki, bu da ürək funksiyalarına mənfi təsir göstərə bilər.

Ani ürək ölümü: Aorta çatışmazlığı ağırlaşdıqda və ürək çox zəiflədikdə, ani ürək ölümü riski yaranır.

Nəticə:

Aorta çatışmazlığı ürəyin işini çətinləşdirən və zamanla ciddi ürək problemlərinə səbəb ola bilən bir qapaq xəstəliyidir. Erkən diaqnoz və müalicə xəstəliyin idarə olunmasında və ciddi fəsadların qarşısının alınmasında çox vacibdir. Dərman müalicəsi və ya cərrahi müdaxilə ilə xəstələr bu xəstəlikdən xilas ola bilər və həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür.