Erkən Doğuş (Preterm Doğum): Səbəbləri, Risklər və Müalicə Yolları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Erkən Doğuş Nədir?
Normal hamiləlik müddəti orta hesabla 40 həftə qəbul edilir. Əgər doğuş prosesi hamiləliyin 37-ci həftəsindən əvvəl baş verirsə, bu vəziyyət tibbi olaraq erkən doğuş hesab olunur. Erkən dünyaya gələn körpələr tənəffüs, qidalanma və bədən istiliyini tənzimləmə kimi həyati funksiyalarda müəyyən çətinliklər yaşaya bilərlər.
Unutmaq olmaz ki, doğum nə qədər erkən baş verərsə, körpənin qarşılaşa biləcəyi sağlamlıq riskləri bir o qədər yüksək olur. Bu səbəbdən hamiləlik müddətində mütəmadi həkim nəzarəti böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Erkən Doğuşun Növləri
Erkən doğuş, körpənin dünyaya gəlmə vaxtından asılı olaraq üç əsas kateqoriyaya bölünür:
- Həddindən Artıq Erkən Doğuş (Extremely Preterm): 28 həftədən əvvəl baş verən doğuşlardır. Bu körpələr çox ciddi və uzunmüddətli tibbi baxım tələb edir.
- Çox Erkən Doğuş (Very Preterm): 28-32 həftə arasında reallaşan doğuşlardır. Bu dövrdə doğulanlarda tənəffüs, sinir sistemi və həzm problemləri riski yüksəkdir.
- Orta və Gec Erkən Doğuş (Moderate and Late Preterm): 32-37 həftə arasında baş verən doğuşlardır. İnkişaf səviyyəsi digərlərinə nisbətən daha yaxşı olsa da, müəyyən tibbi yardıma ehtiyac duya bilərlər.
Qeyd edək ki, 37-ci həftədən sonra reallaşan bütün doğuşlar normal (term) doğuş statusunda qiymətləndirilir.
Erkən Doğuşun Əsas Səbəbləri
Erkən doğuşun meydana gəlməsində həm ana ilə bağlı faktorlar, həm də hamiləlik dövrünə xas tibbi vəziyyətlər rol oynayır.
1. Ana İlə Bağlı Risk Faktorları
- Əvvəlki hamiləliklərdə erkən doğuş təcrübəsinin olması,
- Ananın yaşının çox gənc (17 yaşdan az) və ya irəli yaşda (35 yaşdan çox) olması,
- Siqaret, alkoqol və zərərli maddələrin istifadəsi,
- Şəkərli diabet və yüksək qan təzyiqi kimi xroniki xəstəliklər,
- Çəki problemləri (həddindən artıq kökəlmə və ya arıqlıq),
- Psixoloji amillər, xüsusilə stress və depressiya.
2. Hamiləliklə Bağlı Risk Faktorları
- İnfeksiyalar: Sidik yolu infeksiyaları, cinsi yolla keçən xəstəliklər və bakterial vaginoz,
- Döl kisəsinin vaxtından əvvəl cırılması (amnion mayesinin axması),
- Plasenta problemləri: Plasenta previa və ya plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması,
- İkiz və ya çoxlu hamiləliklər,
- Qısa serviks: Uşaqlıq boynunun yetərincə uzun olmaması və ya zəifliyi.
Erkən Doğuşun Əlamətləri
Hamiləlik dövründə bədənin verdiyi siqnallara qarşı diqqətli olmaq lazımdır. Aşağıdakı simptomlar müşahidə edildikdə dərhal həkimə müraciət edilməlidir:
- Davamlı bel və qarın nahiyəsində hiss olunan ağrılar,
- Qasıq və çanaq bölgəsində artan təzyiq hissi,
- Hər 10 dəqiqədən bir və ya daha tez-tez təkrarlanan müntəzəm sancılar,
- Ağ rəngli və ya qanlı ifrazatın miqdarında artım,
- Amnion mayesinin axması (suların gəlməsi).
Erkən Doğuşun Qarşısını Necə Almaq Olar?
Bəzi hallarda erkən doğuşun qarşısını almaq mümkün olmasa da, müəyyən tədbirlərlə riskləri minimuma endirmək mümkündür.
| Kateqoriya | Görülməli Olan Tədbirlər |
|---|---|
| Sağlam Həyat Tərzi | Balanslı qidalanma, kifayət qədər su qəbulu və nizamlı yuxu rejimi. |
| Zərərli Vərdişlər | Siqaret və alkoqoldan tamamilə uzaq durmaq. |
| Tibbi Nəzarət | Müntəzəm prenatal müayinələr və həkim tərəfindən təyin olunan vitaminlərin qəbulu. |
| Psixoloji Sağlamlıq | Stressin idarə edilməsi və rahatlama texnikalarından istifadə. |
Risk qrupunda olan qadınlar üçün həkim məsləhəti ilə progesteron müalicəsi və ya digər profilaktik tədbirlər tətbiq edilə bilər.
Erkən Doğulmuş Körpələrin Qarşılaşdığı Risklər
Erkən doğulan körpələr inkişaflarını ana bətnində tamamlamadıqları üçün aşağıdakı problemlərlə qarşılaşa bilərlər:
- Tənəffüs Problemləri: Ağciyərlər tam inkişaf etmədiyi üçün respirator distress sindromu (RDS) riski yaranır.
- Həzm Problemləri: Mədə-bağırsaq sisteminin tam formalaşmaması qidalanma çətinliklərinə yol açır.
- Sinir Sistemi: İntrakranial qanaxma riski və gələcəkdə motor bacarıqlarında gecikmələr müşahidə oluna bilər.
- İmmunitet: İnfeksiyalara qarşı müqavimətin aşağı olması.
Bu risklərə görə erkən doğulmuş körpələr adətən neonatal reanimasiya şöbəsində (NICU) xüsusi qayğı altında saxlanılır.
Erkən Doğuş Müalicəsi və Qayğı
Erkən doğuş riski aşkar edildikdə və ya proses başladıqda həkimlər tərəfindən müxtəlif müdaxilələr həyata keçirilir. Sancıların qarşısını almaq üçün tokolitik dərmanlar, körpənin ağciyər inkişafını sürətləndirmək üçün kortikosteroidlər və infeksiya riskinə qarşı antibiotiklər istifadə olunur. Riskli hallarda yataq rejimi və hospitalizasiya mütləqdir. Erkən doğulan körpələrin uzunmüddətli inkişafı peşəkar tibbi nəzarət altında izlənilməlidir.
