Bipolyar pozğunluq
Bipolyar Pozğunluğun Növləri
1. Bipolyar I pozğunluq:
Ən az bir maniya epizodu ilə xarakterizə olunur.
Depressiya epizodları ola bilər, lakin mütləq deyil.
Manik epizodlar həddindən artıq ağır və potensial təhlükəli ola bilər.
2. Bipolyar II pozğunluq:
Hipomaniya (maniyanın daha yüngül forması) və ağır depressiya epizodları ilə xarakterizə olunur.
Manik epizodlar olmaz.
3. Siklotimiya (Siklotimik pozğunluq):
Daha yüngül, lakin xroniki emosional dalğalanmalar (hipomaniya və depressiya epizodlarının yüngül formaları).
Diaqnoz üçün əlamətlər ən az 2 il (uşaqlarda və yeniyetmələrdə 1 il) davam etməlidir.
4. Müəyyən edilməmiş bipolyar pozğunluq:
Bipolyar simptomlar mövcuddur, lakin tam diaqnostik meyarları qarşılamır.
Bipolyar Pozğunluğun Səbəbləri
1. Genetik faktorlar:
Bipolyar pozğunluğu olan birinci dərəcəli qohumu (valideyn, bacı və ya qardaş) olan insanlarda risk artır.
2. Biokimyəvi dəyişikliklər:
Beyindəki kimyəvi maddələrin (neyrotransmitterlərin) balanssızlığı xəstəliyin inkişafında rol oynaya bilər.
3. Stressli həyat hadisələri:
Şiddətli stress, travmalar və ya dəyişikliklər xəstəliyi tetikleyebilir.
4. Çevrə faktorları:
Sosial dəstəyin olmaması və ya qeyri-sabit mühit risk faktorlarını artırır.
Bipolyar Pozğunluğun Əlamətləri
Maniya və Hipomaniya Əlamətləri:
Həddindən artıq enerji və aktivlik.
Həddindən artıq özünəinam və ya əzəmət hissi.
Azalmış yuxu ehtiyacı.
Həddindən artıq danışma və ya sürətli düşüncə.
İmpulsiv davranışlar (həddindən artıq pul xərcləmə, sürətli sürmə və ya riskli davranışlar).
Narahatlıq və ya qıcıqlanma.
Depressiya Əlamətləri:
Davamlı kədər və ümidsizlik hissi.
Maraq itkisi və ya zövq almama.
Yorğunluq və enerji çatışmazlığı.
İştah və ya çəki dəyişiklikləri.
Özünəqapılma və ya tənhalıq arzusu.
Konsentrasiya çətinliyi.
İntihar düşüncələri və ya davranışları.
Bipolyar Pozğunluğun Diaqnozu
1. Psixiatrik qiymətləndirmə:
Xəstənin tibbi və psixoloji tarixi öyrənilir.
Simptomların şiddəti, tezliyi və müddəti qiymətləndirilir.
2. Diaqnostik meyarlar:
DSM-5 (Ruh Sağlamlığı üzrə Diaqnostik və Statistik Təlimat) istifadə olunur.
Ən az bir maniya, hipomaniya və ya depressiya epizodunun olması diaqnoz üçün tələb oluna bilər.
3. Tibbi testlər:
Fərqli tibbi səbəbləri (tiroid xəstəlikləri, narkotik istifadəsi) istisna etmək üçün qan testləri və ya görüntüləmə müayinələri aparıla bilər.
Bipolyar Pozğunluğun Müalicəsi
1. Dərman müalicəsi:
Mood stabilizatorları: Litium ən çox istifadə edilən dərmanlardan biridir.
Antikonvulsantlar: Valproat, lamotrijin.
Antipsixotiklər: Olanzapin, ketiapin.
Antidepresanlar: Depressiya epizodlarında istifadə oluna bilər, lakin maniya riskini artırmamaq üçün diqqətlə təyin edilməlidir.
2. Psixoterapiya:
Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT):
Mənfi düşüncə və davranışların dəyişdirilməsi üçün.
Psixodinamika terapiyası:
Emosional problemlərin həllinə fokuslanır.
Ailə terapiyası: Ailə üzvlərini dəstəkləyir və əlaqələri gücləndirir.
3. Həyat tərzi dəyişiklikləri:
Müntəzəm yuxu rejiminə əməl etmək.
Stressi azaltmaq üçün yoga, meditasiya və ya fiziki məşqlər.
Alkoqol və narkotik maddələrdən uzaq durmaq.
4. Təhsil və dəstək:
Xəstənin və ailənin bipolyar pozğunluq haqqında məlumatlandırılması.
Psixoloji dəstək qruplarına qoşulmaq.
Bipolyar Pozğunluğun Qarşısını Alma və İdarəetmə
Simptomların izlənməsi:
Hər hansı əlamətlərin erkən mərhələdə tanınması və müdaxilə.
Dərmanların müntəzəm istifadəsi:
Həkimin təyin etdiyi dərmanların düzgün qəbulu.
Sağlam həyat tərzi:
Fiziki fəaliyyət, balanslı qidalanma və stressin idarə edilməsi.
Sosial dəstək:
Ailə, dostlar və ya peşəkar dəstək qrupları ilə ünsiyyətin saxlanılması.
Ağırlaşmalar
İntihar düşüncələri və ya cəhdləri.
Maddə asılılığı.
İş və ya şəxsi münasibətlərdə problemlər.
Xroniki narahatlıq və funksional itkilər.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Manik və ya depressiv epizodların şiddətli və ya davamlı olması.
İntihar düşüncələrinin yaranması.
Dərmanların təsirsiz olduğu və ya yan təsirlərin çox olması.
Bipolyar pozğunluq, müasir müalicə üsulları ilə effektiv şəkildə idarə edilə bilən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə xəstələrin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər. Əgər siz və ya yaxınlarınız bu əlamətləri müşahidə edirsinizsə, dərhal bir psixiatr və ya psixoloqa müraciət edin.