Yemək pozğunluğu
1. Anoreksiya Nevroza
Anoreksiya nevroza olan insanlar çəki almamaq üçün qidadan ciddi şəkildə imtina edir və ya çox az miqdarda yeyirlər. Bədən çəkilərini həddən artıq aşağı saxlamaq üçün ciddi idman edirlər və bədən görünüşləri ilə bağlı narahatlıq hiss edirlər.
Əlamətləri:
Normadan az çəkiyə sahib olmaq
Kalori qəbulunu məhdudlaşdırmaq
İdman etməyi məcbur hiss etmək
Yeməkdən qorxmaq və yemək yeməkdən imtina
Dəri quruluğu, saç tökülməsi və yorğunluq
2. Bulimiya Nevroza
Bulimiyası olan insanlar çox qida qəbul edəndən sonra çəki almamaq üçün qusmaq, aclıq çəkmək və ya laksatif (ishal dərmanları) istifadə etmək kimi kompensasiyaedici davranışlara müraciət edirlər.
Əlamətləri:
Qısa müddətdə həddindən artıq çox yemək (binge-eating)
Yeməkdən sonra qusmaq və ya laksatiflərdən istifadə
Bədən çəkisi ilə bağlı həddindən artıq narahatlıq
Diş minasının aşınması və boğaz problemləri (tez-tez qusmağa görə)
Gizli yemək yemə vərdişi
3. Tıxanırcasına Yemək Pozğunluğu (Binge Eating Disorder – BED)
Bu pozğunluqda insanlar nəzarətsiz şəkildə çox qida qəbul edir, lakin bulimiyadan fərqli olaraq yeməkdən sonra kompensasiyaedici tədbirlər (qusmaq və s.) görmürlər.
Əlamətləri:
Qısa müddət ərzində çox miqdarda yemək
Yeməkdən sonra peşmanlıq və günahkarlıq hissi
Yemək epizodlarını gizlətmək və nəzarəti itirmək hissi
Çəki artımı və piylənmə riski
4. Ortoreksiya
Ortoreksiya sağlam qidalanmaya həddindən artıq fokuslanmaqdır. İnsanlar "zərərli" hesab etdikləri qidalardan tamamilə imtina edir və qidalanma ilə bağlı obsesif düşüncələr yaşayırlar.
Əlamətləri:
Yalnız “təmiz” və sağlam hesab edilən qidaları yemək
Sosial həyatdan geri çəkilmək və yemək məhdudiyyətlərinə görə çətinlik çəkmək
Bəzi qidaları yeməkdən həddindən artıq qorxmaq
Qidalanma ilə bağlı sərt qaydalar
5. ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder – Seçici və ya Məhdudlaşdırıcı Yemək Pozğunluğu)
Bu pozğunluq, əsasən uşaqlarda və bəzi yetkinlərdə rast gəlinir. Qida qəbuluna qarşı həddindən artıq həssaslıq və ya qidaya qarşı qorxu ilə müşayiət olunur.
Əlamətləri:
Müəyyən qidalardan imtina etmək və ya onların dadına, qoxusuna qarşı həddindən artıq həssaslıq
Bədən çəkisinin normadan aşağı olması
Qidalanmaya görə qidalanma borusu və ya vitamin əlavələrindən istifadə etmək məcburiyyəti
Yemək Pozğunluqlarının Səbəbləri
Psixoloji faktorlar: Aşağı özünəinam, depressiya, travma və ya stress
Sosial təsirlər: Cəmiyyətin gözəllik standartları, sosial media və moda trendleri
Bioloji faktorlar: Genetik meyillilik və beyindəki kimyəvi balanssızlıqlar
Müalicə və Dəstək
Yemək pozğunluqları ciddi sağlamlıq problemləri yarada biləcəyi üçün vaxtında diaqnoz qoyulmalı və müalicə edilməlidir. Müalicəyə aşağıdakılar daxildir:
Psixoterapiya: Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT), fərdi və ya qrup terapiyası
Diyetoloji dəstək: Sağlam qidalanma planı hazırlanması
Dərman müalicəsi: Əgər psixoloji problemlər varsa, həkim nəzarətində dərman müalicəsi tətbiq oluna bilər
Əgər özünüzdə və ya ətrafınızdakı bir insanda bu simptomları müşahidə edirsinizsə, mütəxəssis köməyi almaq vacibdir. Yemək pozğunluqları vaxtında müalicə olunmazsa, ciddi fiziki və psixoloji problemlərə səbəb ola bilər.