Erkən Doğuş (Preterm Doğum): Səbəbləri, Risklər və Müalicə Yolları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Erkən Doğuş Nədir? Hamiləlikdə Kritik Həftələr
Normal hamiləlik müddəti orta hesabla 40 həftə olaraq qəbul edilir. Əgər doğuş prosesi hamiləliyin 37-ci həftəsindən əvvəl reallaşarsa, bu vəziyyət tibbi olaraq erkən doğuş adlandırılır. Erkən doğulmuş körpələr xarici mühitə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkə bilər və xüsusilə tənəffüs, qidalanma və bədən istiliyini tənzimləmə kimi həyati funksiyalarda problemlər yaşaya bilərlər.
Unutmaq olmaz ki, doğuş nə qədər erkən baş verərsə, körpənin sağlamlıq riskləri bir o qədər yüksək olur. Bu səbəbdən erkən doğuşun əlamətlərini və risklərini bilmək ana və uşaq sağlamlığı üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Erkən Doğuşun Növləri və Kateqoriyaları
Erkən doğuş, körpənin dünyaya gəldiyi həftəyə əsasən üç əsas kateqoriyaya bölünür. Bu bölgü körpəyə tətbiq olunacaq tibbi qayğının intensivliyini müəyyən edir:
- Həddindən Artıq Erkən Doğuş (Extremely Preterm): 28 həftədən əvvəl baş verən doğuşlardır. Bu körpələr çox ciddi və uzunmüddətli tibbi baxım tələb edir.
- Çox Erkən Doğuş (Very Preterm): 28-32 həftə arasında reallaşır. Tənəffüs, sinir sistemi və həzm problemlərinin yaranma ehtimalı yüksəkdir.
- Orta və Gec Erkən Doğuş (Moderate and Late Preterm): 32-37 həftə arasında baş verən doğuşlardır. İnkişaf səviyyəsi digərlərinə nisbətən daha yaxşı olsa da, müəyyən tibbi yardıma ehtiyac duya bilərlər.
37-ci həftədən sonra baş verən doğuşlar isə artıq normal (term) doğuş hesab olunur.
Erkən Doğuşun Əsas Səbəbləri və Risk Faktorları
Erkən doğuşun dəqiq səbəbi bəzən müəyyən edilməsə də, bir çox tibbi və həyat tərzi faktoru bu riski artırır. Bu faktorları iki əsas qrupda cəmləmək olar:
1. Ana İlə Bağlı Risk Faktorları
- Əvvəlki hamiləliklərdə erkən doğuş təcrübəsinin olması,
- Ananın yaşının 17-dən az və ya 35-dən çox olması,
- Siqaret, alkoqol və zərərli maddələrin istifadəsi,
- Şəkərli diabet və yüksək qan təzyiqi kimi xroniki xəstəliklər,
- Çəki problemləri (həddindən artıq kökəlmə və ya arıqlıq),
- Psixoloji amillər, xüsusilə stress və depressiya.
2. Hamiləliklə Bağlı Tibbi Faktorlar
- İnfeksiyalar: Sidik yolu infeksiyaları, cinsi yolla keçən xəstəliklər və bakterial vaginoz,
- Döl kisəsinin vaxtından əvvəl cırılması: Amnion mayesinin (suların) vaxtından tez gəlməsi,
- Plasenta problemləri: Plasenta previa və ya plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması,
- Çoxlu hamiləlik: Əkiz və ya daha çox dölün olması,
- Qısa serviks: Uşaqlıq boynunun zəif və ya yetərincə uzun olmaması.
Erkən Doğuşun Əlamətləri: Nə Vaxt Həkimə Müraciət Etməli?
Aşağıdakı simptomlardan hər hansı biri müşahidə olunduqda təcili olaraq tibbi yardım alınmalıdır:
- Davamlı və kəskin bel və qarın ağrısı.
- Qasıq və çanaq nahiyəsində hiss olunan güclü təzyiq.
- Hər 10 dəqiqədən bir və ya daha tez-tez təkrarlanan müntəzəm sancılar.
- Vaginal ifrazatın artması (xüsusilə ağ və ya qanlı ifrazat).
- Amnion mayesinin axması (suların gəlməsi).
Erkən Doğuşun Qarşısını Almaq Üçün Görüləcək Tədbirlər
Bəzi hallarda qarşısıalınmaz olsa da, riskləri minimuma endirmək mümkündür. Bunun üçün aşağıdakı qaydalara əməl edilməlidir:
| Kateqoriya | Görülməli Olan Tədbirlər |
|---|---|
| Sağlam Həyat Tərzi | Balanslı qidalanma, kifayət qədər su qəbulu və stressin idarə olunması. |
| Zərərli Vərdişlər | Siqaret, alkoqol və narkotik maddələrdən tamamilə uzaq durmaq. |
| Tibbi Nəzarət | Müntəzəm həkim müayinələri və prenatal baxımlara ciddi riayət etmək. |
| Gigiyena | İnfeksiyaların qarşısını almaq üçün şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək. |
Risk qrupunda olan qadınlar üçün həkim tərəfindən progesteron müalicəsi və ya digər profilaktik tədbirlər tətbiq edilə bilər.
Erkən Doğulmuş Körpələrin Qarşılaşdığı Sağlamlıq Riskləri
Erkən doğulan körpələr inkişaflarını tamamlamadıqları üçün müxtəlif fəsadlarla qarşılaşa bilərlər:
- Tənəffüs Problemləri: Ağciyərlər tam inkişaf etmədiyi üçün respirator distress sindromu (RDS) riski yaranır.
- Həzm Sistemi: Mədə-bağırsaq sisteminin tam formalaşmaması qidalanma çətinliklərinə yol açır.
- Sinir Sistemi: Beyin inkişafında ləngimələr və intrakranial qanaxma riski mövcuddur.
- İmmunitet: İnfeksiyalara qarşı müqavimət olduqca aşağıdır.
Bu səbəbdən belə körpələr adətən neonatal reanimasiya şöbəsində (NICU) xüsusi nəzarət altında saxlanılır.
Erkən Doğuşun Müalicəsi və Tibbi Müdaxilə
Erkən doğuş riski aşkar edildikdə və ya proses başladıqda həkimlər aşağıdakı üsullardan istifadə edə bilərlər:
- Tocolytic dərmanlar: Sancıları dayandırmaq və ya gecikdirmək üçün istifadə olunur.
- Kortikosteroidlər: Körpənin ağciyər inkişafını sürətləndirmək məqsədilə təyin edilir.
- Antibiotiklər: Mövcud və ya yarana biləcək infeksiya riskini azaltmaq üçün.
- Yataq rejimi: Riskli hallarda xəstəxanada stasionar nəzarət və mütləq istirahət.
Erkən doğulmuş körpələrin uzunmüddətli inkişafı mütəxəssis həkimlər tərəfindən diqqətlə izlənilməlidir.
