Allergik Rinit : Tərif, Etiologiya, Simptomlar və Müalicə Metodları
Allergik rinit burun mukozasının allergenlərə həddindən artıq reaksiyası nəticəsində inkişaf edən iltihablı bir vəziyyətdir. Ən çox rast gəlinən forma mövsümi allergik rinitdir ki, bu da yazda çiçək tozcuqlarının artması ilə tətiklənir, lakin il boyu davam edən və ev tozu gənələri, kiflər və ya heyvan tükləri kimi allergenlər tərəfindən törədilən çoxillik allergik rinit də yaygındır.
Etiologiyası
Allergik rinit genetik meyl və ətraf mühit faktorlarının qarşılıqlı təsiri ilə baş verir. Ailədə allergiyası olan insanlarda bu vəziyyəti inkişaf etdirmək riski daha yüksəkdir. İmmunitet sistemi tərəfindən zərərli olaraq qəbul edilən ətraf mühit alerjenlərinin, xüsusilə də polenlərin, ev tozu gənələrinin və heyvan tüklərinin nəticəsi olaraq burun mukozasında iltihab meydana gəlir.
Simptomlar
Allergik rinitin simptomları alerjenə məruz qaldıqdan sonra sürətlə görünür və adətən aşağıdakıları əhatə edir: Burun axıntısı: Adətən şəffaf və sulu axıntı. Burun tıkanıklığı: Xüsusilə gecə yuxu keyfiyyətini poza bilər. Asqırma: Tez-tez və ardıcıl asqırma hücumları. Gözlərdə qaşınma və sulanma: Çox vaxt konjonktivitlə müşahidə oluna bilər. Qaşınma: Narahat qaşınma burun, göz, boğaz və qulaqlarda hiss olunur. Bu simptomlar xəstənin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər və müalicə edilmədikdə xroniki hala gələ bilər. Diaqnoz Allergik rinitin diaqnozu xəstənin simptomlarının ətraflı qiymətləndirilməsi və fiziki müayinə ilə qoyulur. Hansı allergenlərin xəstəliyi tetiklediyini müəyyən etmək üçün dəri prick testi və xüsusi IgE testləri istifadə olunur. Burun endoskopiyası və burun yaxması kimi əlavə testlər də diaqnozu dəstəkləyə bilər. Müalicə Allergik rinitin müalicəsi simptomların aradan qaldırılmasına və alerjenə məruz qalmanın azaldılmasına yönəlmişdir. Müalicə seçimlərinə aşağıdakılar daxildir: Allergenlərdən qaçınmaq: Evdə toz gənələrinin qarşısını almaq üçün yataq dəstlərini və yastıqları allergen keçirməyən örtüklərlə qorumaq, heyvan tükündən uzaq durmaq və polen çox olduğu dövrlərdə çöldə qalma vaxtı məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur. Dərman müalicəsi: Antihistaminiklər: Qaşıntı, asqırma və burun axması kimi simptomları aradan qaldırmaq üçün istifadə olunur. Burun kortikosteroidləri: Burun tıkanıklığını azaldır və burundaxili iltihabı idarə edir. Dekonjestanlar: Qısa müddət ərzində burun tıkanıklığını aradan qaldırmaq üçün istifadə edilə bilər. Leykotrien reseptor antaqonistləri: Astma xəstələrində xüsusilə faydalı ola bilər. İmmunoterapiya: Bu müalicə üsulu allergenlərə qarşı həssaslığı azaltmaq məqsədi daşıyır, müəyyən allergenlərə qarşı spesifik immun reaksiyanın inkişafına kömək edir. Allergen inyeksiyaları və ya dilaltı tabletlər şəklində tətbiq oluna bilər.
Cari Tədqiqat və Gələcək İstiqamətlər
Allergik rinitin müalicəsində bioloji agentlərin istifadəsinə dair tədqiqatlar xəstəliyin şiddətini azaltmaq və simptomlara nəzarət etmək üçün perspektivli nəticələr verir. Xüsusilə, immunitet sisteminin xüsusi komponentlərini hədəf alan müalicələr üzərində araşdırmalar davam edir. Nəticə Allergik rinit müalicə edilmədikdə həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə təsir edən, lakin uyğun müalicə və profilaktik yanaşmalarla idarə oluna bilən bir xəstəlikdir. Xəstələrin gündəlik fəaliyyətlərini davam etdirə bilmələri üçün simptomları idarə etmək çox vacibdir. Allergik rinitin müalicəsi ilə bağlı davam edən tədqiqatlar gələcəkdə daha effektiv müalicə seçimlərinə səbəb ola bilər.