Behçet Xəstəliyinin Əlamətləri
Behçet Xəstəliyinin Əlamətləri
Behçet xəstəliyinin əlamətləri hər insanda fərqli şəkildə ortaya çıxa bilər və dövri olaraq təkrarlana bilər. Əsas əlamətlər bunlardır:
Ağız yaraları
Ağızda tez-tez ağrılı aft yaraları (ağız xoraları) meydana gəlir. Bu yaralar ümumiyyətlə kiçik, ağ və ya sarı rəngdə olur və qırmızı haşiyə ilə əhatə olunur. Ağız yaraları Behçet xəstəliyinin ən tez-tez görülən və təkrarlanan əlamətidir.
Genital yaralar
Cinsiyyət orqanlarında ağrılı yaralar meydana gələ bilər. Bu yaralar sağaldıqdan sonra iz buraxa bilər və xəstənin cinsi həyatını və gündəlik fəaliyyətlərini mənfi təsir edə bilər.
Dəri lezyonları
Behçet xəstəliyi olan şəxslərdə müxtəlif dəri problemləri ortaya çıxa bilər. Dəri səpgiləri, qırmızı-qəhvəyi düyünlər (nodüllər) və ya irinlə dolu səpki şəklində lezyonlar tez-tez müşahidə edilir. Dərinin həssas olması nəticəsində iynə batırıldıqda həmin nahiyədə qızartı və şişlik yarana bilər.
Göz iltihabı
Behçet xəstəliyində gözlərdə uveit (gözün orta təbəqəsinin iltihabı) yaranır. Bu, göz ağrısı, qızartı və həssaslıq ilə müşayiət olunur və görmə problemlərinə səbəb ola bilər. Göz iltihabı ilə əlaqədar olaraq ciddi hallarda korluq riski də vardır.
Oynaq ağrısı və iltihabı
Oynaq ağrısı və şişliklər, xüsusən diz, topuq və biləklərdə müşahidə edilir. Bu əlamət bəzən artrit kimi görünə bilər, lakin ümumiyyətlə qalıcı zədələnmələrə səbəb olmur.
Sinir sistemi simptomları
Xəstəliyin sinir sisteminə təsir etdiyi hallarda baş ağrısı, başgicəllənmə, yuxu pozğunluğu, iflic və ya zehni dəyişikliklər ola bilər.
Damar iltihabı (vaskulit)
Behçet xəstəliyi bədənin müxtəlif damarlarını təsir edə bilər. Damar iltihabı tromboz, qanaxma və ya qan laxtalanması kimi problemlərə yol aça bilər.
Behçet Xəstəliyinin Səbəbləri
Behçet xəstəliyinin dəqiq səbəbi tam məlum deyil, lakin xəstəliyin ortaya çıxmasında bəzi faktorlar rol oynayır:
Genetik faktorlar
Behçet xəstəliyi müəyyən genetik faktorlara malik şəxslərdə daha çox rast gəlinir. Xüsusilə HLA-B51 adlanan gen ilə əlaqələndirilmişdir. Bu geni daşıyan şəxslərdə xəstəliyin meydana gəlmə riski daha yüksəkdir.
Otoimmün reaksiya
Behçet xəstəliyi, bədənin öz hüceyrələrinə qarşı immun reaksiyası nəticəsində meydana gələn bir otoimmün xəstəlikdir. Bədənin immun sistemi səhvən sağlam toxumalara hücum edir və iltihaba səbəb olur.
Ətraf mühit faktorları
Viruslar və bakteriyalar kimi bəzi infeksiyalar da Behçet xəstəliyini tətikləyə bilər, xüsusən də genetik olaraq həssas şəxslərdə.
Behçet Xəstəliyinin Diaqnozu
Behçet xəstəliyinin diaqnozu, spesifik laborator testlərlə deyil, daha çox xəstənin əlamətləri və tibbi keçmişi əsasında qoyulur. Xüsusi bir test olmamaqla birlikdə, aşağıdakı üsullar diaqnoza kömək edə bilər:
Klinik əlamətlərə əsaslanan diaqnoz
Behçet xəstəliyinin diaqnozunda xəstənin ağız yaraları, genital yaralar, dəri lezyonları və göz iltihabı kimi simptomları müşahidə edilir. Ən az üç əsas simptom müşahidə edildikdə Behçet xəstəliyi diaqnozu qoyula bilər.
