Hamiləlik Zamanı Fol Turşusunun Önəmi və İstifadəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Fol Turşusu Nədir və Nə üçün Vacibdir?
Fol turşusu (folat, B9 vitamini), bədəndə yeni hüceyrələrin yaranmasını və sinir sisteminin inkişafını dəstəkləyən həyati əhəmiyyətli bir vitamindir. Xüsusilə hüceyrə bölünməsi və qan hüceyrələrinin istehsalı proseslərində kritik rol oynayır. Bu vitamin, dölün sinir borusunun (neyral tüp) düzgün formalaşmasını təmin edərək ciddi doğuş qüsurlarının qarşısını alır.
Fol turşusunun bədəndəki əsas funksiyaları aşağıdakılardır:
- DNT və RNT sintezində iştirak edir.
- Hüceyrə bölünməsini və qan hüceyrələrinin istehsalını tənzimləyir.
- Spina bifida və anensefali kimi doğuş qüsurlarının riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Vacib qeyd: Fol turşusu hamiləliyin ilk həftələrində, dölün sinir borusu inkişaf etdiyi dövrdə ən yüksək əhəmiyyətə malikdir.
Hamiləlikdə Fol Turşusunun Faydaları
Hamiləlik dövründə kifayət qədər fol turşusu qəbul etmək həm ana, həm də körpə sağlamlığı üçün çoxsaylı üstünlüklər təmin edir. Bu vitaminin əsas faydaları bunlardır:
Sinir Borusu Qüsurlarının Qarşısını Alır
Sinir borusu, dölün onurğa beyni və beyninin formalaşdığı təməl hissədir. Fol turşusu çatışmazlığı, onurğa inkişaf qüsuru olan Spina Bifida və beynin inkişaf etməməsi ilə nəticələnən Anensefali kimi ciddi problemlərə yol aça bilər.
Qanazlığı (Anemiya) Riskinin Azaldılması
Hamiləlik zamanı bədəndə qırmızı qan hüceyrələrinə olan tələbat artır. Fol turşusu, bu hüceyrələrin istehsalını dəstəkləyərək anemiya yaranma ehtimalını azaldır.
Düşük və Erkən Doğuş Riskini Azaldır
Elmi araşdırmalar göstərir ki, yetərli miqdarda fol turşusu qəbul etmək erkən doğuş və hamiləliyin itirilməsi (düşük) riskini aşağı salır.
Beyin və Sinir Sistemi İnkişafı
Dölün beyin və sinir hüceyrələrinin sağlam şəkildə formalaşmasında bu vitamin mühüm rol oynayır. Hamilə qalmağı planlaşdıran qadınların ən az 3 ay öncədən fol turşusu qəbuluna başlaması tövsiyə edilir.
Hamiləlikdə Gündəlik Fol Turşusu Miqdarı
Dünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) və Amerika Hamiləlik Dərnəyinin tövsiyə etdiyi gündəlik dozalar aşağıdakı kimidir:
| Qadının Vəziyyəti | Gündəlik Fol Turşusu Dozası |
|---|---|
| Hamiləlikdən əvvəl (planlaşdıranlar) | 400 mcg (0.4 mg) |
| Hamilə qadınlar | 600 mcg (0.6 mg) |
| Emzirmə dövründə olanlar | 500 mcg (0.5 mg) |
| Keçmişdə sinir borusu qüsuru olan doğuş keçirmişlər | 4000 mcg (4 mg) (Həkim nəzarətində) |
İpucu: Hamiləlikdən əvvəl və hamiləliyin ilk 12 həftəsi ərzində fol turşusunun qəbulu mütləqdir.
Fol Turşusu Çatışmazlığı Riski Olan Qruplar
Bəzi hallarda qadınlarda fol turşusu çatışmazlığı riski daha yüksək olur. Bu qruplara aşağıdakılar daxildir:
- Tək tərəfli və qeyri-sağlam qidalananlar.
- Çölyak və Kron xəstəliyi kimi sorulma problemləri (malabsorbsiya) olanlar.
- Ailəsində Spina Bifida riski olanlar.
- Siqaret çəkən və ya alkoqol istifadə edən qadınlar.
Fol Turşusu Hansı Qidalarda Mövcuddur?
Təbii qidalanma yolu ilə fol turşusu ehtiyacını qarşılamaq üçün aşağıdakı mənbələrdən istifadə edilə bilər:
- Yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər: Ispanaq, kələm, brokoli.
- Meyvələr: Portağal, banan, avokado.
- Paxlalılar: Noxud, mərcimək, lobya.
- Tam taxıllı məhsullar: Çovdar çörəyi, yulaf, bulqur.
- Heyvan mənşəli məhsullar: Yumurta, qaraciyər.
Fol Turşusu Əlavəsi Almaq Lazımdırmı?
Qidalar vasitəsilə kifayət qədər fol turşusu qəbul etmək çətin olduğu üçün əlavə preparatların qəbulu tövsiyə edilir. Xüsusilə aşağıdakı qruplar mütləq əlavə qəbul etməlidir:
- Hamilə qalmağı planlaşdıranlar.
- Əvvəlki hamiləliyində sinir borusu qüsuru yaşayanlar.
- Diabet və ya epilepsiya kimi xroniki xəstəliyi olanlar.
- Çəkisi aşağı olan və ya qidalanma çatışmazlığı yaşayanlar.
Artıq Doza Qəbulunun Riskləri
Həkim tövsiyəsi olmadan həddindən artıq (1000 mcg-dan çox) fol turşusu qəbulu bəzi risklər yarada bilər:
- B12 vitamini çatışmazlığını gizlədə bilər.
- Böyrək və qaraciyər üzərində əlavə yük yarada bilər.
- Sinir sistemi problemlərinə səbəb ola bilər.
Nəticə
Hamiləlikdə və planlaşdırma mərhələsində fol turşusu istifadəsi mütləqdir. Dölün sağlam inkişafı üçün gündəlik 600 mcg dozanın həm təbii qidalardan, həm də əlavələrdən alınması tövsiyə olunur. Ən yaxşı nəticə üçün prosesə hamiləlikdən 3 ay öncə başlanılmalıdır.
