Anksiyete: Bugünkü Psixoloji Pandemiyası
Anksiyete Nədir?
Anksiyete – gələcəkdə ola biləcək təhlükə və ya uğursuzluq haqqında əsassız və ya şişirdilmiş narahatlıq, qorxu hissi ilə xarakterizə olunan psixoloji bir haldır. Bu vəziyyət normal qorxudan fərqli olaraq, çox zaman real təhlükə olmadan da baş verə bilər.
Anksiyetenin əsas formaları:
Generalizə olunmuş anksiyete pozuntusu (GAD)
Panik atak və panik pozuntu
Sosial anksiyete
Fobiyalar
Post-travmatik stress pozuntusu (PTSD)
Niyə Anksiyete Bu Qədər Yayılıb?
1. Müasir həyat tərzi
Daimi performans təzyiqi, "hər şeyə çatmaq" mədəniyyəti
Sosial mediada özünü başqaları ilə müqayisə
İşsizlik, iqtisadi qeyri-sabitlik
2. İnformasiya bolluğu və xəbər stressi
Davamlı olaraq neqativ xəbərlərin paylaşılması
Pandemiya, müharibələr, təbii fəlakət xəbərləri
3. Ailə və cəmiyyət təzyiqləri
Uşaq yaşlardan başlayan mükəmməllik gözləntiləri
Ətrafın "nə deyərlər?" mədəniyyəti
Anksiyetenin Simptomları
Psixoloji əlamətlər:
Daimi gərginlik hissi
Pis bir şey olacaq kimi qorxu
Konsentrasiya çətinliyi
Yuxu pozuntuları
Fiziki əlamətlər:
Ürək döyüntüsü sürətlənməsi
Nəfəs darlığı
Tərləmə, titrəmə
Mədə-bağırsaq problemləri
Baş ağrısı, əzələ gərginliyi
Anksiyete ilə Mübarizə Yolları
1. Psixoterapiya
Koqnitiv davranış terapiyası (KDT) – düşüncə və davranışların dəyişdirilməsi
EMDR, ACT, mindfulness texnikaları
2. Dərman müalicəsi
Psixiatr tərəfindən təyin olunan antidepresan və ya anksiyolitiklər
3. Fərdi yanaşmalar
Dərin nəfəs alma, meditasiya, yoga
İdman və fiziki aktivlik
Gündəlik rutinin yaradılması
Sosial dəstək axtarma
Gənclər və Anksiyete
Ən çox təsirə məruz qalan yaş qrupu — gənclərdir. Universitet imtahanları, karyera təzyiqləri, sosial uyğunlaşma və kimlik axtarışı bu yaş dövründə anksiyetenin əsas səbəbləri arasındadır. Bəzi gənclər bu səbəbdən alkoqol və ya maddə istifadəsinə belə yönəlir.
Anksiyete ilə Yaşamağı Öyrənmək
Anksiyete bəzən tamamilə yox olmaz, amma onunla yaşamağı və idarə etməyi öyrənmək mümkündür. Bu, insanın özünü və bədənini daha yaxşı tanıması, sağlam psixoloji sərhədlər qoyması və dəstək almağa açıq olması ilə mümkündür.
Nəticə
Anksiyete artıq sadəcə bir nevroloji pozuntu deyil, qlobal miqyasda yaşanan bir psixoloji böhran halını almışdır. Onu görməməzlikdən gəlmək və ya utanmaq əvəzinə, qəbul etmək, başa düşmək və zamanında müdaxilə etmək lazımdır. Unutmayaq ki, ruh sağlamlığı, bədən sağlamlığı qədər vacibdir.