Diqqət Əskikliyi Hiperaktivlik Bozukluğu (DEHB): Səbəbləri, Simptomları və Müalicə Yolları

1. DEHB Nədir?

📌 DEHB (Diqqət Əskikliyi Hiperaktivlik Bozukluğu), beynin diqqət, impulsivlik və hərəkətə nəzarət edən hissələrinin fərqli işləməsi ilə əlaqədar olan nevroloji bir pozğunluqdur.

✅ Uşaqlıq dövründə başlayan və bəzi hallarda böyüklükdə də davam edən bir vəziyyətdir.
✅ Diqqət problemi, impulsivlik və hiperaktivlik kimi simptomlarla özünü göstərir.
✅ Beyində dopamin və norepinefrin balanssızlığı ilə əlaqəlidir.

📌 DEHB hər bir insanda fərqli formada özünü göstərə bilər.

2. DEHB-in Əsas Simptomları

📌 DEHB-in üç əsas növü var və simptomlar fərqli formalarda görünə bilər.

🔹 1. Diqqət Əskikliyi Tipi (Əsasən diqqət problemi olanlar)

✅ Dərslərdə və ya işdə diqqəti uzun müddət saxlamaqda çətinlik.
✅ Təlimatlara tam əməl edə bilməmək və detallara diqqət yetirməmək.
✅ Gündəlik tapşırıqları unutmaq (ev tapşırığı, görüşlər, vəzifələr).
✅ Tez yayındırılmaq və konsentrasiya olmaqda çətinlik çəkmək.

📌 Bu tip DEHB olan insanlar hiperaktiv deyil, lakin diqqət problemləri ilə mübarizə aparırlar.

🔹 2. Hiperaktiv və İmpulsiv Tip (Əsasən hərəkətlilik və impulsivlik olanlar)

✅ Həmişə tərpənmək, sakit otura bilməmək.
✅ Daim danışmaq və başqalarının sözünü kəsmək.
✅ Sıra gözləməkdə çətinlik çəkmək.
✅ Düşünmədən hərəkət etmək və riskli qərarlar vermək.

📌 Bu tip DEHB olan insanlar daim hərəkətdədirlər və impulsiv qərarlar verə bilirlər.

🔹 3. Qarışıq Tip (Diqqət əskikliyi və hiperaktivliyin birlikdə olduğu form)

✅ Diqqət saxlamaqda çətinlik və hiperaktiv davranışlar bir arada olur.
✅ Həm diqqət dağınıqlığı, həm də impulsivlik eyni zamanda müşahidə edilir.

📌 Bu tip DEHB ən geniş yayılmış formadır və həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə görünə bilər.

3. DEHB-in Səbəbləri

📌 DEHB-in dəqiq səbəbi bilinməsə də, bir neçə faktor təsir edə bilər.

🔹 1. Beyin Kimyası və Strukturu

✅ Dopamin və norepinefrin balanssızlığı.
✅ Beynin diqqət və impulsivliklə əlaqəli bölgələrində fəaliyyət fərqliliyi.

📌 Beyindəki neyrotransmitterlərin (dopamin və norepinefrin) balanssızlığı DEHB-in əsas səbəblərindən biridir.

🔹 2. Genetik Faktorlar

✅ Ailədə DEHB olan insanlarda bu pozğunluğun riski daha yüksəkdir.
✅ Genetik meyllilik DEHB-in irsi keçməsinə səbəb ola bilər.

📌 DEHB-in ailə üzvlərində olması, bu pozğunluğun genetik əlaqəsi olduğunu göstərir.

🔹 3. Hamiləlik və Erkən Uşaq Dövrü Faktorları

✅ Hamiləlik dövründə ananın siqaret və ya alkoqol istifadəsi.
✅ Doğuş zamanı oksigen çatışmazlığı və ya erkən doğuş.
✅ Uşaqlıqda baş beyin zədələri.

📌 Doğumdan əvvəl və ya sonra beynin inkişafına təsir edən faktorlar DEHB riskini artıra bilər.

🔹 4. Ətraf Mühit Faktorları

✅ Bəzi araşdırmalar göstərir ki, qidalanma və ətraf mühit toksinləri (qurğuşun kimi) DEHB-in inkişafına təsir edə bilər.
✅ Tez-tez ekran qarşısında vaxt keçirmək və stimulyasiya çoxluğu diqqət problemlərini artıra bilər.

📌 Ətraf mühit faktorları DEHB-i birbaşa yaratmasa da, simptomları gücləndirə bilər.