Bağırsaq partlamasına səbəb nədir?
Bağırsaq Partlamasının Səbəbləri
1. Bağırsaq Xəstəlikləri və İltihablar
Kron Xəstəliyi və Ülserativ Kolit:
Xroniki iltihab nəticəsində bağırsaq divarı zəifləyərək perforasiya edə bilər.
Divertikulit:
Bağırsaq divarında ciblər (divertikullar) iltihablandıqda və ya infeksiyalaşdıqda yırtılma riski yaranır.
Peptik Ülserlər:
Mədə və ya onikibarmaq bağırsaqda yaranan dərin yaralar divarın perforasiyasına səbəb ola bilər.
2. Bağırsaq Tıxanıqlığı (Obstruksiya)
Mexaniki Tıxanıqlıq:
Bağırsağın bağlanması (tumor, bağırsaq düyünləri və ya bağırsaq yapışmaları).
Dinamik Tıxanıqlıq:
Bağırsağın hərəkətliliyinin dayandırılması (məsələn, əməliyyatdan sonra).
3. Travmalar və Zədələnmələr
Küt Zərbə və ya Kəskin Yaralanma:
Qarına gələn ağır travma (qəzalar, idman zədələri və ya fiziki zorakılıq).
Cərrahi Əməliyyatlar və ya Tibb Prosedurları:
Kolonoskopiya və ya digər tibbi prosedurlar zamanı yanlışlıqla bağırsaq divarının zədələnməsi.
4. Bağırsaq İnfeksiyaları
Appendisit:
Müalicə edilməmiş apandisit perforasiyaya səbəb ola bilər.
Qastroenterit:
İnfeksiya nəticəsində bağırsaq divarında zəiflik yarana bilər.
5. Xərçəng və Şişlər
Bağırsaqda və ya ətrafında böyüyən şişlər bağırsaq divarını sıxaraq zəiflədir və perforasiyaya səbəb ola bilər.
6. Toksik Maddələr və Kimyəvi Səbəblər
Toksik Kolit: İltihabi bağırsaq xəstəliklərində toksinlərin yığılması bağırsaq divarını zədələyə bilər.
Dərmanlar və Steroidlər: Uzunmüddətli steroid istifadəsi bağırsaq divarını incələdə bilər.
7. Bağırsaq Qan Dövranının Pozulması
Bağırsaq İskemiyası:
Bağırsağa qan axınının kəsilməsi nəticəsində toxuma ölümü və perforasiya.
Qan Damarlarının Tıxanıqlığı:
Qarın aortasının daralması və ya tıxanıqlığı.
8. Yad Cisimlər və Kəskin Materiallar
Bağırsağa girən yad cisimlər (balıq sümüyü, tikan və ya qida qalıqları) divarı deşə bilər.
Bağırsaq Partlamasının Əlamətləri
Bağırsaq partlaması vəziyyətində simptomlar ani və şiddətli ola bilər:
1. Qarınla Əlaqəli Simptomlar:
Şiddətli Qarın Ağrısı: Ani başlayan və daimi.
Qarın Şişməsi və Gərginlik: Qarında sərtlik.
Ürəkbulanma və Qusma: Bağırsaqdakı təzyiqin artması ilə əlaqəli.
Qaz və Nəcisin Axmaması: Bağırsaq tıxanıqlığı əlaməti.
2. Sistemik Simptomlar:
Hərarət və Üşütmə: İnfeksiya və sepsis əlaməti.
Təzyiqin Düşməsi və Zəiflik: Həyati təhlükə yaradan vəziyyətlərdə.
Tərləmə və Narahatlıq: Şok vəziyyəti.
Bağırsaq Partlamasının Diaqnozu
1. Tibbi Tarix və Fiziki Müayinə:
Xəstənin simptomları və qarın bölgəsində həssaslıq.
2. Görüntüləmə Testləri:
Rentgen:
Qarın boşluğunda sərbəst hava aşkarlanır (perforasiya əlaməti).
KT (Kompüter Tomoqrafiyası):
Perforasiya sahəsini və qarındaxili maye yığılmasını göstərir.
Ultrason:
İnfeksiya və iltihab əlamətləri.
3. Qan Testləri:
Levkosit Artışı: İnfeksiya və iltihabı göstərə bilər.
CRP və Prokalsitonin: İltihab və sepsisi təsdiqləmək üçün.
Bağırsaq Partlamasının Müalicəsi
1. Təcili Tibbi Yardım:
Xəstənin Stabilizasiyası:
Maye və elektrolit balansının bərpası üçün damardaxili infuziya.
Lazım gəldikdə oksigen dəstəyi.
2. Cərrahi Müdaxilə:
Perforasiya Sahəsinin Bağlanması:
Bağırsaq perforasiyası olan bölgə cərrahi yolla təmir edilir.
Bağırsaq Rezeksiyası:
Zədələnmiş bağırsaq hissəsi çıxarılır və sağlam hissələr birləşdirilir.
Kolostomiya və ya İleostomiya:
Zərurət olduqda bağırsağın xaricə açılması təmin edilir.
3. Antibiotik Müalicəsi:
Qarın boşluğuna yayılan infeksiyanın qarşısını almaq üçün geniş təsirli antibiotiklər.
4. Sepsis Əleyhinə Müalicə:
İnfeksiya geniş yayıldıqda sepsisi idarə etmək üçün xüsusi tədbirlər görülür.
Profilaktika
Sağlam Həyat Tərzi:
Lifli qidaların istifadəsi və bağırsaq sağlamlığının qorunması.
Xroniki Xəstəliklərin Nəzarəti:
Ülser, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və divertikulitin müalicəsi.
Təhlükəli Maddələrdən Çəkinmək:
Kəskin yad cisimlərin udulmasından ehtiyatlı olmaq.
Müntəzəm Tibbi Müayinələr:
Xüsusilə risk faktorları olan şəxslərdə bağırsaq problemlərinin erkən aşkarlanması.
Bağırsaq partlaması həyati təhlükəli bir vəziyyətdir və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Əgər sizdə bu simptomlardan hər hansı biri varsa, təcili tibbi yardıma müraciət etmək vacibdir.