Diabet necə baş verir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Diabet Necə Baş Verir?
İnsan bədəni karbohidrat qəbul etdikdə, bu maddələr qlükozaya çevrilərək qana keçir və əsas enerji mənbəyi kimi istifadə olunur. Qanda qlükoza səviyyəsinin normada qalması üçün mədəaltı vəz (pankreas) tərəfindən insulin hormonu ifraz edilir.
İnsulin orqanizmdə aşağıdakı həyati funksiyaları yerinə yetirir:
- Qlükozanın hüceyrələrə daxil olmasına kömək edir.
- Qlükozanın enerji üçün istifadə olunmasını təmin edir.
Diabet xəstəliyi zamanı bu proses pozulur. Diabetin növlərinə görə problemin mahiyyəti aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:
| Diabetin Növü | Problemin Mahiyyəti |
|---|---|
| Tip 1 Diabet | Bədən heç insulin istehsal etmir (autoimmun xəstəlik). |
| Tip 2 Diabet | İnsulin var, lakin bədən ondan düzgün istifadə edə bilmir (insulin müqaviməti). |
| Gestasion Diabet | Hamiləlik zamanı yaranan müvəqqəti şəkər pozuntusudur. |
Qanda Şəkər Göstəriciləri Necə Olmalıdır?
Qan şəkərinin səviyyəsini mütəmadi izləmək diabetin idarə olunmasında kritik rol oynayır. Acqarına edilən analiz nəticələrinə görə normal və riskli dəyərlər aşağıdakı kimidir:
- 70–99 mg/dL: Normal göstərici
- 100–125 mg/dL: Prediabet (risk vəziyyəti)
- ≥ 126 mg/dL: Diabet
Bundan əlavə, son 3 aylıq şəkər göstəricisini əks etdirən HbA1c testinin nəticələri də mühüm diaqnostik əhəmiyyət kəsb edir:
- Normal: < 5.7%
- Prediabet: 5.7–6.4%
- Diabet: ≥ 6.5%
Diabetin Əsas Əlamətləri Nələrdir?
Orqanizmdə şəkər metabolizması pozulduqda müəyyən simptomlar meydana çıxır. Ən çox rast gəlinən diabet əlamətləri bunlardır:
- Tez-tez sidiyə çıxmaq (poliuriya)
- Daimi susuzluq hissi (polidipsiya)
- Tez acmaq və həddindən çox yemək (polifagiya)
- Sürətli arıqlama (xüsusilə Tip 1 diabetdə)
- Daimi yorğunluq və halsızlıq
- Bulanıq görmə
- Yara və kəsiklərin gec sağalması
- Ayaqlarda keyimə və iynə batma hissi
Diabetin Növləri və Xüsusiyyətləri
1. Tip 1 Diabet
Bu növ diabet zamanı autoimmun səbəblərlə pankreasda insulin ifraz edən hüceyrələr məhv olur. Daha çox uşaq və gənclərdə görülür və xəstələr üçün ömür boyu insulin inyeksiyası tələb olunur. Simptomlar adətən sürətlə ortaya çıxır.
2. Tip 2 Diabet
Ən çox yayılmış növ olub, bütün halların təxminən 90%-ni təşkil edir. Burada insulin müqaviməti və insulin çatışmazlığı eyni anda müşahidə olunur. Əsas risk faktorları arasında piylənmə, hərəkətsizlik, genetik meyl və yaş amili yer alır. Düzgün dieta, idman və dərman müalicəsi ilə idarə oluna bilir.
3. Gestasion Diabet
Hamiləlik dövründə hormonların təsiri ilə yaranır. Adətən doğuşdan sonra keçsə də, həm ana, həm də uşaqda gələcəkdə Tip 2 diabet yaranma riskini artırır.
Diabetin Uzunmüddətli Fəsadları
Xəstəlik nəzarət altına alınmazsa, orqanizmdə ciddi fəsadlara yol aça bilər:
- Böyrək çatışmazlığı (nefropatiya)
- Göz zədələnməsi və korluq (retinopatiya)
- Sinir zədələnməsi (neyropatiya)
- Ayaq yaraları və amputasiya riski
- İnsult və infarkt riskinin artması
- İmmunitetin zəifləməsi nəticəsində infeksiyalara meyllilik
Diabetin Müalicəsi və Nəzarət Vasitələri
Diabetin effektiv idarə olunması üçün kompleks yanaşma tələb olunur:
| Sahə | Nəzarət Vasitəsi |
|---|---|
| Qidalanma | Aşağı qlikemik indeksli, balanslı dieta |
| Fiziki aktivlik | Gündəlik 30 dəqiqə yüngül və ya orta tempdə idman |
| Qan şəkəri ölçümü | Evdə glukometr vasitəsilə mütəmadi nəzarət |
| Dərmanlar | Metformin və digər oral antidiyabetik preparatlar |
| İnsulin | Tip 1 və bəzi ağır Tip 2 hallarında tətbiq edilir |
Sağlam Qidalanma Tövsiyələri
- Şəkər və ağ undan hazırlanmış məhsullardan uzaq durun.
- Lifli qidalara (tam taxıl, tərəvəz, paxlalılar) üstünlük verin.
- Meyvələri şirə şəklində deyil, təbii və ölçülü şəkildə istehlak edin.
- Duz və yağ qəbulunu minimuma endirin.
- Bol su için və nə yediyinizi izləmək üçün qida günlüyü tutun.
Diabetlə sağlam yaşamaq mümkündür! Qan şəkəri düzgün nəzarətdə saxlanıldıqda və həyat tərzi korreksiya edildikdə, diabetli şəxslər keyfiyyətli bir ömür sürə bilərlər. Əsas şərt məlumatlı olmaq və mütəmadi hərəkət etməkdir.
