Dəri Xərçənginin Əsas Növləri və Simptomları

Dəri Xərçənginin Əsas Növləri və Simptomları

Bazal hüceyrə karsinoması (BCC)

Bazal hüceyrə karsinoması dəri xərçənginin ən çox rast gəlinən növüdür və adətən bədənin günəşə məruz qalan bölgələrində, xüsusilə üz və boyun nahiyəsində inkişaf edir.

Əlamətləri:

Kiçik, yarım şəffaf və ya inci rəngli düyünlər.

Üstü qabarıq və ya düz qırmızı ləkələr.

Yaraların tez-tez qanaması və sağalmaması.

Qaşıntılı və ya qızarıq sahələr.

Skuamöz hüceyrə karsinoması (SCC)

Skuamöz hüceyrə karsinoması da günəşə məruz qalan dəri bölgələrində daha çox görülür, lakin bədənin hər hansı bir yerində də inkişaf edə bilər. SCC daha aqressiv ola bilər və ətraf toxumalara yayıla bilər.

Əlamətləri:

Qırmızı, pullu və ya qabarıq ləkələr.

Çox qurumuş və qabıqlanan sahələr.

Yavaş sağalan açıq yaralar və ya xoralar.

Qabarıq, sərt və ağrılı qabarıqlar.

Melanoma

Melanoma dəri xərçənginin ən aqressiv formasıdır və bədənin hər hansı bir yerində, hətta günəşə məruz qalmayan bölgələrdə də meydana gələ bilər. Erkən mərhələdə aşkar edilmədikdə, sürətlə yayılma riski daha yüksəkdir.

Əlamətləri:

Əsasən, asimmetrik formaya malik olan qara və ya qəhvəyi rəngli yeni bir ləkə və ya var olan xalın dəyişməsi.

Hər iki tərəfi bir-birinə bənzəməyən və ya qeyri-müntəzəm sərhədləri olan xal.

Çox tünd rəngli və ya qeyri-bərabər rəngli bir xal.

Böyüyən, qaşınan, qanayan və ya şəklini dəyişən xal.

Çapı 6 mm-dən böyük olan yeni və ya dəyişən xal.

Dəri Xərçəngini Aşkar Etmək Üçün ABCDE Qaydası

Melanomanın erkən əlamətlərini aşkar etmək üçün "ABCDE" qaydası tətbiq olunur. Bu qaydaya əsasən, aşağıdakı xüsusiyyətlərə diqqət yetirmək lazımdır:

A (Asimmetriya): Xalın bir tərəfi digər tərəfi ilə uyğun gəlmir və asimmetrikdir.

B (Sərhəd): Kənarları qeyri-müntəzəm, dalğalı və ya dişli ola bilər.

C (Rəng): Xal bir neçə fərqli rəng tonuna malik ola bilər (qara, qəhvəyi, tünd qırmızı və ya mavi).

D (Diametr): Çapı 6 mm-dən böyük olan xallar daha çox risklidir.

E (Dəyişiklik): Xalın rəngi, forması və ölçüsü dəyişir və ya yeni simptomlar, məsələn, qanama və qaşıntı meydana gəlir.

Dəri Xərçənginin Risk Faktorları

Dəri xərçəngi riski bəzi faktorlara bağlı olaraq artar:

Günəşə çox məruz qalmaq: Günəşin ultrabənövşəyi (UV) şüaları dəridə xərçəng riskini artırır. Uzun müddət günəşə məruz qalmaq və ya günəş yanığı risk faktorudur.

Solaryum istifadəsi: Solaryum istifadəsi də UV şüalarına məruz qalmanı artırır və xərçəng riskini yüksəldir.

Açıq dəri rəngi: Açıq dəri rənginə sahib olan şəxslər günəşin zərərli təsirlərinə qarşı daha həssasdır.

Ailəvi keçmiş: Ailədə dəri xərçəngi keçmişi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.

Çoxlu xal və ya qeyri-müntəzəm xallar: Bədəndə çox sayda xal və ya qeyri-müntəzəm formalı xallar varsa, risk daha yüksəkdir.

Yaş: Dəri xərçəngi riskinin yaşla artdığı müşahidə edilir.

Dəri Xərçənginin Müalicəsi

Dəri xərçəngi erkən mərhələdə aşkar edilərsə, müalicə şansı yüksəkdir. Müalicə üsulları xərçəng növünə və mərhələsinə görə dəyişir:

Cərrahi müdaxilə

Kiçik və lokal xərçəng hüceyrələri cərrahi yolla çıxarıla bilər.

Mohs mikrocərrahisi

Melanoma və daha aqressiv dəri xərçəngləri üçün istifadə olunan bir üsuldur. Xərçəngli toxumalar təbəqə-təbəqə çıxarılır və mikroskop altında yoxlanılır.

Kriyoterapiya (Soyuq terapiya)

Maye azotla dondurulma yolu ilə xərçəng hüceyrələri məhv edilir. Daha çox ilkin və səthi dəri xərçənglərində istifadə edilir.

Radioterapiya

Cərrahi müdaxilə mümkün olmadıqda və ya xərçəng dərin toxumalara yayıldıqda radiasiya terapiyası tətbiq edilə bilər.

Kemoterapiya və hədəfli terapiya

Melanoma və digər aqressiv xərçəng növlərində kemoterapi və ya hədəfli terapiya istifadə edilə bilər.

Dəri Xərçəngindən Qorunma Yolları

Dəri xərçəngindən qorunmaq üçün aşağıdakı tədbirləri görmək faydalıdır:

Günəşdən qorunmaq: Gündəlik olaraq ən az SPF 30 olan günəş qoruyucu krem istifadə etmək vacibdir. Günorta saatlarında (10:00-16:00 arası) günəşdən çəkinmək tövsiyə edilir.

Şapka və gözlük istifadə etmək: Günəşdən qorunmaq üçün geniş kənarlı şapka və UV qoruyuculu gün eynəyi taxmaq.

Solaryumdan çəkinmək: Solaryum istifadəsi dəri xərçəngi riskini artırır.

Müntəzəm olaraq dərini yoxlamaq: Yeni ləkələr, xallar və ya dəyişikliklər aşkar edildikdə dermatoloqa müraciət etmək.

Sağlam həyat tərzi: Sağlam qidalanma, siqaretdən uzaq durmaq və nizamlı idman dəri sağlamlığını qorumağa kömək edir.

Dəri xərçənginin erkən diaqnozu çox vacibdir. Dərinizdə hər hansı bir dəyişiklik, yeni ləkə və ya xal görsəniz, vaxtında dermatoloqa müraciət etmək həyat qurtarıcı ola bilər.