Ziyil (verruka)
Ziyil növləri:
Ziyillər HPV virusunun müxtəlif tiplərinə görə fərqli formalarda görünə bilər və bədənin fərqli hissələrində meydana gələ bilər. Ən yaygın ziyil növləri aşağıdakılardır:
1. Adi ziyillər (Verruca vulgaris):
Bu, ən çox rast gəlinən ziyil növüdür. Ən çox əllərdə və barmaqlarda görülür. Sərt, kiçik və kabarcıq formalı böyümələrdir. Üzərləri kobud və dənəli görünə bilər.
Səbəbkar HPV növü: Adi ziyillər əsasən HPV-nin 2-ci və 4-cü tipləri tərəfindən yaranır.
2. Müxtəlif formadakı ziyillər (Verruca plana):
Bu ziyillər hamar, düz və kiçik ölçülüdür. Çox vaxt üz, boyun, qollar və dizlərdə rast gəlinir. Daha çox gənclərdə və uşaqlarda müşahidə edilir.
Səbəbkar HPV növü: HPV-nin 3-cü və 10-cu tipləri bu növ ziyillərin yaranmasına səbəb olur.
3. Ayaqaltı ziyilləri (Verruca plantaris):
Ayaqların alt qismində, xüsusən də daban nahiyəsində yaranan ziyillərdir. Bu ziyillər yerimə nəticəsində dərinin altına doğru inkişaf edərək ağrılı ola bilər. Adi ziyillərdən fərqli olaraq, daha sərt və düzdür.
Səbəbkar HPV növü: HPV-nin 1-ci tipi ayaqaltı ziyillərinə səbəb olur.
4. Filiform ziyillər:
Filiform ziyillər uzunsov, nazik və dəridən çıxan tikanlara bənzəyən formadadır. Üz, ağız ətrafı və göz qapaqları kimi həssas bölgələrdə meydana gələ bilər.
Səbəbkar HPV növü: HPV-nin 1-ci, 2-ci və 4-cü tipləri bu ziyillərin yaranmasına səbəb olur.
5. Periungual ziyillər:
Bu ziyillər dırnaqların və ya ayaq dırnaqlarının ətrafında meydana gəlir. Dırnağın böyüməsini poza və narahatlıq yarada bilər. Xüsusilə dırnaq yeyən insanlarda rast gəlinir.
Səbəbkar HPV növü: HPV-nin 1-ci və 2-ci tipləri bu növ ziyillərə səbəb olur.
6. Genital ziyillər (Kondiloma akuminata):
Genital bölgədə, cinsiyyət orqanları və anusun ətrafında yaranan ziyillərdir. Bu ziyillər cinsi yolla ötürülür və çox bulaşıcıdır.
Səbəbkar HPV növü: HPV-nin 6-cı və 11-ci tipləri genital ziyillərin əsas səbəbidir.
Ziyilərin simptomları:
Ziyillər ümumiyyətlə zərərsizdir və simptomlar ziyilin yerindən və növündən asılı olaraq dəyişə bilər. Ümumi simptomlar bunlardır:
Sərt və ya dənəli çıxıntılar: Dərinin üzərində kiçik, sərt və ya dənəli çıxıntılar şəklində görünür.
Rəng dəyişikliyi: Ziyillər dərinin rəngindən bir qədər tünd və ya açıq rəngdə ola bilər.
Hamar və ya kobud səth: Bəzi ziyillər hamar səthə sahib ola bilər, digərləri isə kobud və qeyri-bərabər ola bilər.
Ağrı və narahatlıq: Xüsusilə ayaqaltı ziyillərində ağrı və narahatlıq meydana gələ bilər, xüsusən də yeriyərkən.
Qaşıntı: Bəzi ziyillər qaşıntıya səbəb ola bilər, lakin bu ümumi bir simptom deyil.
Ziyillərin səbəbləri:
Ziyillərin əsas səbəbi Human Papilloma Virusunun (HPV) bədənin müəyyən nahiyələrində çoxalmasıdır. HPV, dərinin zədələnmiş nahiyəsinə və ya nəmli səthlərə təmas yolu ilə keçir. Virusun bədənə daxil olması üçün dəridə kəsik və ya yara kimi zədə yerləri olması yetərli ola bilər. Ziyillər insandan insana, eləcə də yoluxmuş səthlərdən yayıla bilər.
HPV-nin təqribən 100-dən çox tipi vardır və bu tiplər ziyillərin fərqli yerlərdə və fərqli növlərdə yaranmasına səbəb olur. Aşağıda ziyillərin yayılmasına səbəb olan bəzi faktorlar verilmişdir:
Birbaşa dəri təması: Ziyillər bir şəxsin ziyilinə toxunduqda və ya yoluxmuş əşyalara (məsələn, dəsmal, ayaqqabı) təmas etdikdə keçə bilər.
Rütubətli mühitlər: Hamam, duş otaqları və hovuz kimi rütubətli mühitlər HPV-nin yayılması üçün əlverişlidir.
Zəif immun sistemi: Zəif immun sistemi olan insanlar (məsələn, HİV, orqan transplantasiyası keçirmiş şəxslər) ziyil infeksiyasına daha çox meyillidirlər.
Dırnaq yemə vərdişi: Dırnaq yeyən və ya dırnaq ətrafındakı dərini zədələyən şəxslərdə əllərdə və dırnaqların ətrafında ziyil yaranma riski daha yüksəkdir.
Ziyillərin müalicəsi:
Ziyillər tez-tez öz-özünə keçə bilər, lakin bu proses bir neçə ay və ya hətta illər çəkə bilər. Müalicə edilmədən də ziyillər yayılaraq digər nahiyələrə keçə bilər. Ziyillərin müalicəsi, onların yerinə, ölçüsünə və sayına bağlı olaraq dəyişə bilər. Aşağıda ziyillərin müalicəsi üçün ən yaygın üsullar verilmişdir:
1. Topikal müalicələr:
Salicil turşusu: Bu, ən yaygın ziyil müalicəsidir. Dəriyə tətbiq edildikdə, ziyilin yavaş-yavaş əriməsinə və tökülməsinə kömək edir. Bu müalicə bir neçə həftə davam edə bilər.
Triklorasetik turşu: Dəriyə tətbiq edilən bu turşu ziyilləri tədricən məhv edir. Adətən tibbi nəzarət altında tətbiq edilir.
2. Kriyoterapiya (donma müalicəsi):
Bu müalicədə ziyil maye azotla dondurulur. Donduqdan sonra ziyil bir neçə gündən sonra tökülür. Kriyoterapi həkim tərəfindən həyata keçirilir və bir neçə seans tələb oluna bilər.
3. Lazer terapiyası:
Lazer vasitəsilə ziyil məhv edilir. Bu üsul daha ciddi və ya inadkar ziyillər üçün istifadə edilir. Lazer terapiyası ziyilləri məhv edir və sağalma müddəti bir neçə həftə davam edə bilər.
4. Elektrokoterizasiya və küretaj:
Ziyil elektrik cərəyanı ilə yandırılaraq məhv edilir və daha sonra cərrahi olaraq çıxarılır. Bu üsul adətən böyük və ya yayılmış ziyillər üçün istifadə edilir.