Allergik reaksiyalar
Allergik Reaksiyaların Səbəbləri
Allergik reaksiyaların səbəbləri əsasən fərdlərin genetik və ətraf mühit faktorlarından təsirlənməsi ilə əlaqəlidir:
Genetik Yatqınlıq: Ailəsində allergiya olan şəxslərdə allergik reaksiyalara qarşı meyl daha yüksəkdir.
Ətraf Mühit Faktorları: Bəzi maddələrə uzun müddət məruz qalmaq (məsələn, toz və ya polen) allergiya inkişaf riskini artıra bilər.
Allergen Maddələr: Polen, heyvan tükü, bəzi qidalar (yumurta, süd, fındıq, balıq), böcək dişləmələri, bəzi dərmanlar (məsələn, antibiotiklər) və lateks kimi maddələr allergik reaksiyalara səbəb ola bilər.
Allergik Reaksiyaların Əlamətləri
Allergik reaksiyaların əlamətləri allergenin növünə və bədənə təsir etdiyi nahiyəyə görə dəyişə bilər:
Dəri Allergiyaları: Ürtiker (qaşıntılı qabarıqlar), egzema, qızartı, şişkinlik və qaşınma.
Tənəffüs Sistemi Allergiyaları: Asqırma, burun tıxanıqlığı, burun axması, öskürək, boğaz ağrısı və nəfəs darlığı.
Göz Allergiyaları: Qaşınma, sulanma, qızartı və şişkinlik.
Həzm Sistemi Allergiyaları: Qarın ağrısı, ishal, qusma və ürəkbulanma.
Anafilaksi: Çox nadir hallarda, anafilaksi adlanan həyat üçün təhlükəli allergik reaksiya meydana gələ bilər. Anafilaksi vəziyyətində nəfəs alma çətinləşir, boğazda şişkinlik, aşağı qan təzyiqi, ürək döyüntüsündə sürətlənmə və huşunu itirmə kimi əlamətlər görünür. Bu vəziyyətdə təcili tibbi müdaxilə tələb olunur.
Allergik Reaksiyaların Növləri
Qida Allergiyaları: Bəzi qidalar (qoz-fındıq, süd, yumurta, balıq, qabıqlı dəniz məhsulları) immun sistemi tərəfindən zərərli olaraq qəbul edilə bilər və buna görə həzm sistemində və ya dəriyə təsir edən allergik reaksiyalar yarana bilər.
Dərman Allergiyaları: Bəzi dərmanlar (antibiotiklər, aspirin və ya qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar) allergik reaksiyaya səbəb ola bilər. Reaksiyaların şiddəti yüngül dəridə qızartıdan anafilaksiya qədər dəyişə bilər.
Toz və Polen Allergiyası (Rinit): Toz gənələri, ev heyvanları tükü və polenlər rinit (asqırma, burun tıxanıqlığı) və allergik konjonktivit (gözlərdə qızartı və sulanma) əlamətlərinə səbəb ola bilər.
Böcək Dişləmələri və Sancmaları: Arı, milçək və digər böcəklərin sancması bəzən ciddi allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bu reaksiyalar yüngül qızartı və şişkinlikdən anafilaksiyaya qədər şiddətli ola bilər.
Dəri Allergiyaları: Latex, kimyəvi maddələr və bəzi kosmetik məhsullar dəridə qaşınma, qızartı və qabarıqlıq kimi allergik reaksiyalara səbəb ola bilər.
Allergik Reaksiyaların Müalicəsi
Antihistaminlər: Antihistamin dərmanlar qaşıntı, qızartı və burun tıxanıqlığını azaldaraq allergik simptomları yüngülləşdirir.
Decongestantlar: Burun tıxanıqlığını azaltmaq üçün istifadə olunur, xüsusilə tənəffüs yolu allergiyalarında faydalıdır.
Steroidlər: Burun spreyləri və ya krem formasında tətbiq edilən kortikosteroidlər iltihabı azaldaraq qaşıntı və qızartını yüngülləşdirir.
Adrenalin (EpiPen): Anafilaksi vəziyyətində istifadə olunan adrenalin, təcili olaraq allergik reaksiyanı nəzarət altına almağa kömək edir.
İmmunoterapiya (Aşılar): Alergenlərin təkrarlanan kiçik dozaları ilə həyata keçirilən bu terapiya, zamanla bədənin həmin maddələrə qarşı həssaslığını azalda bilər.
Sakitləşdirici Krem və Losyonlar: Dəridəki allergik reaksiyaların yüngülləşdirilməsi üçün sakitləşdirici krem və losyonlar tətbiq edilə bilər.
Allergik Reaksiyalardan Qarşısını Alma Yolları
Allergenlərdən Uzaq Durmaq: Allergen maddələr (qida, polen, toz, heyvan tükü) ilə təmasdan mümkün qədər çəkinmək.
Mühitin Təmizliyi: Evin tozunu mütəmadi olaraq təmizləmək, polen mövsümündə qapı və pəncərələri bağlı saxlamaq.
Etiketləri Diqqətlə Oxumaq: Qida allergiyası olanlar üçün qida etiketlərini oxumaq və allergen maddələrdən uzaq durmaq vacibdir.
Təbii və Qıcıqlandırıcı Məhsullardan Çəkinmək: Təmizləyici maddələr, kosmetik məhsullar və ya parfüm kimi allergik reaksiya yaradan kimyəvi maddələrdən uzaq durmaq.
EpiPen (Adrenalin Avtoqəlfəsi) Daşımaq: Anafilaksiyaya qarşı risk daşıyanlar üçün təcili istifadə üçün EpiPen daşımaq həyati əhəmiyyətlidir.
Allergik reaksiyalar müxtəlif formalarda ortaya çıxa bilər və bəzən ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Bu səbəbdən simptomlar başladığı zaman həkimə müraciət etmək və fərdi müalicə planına əməl etmək vacibdir. Anafilaksi kimi şiddətli allergik reaksiyalar zamanı dərhal tibbi yardım almaq həyati önəm daşıyır.