Birgə kalsifikasiyalar

Birgə kalsifikasiyalarının növləri:

Birgə kalsifikasiyaları fərqli formalarda baş verə bilər və müxtəlif yerlərdə inkişaf edə bilər. Əsas növləri aşağıdakılardır:

1. Kalsifik tendinit:

Kalsifik tendinit, xüsusilə çiyin oynağında, biseps və ya rotator manjet əzələlərinin tendonlarında kalsium duzlarının toplanması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət adətən çiyin ağrısı və hərəkət məhdudiyyəti yaradır.

Simptomlar: Çiyində kəskin ağrı, hərəkət zamanı ağrının artması, çiyin əzələlərinin zəifləməsi və yuxu zamanı narahatlıq.

2. Pseudogout (psödogout):

Pseudogout (kalsium pirofosfat dihidrat kristal xəstəliyi) oynaqlarda kalsium pirofosfat dihidrat (CPPD) kristallarının yığılması nəticəsində yaranan birgə xəstəliyidir. Gout xəstəliyinə bənzəyən simptomlar yaratsa da, səbəbi fərqlidir. Ən çox diz, bilək və digər böyük oynaqlarda rast gəlinir.

Simptomlar: Kəskin oynaq ağrısı, şişkinlik, hərəkət məhdudiyyəti və oynaqda qızartı. Simptomlar qəflətən baş verə bilər və günlər, hətta həftələrlə davam edə bilər.

3. Osteoartrit və sümük kalsifikasiyası:

Osteoartrit zamanı oynaqlarda qığırdaqların aşınması və degenerasiya nəticəsində oynağın sərtliyini artıran sümük çıxıntıları (osteofitlər) və kalsium yığıntıları meydana gələ bilər. Bu vəziyyət adətən yaşla əlaqələndirilir.

Simptomlar: Oynaqlarda sərtlik, hərəkət məhdudiyyəti, ağrı və oynaqların deformasiya olması.

4. Kalsifik bursit:

Kalsifik bursit, bursa adlanan oynaqların ətrafında yerləşən maye dolu kisələrin iltihablanması və bu kisələrdə kalsium yığılması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət də xüsusilə çiyin, omba və diz kimi böyük oynaqlarda baş verə bilər.

Simptomlar: Oynaqda şişkinlik, ağrı, hərəkət məhdudiyyəti və həssaslıq.

Birgə kalsifikasiyalarının səbəbləri:

Birgə kalsifikasiyalarının dəqiq səbəbləri tam olaraq məlum olmasa da, müxtəlif faktorlar bu vəziyyətin inkişafına təsir göstərə bilər. Əsas səbəblər bunlardır:

1. Yaş və degenerativ dəyişikliklər:

Yaşlandıqca oynaqların və ətrafdakı toxumaların funksiyası dəyişir. Osteoartrit və digər degenerativ oynaqlar xəstəlikləri ilə əlaqəli olaraq kalsium kristalları toplanmağa başlaya bilər.

2. Oynaq zədələri və travmalar:

Birgə zədələri, travmalar və oynaq problemləri (məsələn, qığırdaq zədələri) oynaqlarda kalsium kristallarının yığılmasına səbəb ola bilər. Travma nəticəsində oynaqlarda və ya tendonlarda iltihab meydana gələrsə, kalsium kristalları bu nahiyələrdə toplanmağa başlaya bilər.

3. Metabolik xəstəliklər:

Gout, hiperparatiroidizm və ya böyrək problemləri kimi metabolik xəstəliklər kalsium və digər mineralların bədəndə düzgün tarazlanmamasına səbəb olur. Bu, birgə kalsifikasiyaların yaranma riskini artırır.

4. Hormon balanssızlıqları:

Kalsiumun bədəndə düzgün istifadə edilməsini tənzimləyən hormonlar (məsələn, paratiroid hormonu) balanssız olduqda, kalsiumun oynaqlarda toplanması riski artır.

5. İrsi meyllilik:

Ailəsində pseudogout və ya digər kalsifikasiya xəstəlikləri olan insanlarda bu vəziyyətlərin inkişaf etmə riski daha yüksəkdir.

6. Uzunmüddətli immobilizasiya:

Uzun müddət hərəkətsiz qalan oynaqlarda (məsələn, əməliyyatdan və ya zədədən sonra immobilizasiya) kalsium yığılması riski arta bilər.

Birgə kalsifikasiyalarının simptomları:

Kalsifikasiyalar bəzən simptom vermədən inkişaf edə bilər, lakin bəzi hallarda aşağıdakı simptomlar müşahidə edilə bilər:

Oynaq ağrısı:

Kalsifikasiya olan oynaqlarda ağrı, xüsusilə hərəkət edərkən və ya təzyiq altında qaldıqda müşahidə olunur.

