Balans pozğunluqları
Balans pozğunluqlarının səbəbləri:
Balans pozğunluqlarının bir çox fərqli səbəbi ola bilər. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:
1. Vestibulyar sistem pozğunluqları:
Vestibulyar sistem bədənin tarazlığını təmin edən daxili qulaqda yerləşən bir sistemdir. Bu sistem pozulduqda başgicəllənmə, yerişdə qeyri-sabitlik və düşmə riskində artım ola bilər.
Meniere xəstəliyi: Daxili qulaqda maye yığılması nəticəsində baş verən balans və eşitmə problemləri ilə müşayiət olunan bir xəstəlikdir.
Vestibulyar nevrit: Daxili qulaqdakı sinirlərin iltihablanması nəticəsində meydana gəlir və kəskin başgicəllənmə ilə xarakterizə olunur.
Labirintit: Daxili qulağın iltihablanması və ya infeksiyası nəticəsində balans pozğunluqları və başgicəllənmə yarana bilər.
Benign paroksismal pozisional vertigo (BPPV): Daxili qulaqda kiçik kristalların yer dəyişməsi nəticəsində yaranan qısa müddətli başgicəllənmə.
2. Nevroloji xəstəliklər:
Balansı idarə edən beyincik, beyin və onurğa beyni kimi sinir sistemi strukturlarının zədələnməsi və ya xəstəlikləri balans pozğunluqlarına səbəb ola bilər.
Parkinson xəstəliyi: Hərəkət koordinasiyasını və tarazlığı pozan nevroloji bir xəstəlikdir.
Multipl skleroz (MS): Sinir hüceyrələrinin miyelin örtüsünün zədələnməsi nəticəsində balans və koordinasiya problemləri yarana bilər.
Beyin şişləri: Beyində və ya beyincikdə yerləşən şişlər balans pozğunluqlarına səbəb ola bilər.
Beyin insultu (iflic): Beyində qan dövranının pozulması nəticəsində balans problemi meydana çıxa bilər.
3. Beyincik pozğunluqları:
Beyincik bədənin hərəkətlərini və tarazlığını idarə edən bir hissədir. Beyinciyin zədələnməsi nəticəsində balans pozğunluğu və yerişdə qeyri-sabitlik müşahidə oluna bilər. Bu vəziyyətlər:
Beyincik infarktı və ya qanaxması: Beyinciyə gedən qan dövranının pozulması və ya qanaxma nəticəsində balans pozğunluqları yaranır.
Beyincik ataksiyası: Beyinciyin zədələnməsi nəticəsində bədən hərəkətlərinin koordinasiyasında ciddi pozğunluq və tarazlıq problemləri yaranır.
4. Dərmanların yan təsiri:
Bəzi dərmanlar (məsələn, antidepresanlar, antipsikotiklər, sakitləşdirici dərmanlar və antihipertenziv dərmanlar) başgicəllənmə və balans pozğunluqlarına səbəb ola bilər. Həddindən artıq dərman istifadəsi sinir sistemi və tarazlıq üzərində mənfi təsir göstərə bilər.
5. Alkoqol və narkotik istifadəsi:
Həddindən artıq alkoqol və ya narkotik maddə istifadəsi beyinin tarazlıq mərkəzlərini zədələyərək balans pozğunluqlarına və yerişdə qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər.
6. Yaşlanma və əzələ zəifliyi:
Yaşla əlaqədar əzələ zəifliyi və sinir sisteminin fəaliyyətinin yavaşlaması səbəbindən balans pozğunluqları daha çox yaşlı insanlarda müşahidə olunur.
7. Proprioseptiv sistemin pozulması:
Əzələlər, oynaq və tendonlardan gələn məlumatları emal edən proprioseptiv sistem bədənin mövqeyini hiss etməyə kömək edir. Bu sistemin pozulması nəticəsində bədən mövqeyini düzgün təyin etmək və balansı saxlamaq çətinləşir.
8. Psixoloji səbəblər:
Narahatlıq, panik ataklar və stress də bəzi insanlarda balans pozğunluqları və başgicəllənmə yarada bilər. Bu, xüsusilə psixoloji mənşəli başgicəllənmə hallarıdır.
