Çoxluğun Davranışına Uyğunluq
Çoxluğun davranışına uyğunluğun səbəbləri
1. Sosial qəbul ehtiyacı
İnsanlar qrup tərəfindən rədd edilməmək və qəbul olunmaq üçün çox vaxt çoxluğun davranış və inanclarına uyğunlaşır.
2. Təhlükəsizlik və qorunma ehtiyacı
Fərd çoxluğun qərarını və davranışını təhlükəsiz seçim kimi qəbul edir və onlara qoşularaq özünü riskdən qorumağa çalışır.
3. Məlumatsızlıq və qeyri-müəyyənlik
İnsanın müəyyən situasiyada dəqiq məlumatı olmadıqda, çoxluğun davranışını daha düzgün seçim kimi qiymətləndirməsi.
4. Avtoritet və sosial təzyiq
Qrup lideri və ya dominant fərdlərin təsiri altında qrupun normativlərinə uyğunlaşmaq.
Uyğunlaşmanın növləri
1. Normativ uyğunlaşma
İnsanlar sosial qəbul və harmoniya üçün qrupun davranışına uyğunlaşır, amma daxildə o davranışı qəbul etməyə bilərlər.
Məsələn, dost qrupunda tək qalmamaq üçün bəyəndiyi mövzuda fikirini deməkdən çəkinmək.
2. İnformasiyalı uyğunlaşma
İnsanlar qrupun və ya çoxluğun davranışını daha doğru və ya məlumatlı seçim kimi qəbul edərək uyğunlaşır.
Məsələn, bir yerdə hamının bir qapını istifadə etdiyini görüb, “deməli bu qapı düzgündür” deyə düşünmək.
3. İdentifikasiya və daxili uyğunlaşma
Fərd qrupun dəyərlərini öz şəxsi dəyərləri kimi qəbul edərək tam daxili şəkildə uyğunlaşır.
Çoxluğun davranışına uyğunluğun təsirləri
Müsbət təsirlər:
Sosial qruplarda harmoniya və əməkdaşlığı artırır.
Bəzi hallarda ictimai qayda və qanunlara riayət etməni gücləndirir.
Mənfi təsirlər:
Tənqidi düşünmənin zəifləməsi (çoxluq deyirsə, mən də belə edim yanaşması).
Fərdi sərhədlərin və fərqli düşüncənin azalması.
Qrup təzyiqinə görə mənfi davranışlara (mobbing, zorakılıq və ya riskli davranışlar) qatılma ehtimalı artır.
Məşhur təcrübə: Solomon Asch Eksperimenti
Asch, bir qrup insandan sadə vizual tapşırıq yerinə yetirməyi istədi.
Qrupun əksəriyyəti bilərəkdən yanlış cavab verdikdə, tədqiqatda iştirak edən fərdlərin böyük qismi də qrupun yanlış cavabına uyğunlaşdılar.
Bu təcrübə göstərdi ki, insanlar hətta aşkar doğru olan situasiyada belə sosial təzyiq qarşısında öz düşüncələrindən vaz keçə bilirlər.
Uyğunlaşmanı balanslı saxlamaq üçün nə etmək olar?
Tənqidi düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək.
Sosial təzyiqə məruz qaldıqda öz dəyərlərini və həqiqi istəklərini nəzərdən keçirmək.
"Hazırda uyğunlaşma məni qoruyur, yoxsa məhdudlaşdırır?" sualını özünə vermək.
Bəzən qrup daxilində öz fikrini sakit və açıq şəkildə ifadə etmək.