Ağciyər nodülü

Ağciyər nodüllərinin növləri:

Ağciyər nodülləri əsasən iki əsas növə bölünür:

Xoşxassəli nodüllər:

Nodüllərin çoxu xoşxassəlidir və bu cür nodüllər adətən xərçəng deyil. Xoşxassəli nodüllərin yaranma səbəbləri müxtəlifdir və adətən infeksiya və ya iltihab səbəbilə meydana gəlir.

Xoşxassəli nodüllərin səbəbləri:

İnfeksiyalar: Bəzi ağciyər infeksiyaları (məsələn, vərəm, sarkoidoz və ya mantar infeksiyaları) ağciyər toxumasında nodüllərin yaranmasına səbəb ola bilər.

İltihabi xəstəliklər: Romatoid artrit və ya vaskulit kimi iltihablı xəstəliklər ağciyərlərdə nodüllər yarada bilər.

Fibroz toxuma: Əvvəlki ağciyər travması və ya cərrahi müdaxilə nəticəsində fibroz toxuma nodül şəklində formalaşa bilər.

Bədxassəli nodüllər:

Ağciyər nodüllərinin bir hissəsi bədxassəli, yəni xərçəngli ola bilər. Bu nodüllər ağciyər xərçənginin erkən əlaməti ola bilər. Ağciyər xərçəngi olan xəstələrdə bədxassəli nodüllər təcili tibbi müdaxilə tələb edir.

Bədxassəli nodüllərin səbəbləri:

Ağciyər xərçəngi: Ağciyər nodülü ağciyər xərçənginin ilkin mərhələsi ola bilər.

Metastaz: Bədənin başqa bir yerində inkişaf edən xərçəng ağciyərlərə yayılaraq ağciyər nodülləri yarada bilər.

Ağciyər nodüllərinin əlamətləri:

Çox vaxt ağciyər nodülləri simptomsuz olur və başqa bir tibbi problem səbəbilə edilən rentgen və ya CT müayinəsi zamanı təsadüfən aşkar edilir. Lakin bəzi hallarda nodül böyük olduqda və ya infeksiya və ya iltihabla əlaqəli olduqda aşağıdakı simptomlar baş verə bilər:

Xroniki öskürək: Davamlı öskürək, bəlğəmdə qan görünməsi (hemoptizi) ciddi əlamətlərdən biri ola bilər.

Nəfəs darlığı: Nodül ağciyərdə böyük bir sahəni tutarsa, nəfəs darlığı və ya nəfəs almaqda çətinlik yaranabilir.

Sinə ağrısı: Bəzi hallarda sinədə ağrı və ya narahatlıq hissi ola bilər.

İnfeksiya əlamətləri: Əgər nodül infeksiya səbəbilə meydana gəlibsə, xəstədə hərarət, titrəmə və digər infeksiya əlamətləri müşahidə edilə bilər.

Ağciyər nodüllərinin diaqnozu:

Ağciyər nodülləri təsadüfən aşkar edildikdə və ya xəstədə simptomlar olduqda həkim diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün bir sıra testlər həyata keçirir:

Kompüter tomoqrafiyası (CT):

CT skanı ağciyər nodülünün dəqiq ölçüsünü, formasını və yerini müəyyən etməyə kömək edir. CT skanı həm də nodülün kalsifikasiyalı (xoşxassəli) və ya heterogen (xərçəng riski daşıyan) olub-olmadığını qiymətləndirir.

PET scan:

PET (pozitron emisyon tomoqrafiyası) skanı nodülün aktiv olub-olmadığını və xərçəng ehtimalını təyin etmək üçün istifadə olunur. Bədxassəli nodüllər PET skanında yüksək metabolik aktivlik göstərir.

Biopsiya:

Əgər CT və ya PET skanında nodül bədxassəli şübhəsi doğurursa, biopsiya edilə bilər. Biopsiya zamanı ağciyərdən kiçik toxuma nümunəsi götürülərək laboratoriyada analiz edilir.