Pathergy testi
Dərinin həssaslığını yoxlamaq üçün istifadə edilir. Xüsusi bir iynə ilə dəridə kiçik bir kəsik açılır. Əgər həmin sahədə qızartı və ya şişkinlik meydana gəlirsə, bu, Behçet xəstəliyinə işarə ola bilər.
Qan testləri və digər analizlər
Behçet xəstəliyinə xüsusi bir qan testi olmamasına baxmayaraq, qan testləri iltihab səviyyələrini (C-reaktiv protein, ESR) ölçmək və digər xəstəlikləri istisna etmək üçün istifadə edilir. Göz müayinəsi və damar testləri də əlavə olaraq edilə bilər.
Behçet Xəstəliyinin Müalicəsi
Behçet xəstəliyinin tam müalicəsi yoxdur, lakin əlamətləri yüngülləşdirmək və fəsadları azaltmaq üçün bəzi müalicələr mövcuddur. Müalicə xəstəliyin növü və şiddətinə görə dəyişir:
Kortikosteroidlər
Kortikosteroidlər iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilir və ağız yaraları, dəri lezyonları və göz iltihabını müalicə etməkdə faydalıdır. Ancaq uzun müddətli istifadədə yan təsirlər yarada biləcəyi üçün həkim nəzarətində istifadə olunmalıdır.
İmmunsupressantlar
İmmun sisteminin fəaliyyətini zəiflətmək və otoimmün reaksiyanı azaltmaq üçün istifadə edilir. Azatiyoprin, siklosporin və ya metotreksat kimi dərmanlar Behçet xəstəliyinin ağır hallarında tətbiq edilə bilər.
Anti-TNF dərmanları
Adalimumab və ya infliximab kimi anti-TNF dərmanları immun sistemin bəzi reaksiyalarını bloklayaraq iltihabı azaldır. Xüsusilə göz iltihabı və ağır damar iltihabları olan xəstələrdə təsirli ola bilər.
Kolxisin və ya dapson
Kolxisin və dapson dərmanları, xüsusilə dəri və oynaq simptomlarını idarə etmək üçün istifadə edilir.
Ağrı kəsicilər və iltihab əleyhinə dərmanlar
Əzələ və oynaq ağrıları üçün ağrı kəsicilər və qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİİ) istifadə edilə bilər.
Yerüstü müalicələr
Ağız və genital yaraları üçün yerüstü (topikal) kortikosteroidlər və antiseptik gellər istifadə edilə bilər.
Behçet Xəstəliyindən Qorunma Yolları
Behçet xəstəliyinin qarşısını almaq mümkün olmasa da, simptomları idarə etmək və təkrarlanma ehtimalını azaltmaq üçün aşağıdakı tədbirləri görmək faydalıdır:
Stressi idarə etmək: Stress Behçet xəstəliyinin təkrarlanmasını tətikləyə bilər. Stressi azaltmaq və rahatlama texnikalarından istifadə etmək faydalı ola bilər.
Yaxşı qidalanma və nizamlı həyat tərzi: Sağlam və balanslı qidalanma, kifayət qədər yuxu və fiziki aktivlik immun sistemə dəstək olur.
Daimi tibbi nəzarət: Behçet xəstəliyi olan şəxslərin mütəmadi olaraq həkim nəzarətində olması, ağırlaşmaların qarşısını almağa və müalicəni optimallaşdırmağa kömək edir.
Behçet xəstəliyi, xüsusilə göz və damar sisteminə təsir etdikdə ciddi nəticələr doğura bilər. Bu səbəbdən, əlamətlər müşahidə edildikdə erkən diaqnoz və düzgün müalicə üçün həkimə müraciət etmək vacibdir.