Balans pozğunluqlarının simptomları:
Balans pozğunluqları müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Başgicəllənmə:
Ətrafın və ya bədənin döndüyünü hiss etmək. Bu, daxili qulaq problemlərinə və ya sinir sistemi xəstəliklərinə bağlı ola bilər.
Yerişdə qeyri-sabitlik:
Yeriş zamanı tarazlığı saxlamaq çətinləşir və xəstələr yanlara doğru səndələyir və ya düşə bilər.
Koordinasiya pozğunluğu:
Əllərin və ayaqların düzgün işləməməsi və hərəkətlərin koordinasiyasının itməsi.
Bulantı və qusma:
Xüsusilə başgicəllənmə ilə birlikdə mədə bulantısı və qusma müşahidə oluna bilər.
Görmə problemləri:
Görmə bulanıqlığı və ya göz hərəkətlərinin koordinasiyasında problemlər baş verə bilər.
Huşun itirilməsi (sinkop):
Bəzən balans pozğunluqları ilə birlikdə qəfil huş itkisi baş verə bilər. Bu vəziyyət daha çox ürək-damar sisteminə aid problemlərlə əlaqədardır.
Başda ağırlıq hissi:
Başda dolğunluq və ya ağırlıq hissi ilə müşayiət olunan balans problemi.
Balans pozğunluqlarının diaqnozu:
Balans pozğunluqlarını diaqnoz etmək üçün həkim xəstənin şikayətlərini dinləyir və müxtəlif testlər və müayinələr aparır. Əsas diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:
Fiziki və nevroloji müayinə:
Həkim tarazlıq, koordinasiya və əzələ gücünü qiymətləndirir.
Vestibulyar testlər:
Daxili qulağın və vestibulyar sistemin funksiyasını qiymətləndirmək üçün istifadə olunan testlərdir. Elektronistagmografiya (ENG) və videonistagmografiya (VNG) bu testlər arasında yer alır.
Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):
Beyin və beyincikdə olan problemləri aşkar etmək üçün istifadə edilə bilər.
Kompüter tomoqrafiyası (CT):
Beyin və daxili qulaqdakı struktur problemləri müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.
Qan testləri:
Elektrolit disbalansı, vitamin çatışmazlığı və ya digər sistemik problemləri aşkar etmək üçün qan testləri aparılır.
Balans pozğunluqlarının müalicəsi:
Balans pozğunluqlarının müalicəsi onların səbəbinə bağlı olaraq dəyişir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
1. Dərman müalicəsi:
Antihistaminiklər və ya antikolinergiklər: Başgicəllənmə və balans problemlərini azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Antivertiginoz dərmanlar: Başgicəllənməni azaltmaq üçün təyin olunur.
Antibiotiklər və ya antiinflamatuar dərmanlar: Labirintit və ya vestibulyar nevrit kimi iltihabi xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.
Vitamin və mineral əlavələri: Qidalanma çatışmazlığı səbəbindən yaranan balans pozğunluqlarında istifadə edilə bilər.
2. Fizioterapiya:
Xüsusi hərəkətlər və məşqlər vasitəsilə tarazlığı bərpa etməyə yönəldilmiş məşqlər tətbiq olunur. Vestibulyar reabilitasiya bu baxımdan faydalı ola bilər.
3. Cərrahi müdaxilə:
Vestibulyar sistemə və ya beyinə aid ciddi struktur problemləri cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.
4. Psixoterapiya:
Stress və narahatlıq ilə əlaqəli balans pozğunluqlarında psixoterapiya və stressin idarə olunması üsulları faydalı ola bilər.
5. Həyat tərzi dəyişiklikləri:
Alkoqol və narkotik maddələrdən uzaq durmaq, dərmanların düzgün istifadəsi və tarazlığı dəstəkləyən fiziki fəaliyyətlər balans problemlərinin qarşısını almağa kömək edə bilər.
Nəticə:
Balans pozğunluqları, müxtəlif sistemlərin bir-biri ilə koordinasiya olmaması və ya zədələnməsi nəticəsində baş verə bilər. Bu problemlərin düzgün diaqnozu və müalicəsi ilə xəstələr balanslarını bərpa edə bilər və həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür. Müntəzəm tibbi nəzarət və müalicə balans pozğunluqlarının idarə olunmasında mühüm rol oynayır.