Erkən Doğuş (Preterm Doğum): Səbəbləri, Risklər və Müalicə Yolları
1. Erkən Doğuş Nədir?
🔹 Normal hamiləlik müddəti 40 həftədir.
🔹 Əgər doğuş 37-ci həftədən əvvəl baş verirsə, bu erkən doğuş hesab olunur.
🔹 Erkən doğulmuş körpələr bəzən tənəffüs, qidalanma və bədən istiliyini tənzimləmə problemləri yaşayır.
📌 Doğum nə qədər erkən olarsa, körpənin sağlamlıq riski bir o qədər yüksəkdir.
2. Erkən Doğuşun Növləri
📌 Erkən doğuş körpənin dünyaya gəlmə vaxtına görə fərqli kateqoriyalara bölünür:
✅ 1. Həddindən Artıq Erkən Doğuş (Extremely Preterm)
🔹 28 həftədən əvvəl doğuş baş verir.
🔹 Bu körpələr ciddi tibbi baxım tələb edir.
✅ 2. Çox Erkən Doğuş (Very Preterm)
🔹 28-32 həftə arasında doğuş baş verir.
🔹 Tənəffüs, sinir sistemi və həzm problemləri ola bilər.
✅ 3. Orta və Gec Erkən Doğuş (Moderate and Late Preterm)
🔹 32-37 həftə arasında baş verən doğuşlardır.
🔹 Bu körpələrin inkişafı daha yaxşı olsa da, müəyyən tibbi yardıma ehtiyac duya bilərlər.
📌 37-ci həftədən sonra baş verən doğuşlar artıq normal (term) doğuş sayılır.
3. Erkən Doğuşun Əsas Səbəbləri
📌 Erkən doğuşun bir çox səbəbi ola bilər, bunlar arasında tibbi və həyat tərzi faktorları var.
✅ 1. Ana İlə Bağlı Risk Faktorları
🔹 Əvvəllər erkən doğuş keçirmək
🔹 Ana yaşının çox gənc (35 yaş) olması
🔹 Siqaret çəkmək, alkoqol və narkotik istifadəsi
🔹 Şəkərli diabet və yüksək qan təzyiqi
🔹 Kökəlmə və ya həddindən artıq arıqlıq
🔹 Stress və depressiya
✅ 2. Hamiləliklə Bağlı Risk Faktorları
🔹 İnfeksiyalar (sidik yolu infeksiyaları, cinsi yolla keçən xəstəliklər, bakterial vaginoz və s.)
🔹 Döl kisəsinin vaxtından əvvəl cırılması (amnion mayesinin axması)
🔹 Plasenta problemləri (plasenta previa, plasenta ayrılması)
🔹 İkiz və ya çoxlu hamiləlik
🔹 Qısa serviks (uşaqlıq boynu yetərincə uzun deyil və zəifdir)
📌 Erkən doğuşun dəqiq səbəbi bəzən bilinməsə də, bir çox faktor risk yarada bilər.
4. Erkən Doğuşun Əlamətləri
📌 Əgər hamilə qadında aşağıdakı simptomlar baş verirsə, dərhal həkimə müraciət etməlidir:
✔ Davamlı bel və qarın ağrısı
✔ Qasıq və çanaq bölgəsində təzyiq hissi
✔ Güclü və müntəzəm sancılar (hər 10 dəqiqədən bir və ya daha tez-tez)
✔ Ağ və ya qanlı ifrazatın artması
✔ Amnion mayesinin axması (suların gəlməsi)
📌 Bu əlamətlər erkən doğuşun başlanğıcını göstərə bilər və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.
5. Erkən Doğuşun Qarşısını Necə Almaq Olar?
📌 Bəzi hallarda erkən doğuşun qarşısını almaq mümkün olmasa da, riskləri azaltmaq üçün aşağıdakı tədbirlər görülə bilər:
✅ 1. Sağlam Hamiləlik Keçirmək
✔ Balanslı və sağlam qidalanmaq
✔ Kifayət qədər su içmək və maye balansını qorumaq
✔ Stressi idarə etmək və rahatlama texnikalarından istifadə etmək
✔ Nizamlı yuxu və istirahət rejimi yaratmaq
✅ 2. Risk Faktorlarını Azaltmaq
✔ Siqaret, alkoqol və narkotik maddələrdən uzaq durmaq
✔ İnfeksiyaların qarşısını almaq üçün gigiyena qaydalarına əməl etmək
✔ Hamiləlik zamanı lazımi vitamin və mineralları qəbul etmək
✅ 3. Müntəzəm Həkim Müayinələri
✔ Həkim nəzarətində olmaq və prenatal baxımlara ciddi yanaşmaq
✔ Döl və uşaqlığın vəziyyətini mütəmadi olaraq yoxlatdırmaq
✔ Risk faktorları olan qadınlar üçün progesteron müalicəsi tətbiq edilə bilər
📌 Əgər həkim erkən doğuş riski olduğunu düşünürsə, müəyyən profilaktik tədbirlər görə bilər.
6. Erkən Doğulmuş Körpələrin Qarşılaşdığı Risklər
📌 Erkən doğuş nə qədər tez baş verərsə, körpənin sağlamlıq riski bir o qədər yüksəkdir.
✅ 1. Tənəffüs Problemləri
🔹 Ağciyərlər tam inkişaf etmədiyi üçün respirator distress sindromu (RDS) riski artır.
✅ 2. Qidalanma və Həzm Problemləri
🔹 Mədə-bağırsaq sistemi tam formalaşmadığı üçün həzm problemləri yaşana bilər.
✅ 3. Beyin İnkişafı və Sinir Sistemi Problemləri
🔹 İntrakranial qanaxma riski daha yüksəkdir.
🔹 Öyrənmə və motor bacarıqlarında gecikmələr ola bilər.
✅ 4. İmmunitet Sistemi Zəifliyi
🔹 İnfeksiyalara qarşı müqavimət aşağı olur.
📌 Bu səbəbdən erkən doğulmuş körpələr adətən neonatal reanimasiya şöbəsində (NICU) xüsusi qayğı ilə saxlanılır.
7. Erkən Doğuş Müalicəsi və Qayğı
📌 Əgər erkən doğuş riski varsa və ya artıq başlamışsa, aşağıdakı müdaxilələr edilə bilər:
✔ Tocolytic dərmanlar (sancıların qarşısını almaq üçün)
✔ Kortikosteroidlər (körpənin ağciyərlərinin inkişafını sürətləndirmək üçün)
✔ Antibiotiklər (infeksiya riskini azaltmaq üçün)
✔ Yataq rejimi və hospitalizasiya (riskli hallarda)
📌 Erkən doğulmuş körpələr intensiv tibbi nəzarət altında böyüdülməlidir və uzunmüddətli inkişaf izlənilməlidir.