Çoxluğun Davranışına Uyğunluq

Çoxluğun Davranışına Uyğunlaşma Səbəbləri

İnsanların sosial mühitdə çoxluğun davranışına uyğunlaşması həm psixoloji, həm də sosioloji amillərlə izah olunur. Fərdlər çox vaxt öz fərdi mülahizələrindən asılı olmayaraq, qrupun ümumi rəyinə və ya hərəkətlərinə tabe olmağa meyllidirlər. Bu vəziyyət müxtəlif fundamental ehtiyaclardan və xarici təzyiqlərdən qaynaqlanır.

1. Sosial Qəbul Ehtiyacı

İnsanlar sosial varlıqlar olduqları üçün qrup tərəfindən rədd edilməmək və qəbul olunmaq istəyirlər. Bu sosial qəbul ehtiyacı, fərdin qrup daxilində qalmaq üçün çoxluğun davranış və inanclarına uyğunlaşmasına səbəb olur.

2. Təhlükəsizlik və Qorunma Ehtiyacı

Fərd çoxluğun qərarını və davranışını hər zaman daha təhlükəsiz seçim kimi qəbul edir. Qrupun bir hissəsi olmaqla insan özünü risklərdən qorumağa çalışır və kollektiv hərəkətin gətirdiyi müdafiə mexanizminə güvənir.

3. Məlumatsızlıq və Qeyri-müəyyənlik

İnsanın müəyyən bir situasiyada dəqiq məlumatı olmadıqda, ətrafdakıların davranışlarını müşahidə etməyə başlayır. Belə hallarda çoxluğun davranışı ən düzgün seçim kimi qiymətləndirilir və fərd qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq üçün qrupa qoşulur.

4. Avtoritet və Sosial Təzyiq

Qrup daxilindəki liderlərin və ya dominant fərdlərin təsiri uyğunlaşma prosesində böyük rol oynayır. Avtoritet fiqurları və ya güclü sosial təzyiq altında fərdlər qrupun müəyyən etdiyi normativlərə tabe olmağa məcbur hiss edirlər.

Uyğunlaşmanın Əsas Növləri

Sosial psixologiyada uyğunlaşma prosesi fərdin daxili qəbuluna və xarici davranışına görə üç əsas növə bölünür:

• Normativ uyğunlaşma: İnsanlar sosial qəbul və harmoniya naminə qrupun davranışına uyğunlaşırlar. Lakin bu zaman fərd daxilən həmin davranışı qəbul etməyə bilər. Məsələn, dost qrupunda tək qalmamaq üçün bəyəndiyi mövzuda fikrini deməkdən çəkinmək buna nümunədir.
• İnformasiyalı uyğunlaşma: İnsanlar çoxluğun davranışını daha doğru və ya məlumatlı seçim hesab edərək ona uyğunlaşırlar. Məsələn, bir məkanda hamının eyni qapıdan istifadə etdiyini görüb, "deməli bu qapı düzgündür" deyə düşünmək bu növə aiddir.
• İdentifikasiya və daxili uyğunlaşma: Bu mərhələdə fərd qrupun dəyərlərini öz şəxsi dəyərləri kimi mənimsəyir. Uyğunlaşma tamamilə daxili şəkildə baş verir və fərdin şəxsiyyətinin bir hissəsinə çevrilir.

Çoxluğun Davranışına Uyğunlaşmanın Təsirləri

Uyğunlaşma prosesi cəmiyyət və fərd üzərində həm müsbət, həm də mənfi təsirlər yarada bilər. Aşağıdakı cədvəldə bu təsirlərin müqayisəsi verilmişdir:

Məşhur Təcrübə: Solomon Asch Eksperimenti

Sosial uyğunlaşma mövzusunda ən tanınmış araşdırmalardan biri Solomon Asch Eksperimenti hesab olunur. Asch, bir qrup insandan sadə bir vizual tapşırığı yerinə yetirməyi xahiş etmişdir. Təcrübə zamanı qrupun əksəriyyəti bilərəkdən yanlış cavab verdikdə, iştirakçıların böyük qismi həqiqəti görsələr də, qrupun yanlış cavabına uyğunlaşmışdılar.

Bu təcrübə sübut etdi ki, insanlar hətta aşkar doğru olan situasiyalarda belə, sosial təzyiq qarşısında öz real düşüncələrindən və duyğularından vaz keçə bilirlər.

Uyğunlaşmanı Balanslı Saxlamaq Üçün Tövsiyələr

Sosial mühitdə fərdiliyini itirmədən qrupla harmoniya yaratmaq üçün müəyyən strategiyalar tətbiq edilməlidir. Bu balansı qorumaq üçün aşağıdakı addımlar atıla bilər:

1. Tənqidi düşünmə bacarıqlarını mütəmadi olaraq inkişaf etdirmək.
2. Sosial təzyiq hiss etdikdə öz şəxsi dəyərlərini və həqiqi istəklərini yenidən nəzərdən keçirmək.
3. Özünə "Hazırda uyğunlaşma məni qoruyur, yoxsa məhdudlaşdırır?" sualını vermək.
4. Qrup daxilində fərqli bir fikir olduqda, bunu sakit və açıq şəkildə ifadə etməkdən çəkinməmək.