Biopsiya bronxoskopiya yolu ilə və ya iynə biopsiyası vasitəsilə həyata keçirilə bilər.

İzləmə (Follow-up):

Kiçik və ya şübhəli olmayan xoşxassəli nodüllər dərhal müalicə tələb etməyə bilər. Həkim nodülün ölçüsünün və formasının dəyişib-dəyişmədiyini yoxlamaq üçün bir neçə ay və ya ildə bir dəfə CT skanı vasitəsilə izləməyi tövsiyə edə bilər.

Ağciyər nodüllərinin müalicəsi:

Ağciyər nodüllərinin müalicəsi onların növündən (xoşxassəli və ya bədxassəli) və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir. Əsas müalicə üsulları bunlardır:

1. İzləmə:

Nodülün bədxassəli olub-olmadığına dair əminlik yoxdursa və xəstədə heç bir simptom yoxdursa, həkim müəyyən müddət ərzində nodülü izləməyi təklif edə bilər. Bu zaman xəstəyə müntəzəm olaraq CT skanları edilir və nodülün ölçüsündə və ya formasında dəyişikliklər axtarılır.

2. Cərrahi müdaxilə:

Əgər nodül bədxassəli şübhəsi doğurursa və ya xərçəng təsdiqlənərsə, cərrahi yolla çıxarılması tələb oluna bilər. Kiçik nodüllər minimal invaziv əməliyyatlarla (məsələn, torakoskopik cərrahiyyə) çıxarıla bilər.

Xərçəng olan xəstələrdə isə nodülün ətrafındakı ağciyər toxuması da çıxarıla bilər.

3. Kimyaterapiya və ya radioterapiya:

Əgər nodül bədxassəlidirsə və ya ağciyər xərçənginin bir hissəsi kimi təsdiqlənərsə, kimyaterapiya və ya radioterapiya müalicə variantı ola bilər. Bu müalicə xərçəng hüceyrələrini məhv etməyə və xəstəliyin yayılmasının qarşısını almağa yönəlib.

4. Antibiotiklər (İnfeksiya nodülləri üçün):

Əgər nodül infeksiya səbəbiylə meydana gəlibsə, antibiotiklər və ya antifungal dərmanlar infeksiyanın müalicəsi üçün təyin edilə bilər. Bu, infeksiya nodüllərinin kiçilməsinə və ya tamamilə yox olmasına səbəb ola bilər.

Ağciyər nodüllərinin bədxassəli olma riskini artıran amillər:

Ağciyər nodüllərinin xərçəngli olub-olmadığını müəyyən etmək üçün bəzi risk faktorları nəzərə alınır:

Yaş: Yaşlı insanlarda (xüsusilə 50 yaşdan yuxarı) nodül bədxassəli ola bilər.

Siqaret çəkmə: Siqaret çəkən və ya keçmişdə siqaret çəkmiş insanlar arasında bədxassəli nodül riski daha yüksəkdir.

Əvvəlki xərçəng tarixi: Əvvəllər xərçəng diaqnozu qoyulmuş insanlarda nodülün xərçəngli olma ehtimalı daha yüksəkdir.

Nodülün ölçüsü və forması: Böyük, qeyri-adi formalı və sürətlə böyüyən nodüllər xərçəng riski daşıya bilər.

Nəticə:

Ağciyər nodülü çox vaxt təsadüfən aşkarlanan və əksər hallarda xoşxassəli olan bir vəziyyətdir. Lakin bəzi hallarda bu nodüllər bədxassəli ola bilər və ağciyər xərçənginin erkən mərhələsi ola bilər. Ağciyər nodülləri diaqnoz qoyulduqda həkimlər diqqətli şəkildə izləmə və ya əlavə müayinələr tövsiyə edir. Risk faktoru olan şəxslərdə (siqaret çəkənlər, yaşlılar və ya xərçəng keçmişi olanlar) nodüllərin bədxassəli olma ehtimalı daha yüksəkdir və erkən diaqnoz həyat qurtarıcı ola bilər.