Şişkinlik və qızartı:

Kalsifikasiyalı bölgədə oynağın şişməsi və bəzən qızarması mümkündür. Bu, xüsusilə iltihablanmış bursit və ya pseudogout zamanı daha çox görülür.

Hərəkət məhdudiyyəti:

Oynaq ətrafındakı kalsium yığılması, oynağın sərtliyinə və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb ola bilər. Kalsifikasiyalı bölgədə oynaq normal hərəkət edə bilməz.

Kəskin ağrı və ani simptomlar:

Pseudogout kimi kəskin kalsifikasiya epizodlarında ağrı qəfil başlayır və tez bir zamanda şiddətlənir. Oynaqda hərəkət etmək çətin və ağrılı olur.

Çatıldayan və ya çıtırdayan səslər:

Oynağı hərəkət etdirərkən çatıldayan və ya çıtırdayan səslər eşidilə bilər. Bu, kalsium yığılmalarının oynağın içindəki hərəkəti çətinləşdirdiyi zaman baş verir.

Birgə kalsifikasiyalarının diaqnozu:

Birgə kalsifikasiyalarını diaqnoz etmək üçün həkim fiziki müayinə və görüntüləmə testlərindən istifadə edir. Ən çox istifadə olunan diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:

1. Rentgen müayinəsi:

Rentgen şüaları kalsium yığılmalarını aşkar etmək üçün ən yaygın üsuldur. Kalsium kristalları rentgendə aydın şəkildə görünür və onların yerləşdiyi nahiyə dəqiq təyin edilə bilər.

2. Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):

MRT, yumşaq toxuma strukturlarını (məsələn, tendonlar və əzələlər) və onların içindəki kalsifikasiyaları daha ətraflı göstərmək üçün istifadə edilir.

3. Ultrasəs müayinəsi:

Ultrasəs oynaqlarda və yumşaq toxumalarda kalsium kristallarının yerini müəyyənləşdirmək üçün istifadə oluna bilər. Bu üsul həmçinin bursit kimi problemləri də aşkar edə bilər.

4. Qan testləri:

Qanda kalsium səviyyələrini və digər metabolik göstəriciləri qiymətləndirmək üçün qan testləri istifadə oluna bilər. Bu testlər pseudogout və ya digər metabolik xəstəliklərin diaqnozunda faydalı ola bilər.

Birgə kalsifikasiyalarının müalicəsi:

Birgə kalsifikasiyalarının müalicəsi kalsium yığılmalarının şiddətinə, yerləşdiyi yerə və xəstənin simptomlarına bağlı olaraq dəyişir. Əsas müalicə üsulları bunlardır:

1. Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ):

Ağrını və iltihabı azaltmaq üçün ibuprofen və ya naproksen kimi qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar xüsusilə pseudogout epizodlarında faydalıdır.

2. Kortikosteroid inyeksiyaları:

Kalsifikasiyalı bölgəyə kortikosteroid inyeksiyaları iltihabı azaltmaq və ağrını yüngülləşdirmək üçün istifadə edilə bilər. Xüsusilə kalsifik tendinit və bursit hallarında təsirlidir.

3. Fizioterapiya:

Oynaqlardakı sərtliyi və hərəkət məhdudiyyətini azaltmaq üçün fizioterapiya məşqləri tətbiq edilə bilər. Bu proqramlar əzələləri gücləndirmək və elastikliyi artırmaq məqsədi daşıyır.

4. Ekstrakorporal şok dalğası terapiyası (ESWT):

ESWT kalsium yığılmalarını parçalamaq üçün istifadə edilən bir terapiya üsuludur. Bu metodda zədələnmiş nahiyəyə yüksək enerjili səs dalğaları tətbiq olunur ki, bu da kalsium kristallarını dağıtmağa və ağrını azaltmağa kömək edir.

5. Cərrahi müdaxilə:

Ağır hallarda və ya konservativ müalicə nəticə vermədikdə, kalsium yığılmalarını aradan qaldırmaq üçün cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Cərrahlar kalsium yığılmalarını çıxararaq oynağın funksiyasını bərpa etməyə çalışırlar.

6. Pseudogout müalicəsi:

Pseudogout zamanı həm dərmanlar, həm də həyat tərzi dəyişiklikləri ilə iltihabın və ağrının qarşısını almaq mümkündür. Qidalanma və su qəbulu kimi faktorların tənzimlənməsi də simptomların azalmasına kömək edə bilər.

Nəticə:

Birgə kalsifikasiyaları, oynaqlarda və ətraf toxumalarda kalsium kristallarının yığılması nəticəsində baş verən bir problemdir. Erkən mərhələlərdə diaqnoz qoyulduqda və müalicə edildikdə, simptomlar yüngülləşdirilə bilər və oynağın funksiyası bərpa oluna bilər. Ağrı və hərəkət məhdudiyyəti davam edərsə, həkimə müraciət edərək uyğun müalicə planı hazırlamaq vacibdir.