Görmə qabiliyyətinin olmaması
Görmə qabiliyyətinin itirilməsinin əsas səbəbləri
1. İrsi və genetik pozğunluqlar: Bəzi şəxslər doğuşdan gələn genetik xəstəliklər nəticəsində görmə qabiliyyətini itirirlər. Məsələn, retinitis pigmentosa və Leberin irsi optik nevropatiyası kimi genetik xəstəliklər korluğa səbəb ola bilər. Bu xəstəliklər görmə sinirlərinə və ya gözün digər hissələrinə təsir edərək onların normal funksiyalarını yerinə yetirə bilməmələrinə gətirib çıxarır.
2. Yaşla bağlı dəyişikliklər: Yaşlanma prosesində görmə qabiliyyəti zəifləyə bilər. 65 yaşdan yuxarı şəxslərdə görmə problemləri, xüsusən də makula degenerasiyası, katarakt və qlaukom kimi göz xəstəlikləri daha yaygındır. Makula degenerasiyası mərkəzi görməni təsir edir, belə ki, şəxs cisimlərin mərkəzindəki detalları görə bilmir. Katarakt isə göz büllurunun bulanmasına səbəb olur ki, bu da görməni zəiflədir. Qlaukom göz təzyiqinin artması nəticəsində göz sinirinə zərər verən bir xəstəlikdir.
3. Diabetik retinopatiya: Diabet görmə ilə bağlı ciddi fəsadlara səbəb ola bilən sistemik bir xəstəlikdir. Xüsusilə uzun müddətli və nəzarətsiz diabet görmə sinirlərinə və göz damarlarına zərər verərək diabetik retinopatiya adlanan xəstəliyə səbəb ola bilər. Diabetik retinopatiya, gözün arxa hissəsindəki retinanın damarlarının zədələnməsi nəticəsində yaranır və bu, görmə qabiliyyətinin tamamilə itirilməsinə səbəb ola bilər.
4. Göz yaralanmaları: Fiziki travmalar nəticəsində gözün strukturlarına ciddi zərər dəyə bilər və bu da görmə qabiliyyətinin itirilməsinə səbəb ola bilər. Yaralanmalar mexaniki zərbələrdən (məsələn, avtomobil qəzaları, idman zamanı baş verən travmalar) və ya kimyəvi maddələrin gözə zərər verməsi nəticəsində baş verə bilər. Bu kimi hallarda dərhal tibbi yardım çox vacibdir.
5. İnkişaf edən xəstəliklər və şişlər: Bəzən beynin görmə ilə bağlı olan hissələrinə təsir edən xəstəliklər, o cümlədən şişlər, görmə qabiliyyətinin itirilməsinə səbəb ola bilər. Beynin görmə mərkəzi, yəni oksipital lob, görmə siqnallarını emal edir, buna görə də bu bölgədə hər hansı bir zədə və ya şiş görmə funksiyasını zəiflədə və ya tamamilə itirə bilər.
6. İnfeksiyalar: Bəzi infeksiyalar gözə və ya görmə sinirlərinə zərər verə bilər. Məsələn, traxoma kimi bakterial infeksiyalar, həmçinin herpes virusu və ya toksoplazmozis kimi parazitar infeksiyalar gözə ciddi ziyan vuraraq korluğa səbəb ola bilər.
Görmə qabiliyyətinin itirilməsi ilə bağlı psixoloji və sosial təsirlər
Görmə qabiliyyətini itirən insanlar həm tibbi, həm də psixoloji dəstəyə ehtiyac duyurlar. Görmə qabiliyyətinin itirilməsi şəxsin həyat tərzini, gündəlik fəaliyyətlərini və özünü qəbul etmə səviyyəsini ciddi şəkildə təsir edə bilər. Bu vəziyyətdə insanlar sosial izolyasiya, depressiya və anksiyete ilə üzləşə bilərlər. Bəzi insanlar öz müstəqilliklərini itirdiklərini hiss edərək çətinliklər yaşayır, bu da onlarda mənfi emosional reaksiyalara səbəb olur.
Kor insanlara yardım məqsədilə bir sıra sosial və texnoloji dəstəklər mövcuddur. Braille əlifbası, səsli oxuma proqramları və görmə bacarıqlarının inkişafı üzrə təlimlər kimi vasitələr onlara müstəqillik qazandırmağa və gündəlik fəaliyyətlərində kömək etməyə yönəlmişdir. Müxtəlif növ cihazlar və texnologiyalar görmə qabiliyyəti olmayan insanların həyatını daha da asanlaşdırır. Məsələn, mobil tətbiqlər sayəsində kor insanlar görməyə ehtiyac duymadan məlumat ala bilirlər. Eyni zamanda, xüsusi hazırlıqlı xidmət heyətləri və ictimai dəstək qrupları bu şəxslərə yardım edir.
Görmə qabiliyyətinin itirilməsi hallarında tibbi müdaxilələr
Bəzi hallarda görmə qabiliyyətinin itirilməsi tam və ya qismən müalicə oluna bilər. Məsələn, katarakt olan şəxslər üçün cərrahiyyə müdaxiləsi gözün bulanmış büllurunu dəyişdirərək görmə qabiliyyətini bərpa edə bilər. Qlaukom hallarında isə təzyiqi idarə etmək üçün dərmanlar və ya cərrahiyyə vasitəsilə göz sinirinin zədələnməsinin qarşısını almaq mümkündür. Bununla belə, bəzi hallarda, məsələn, genetik xəstəliklər və ya ciddi travmalarda görmə qabiliyyətinin bərpası mümkün olmaya bilər.
Tibbin inkişafı sayəsində görmə qabiliyyəti olmayan şəxslərə yardım etmək məqsədilə bionik gözlər kimi yeni texnologiyalar hazırlanmaqdadır. Bu cihazlar görmə sinirlərinə siqnallar göndərərək görmə təəssüratlarını bərpa etməyə çalışır. Bu texnologiyalar hələ inkişaf mərhələsində olsa da, gələcəkdə görmə qabiliyyəti olmayan insanlara böyük kömək ola bilər.
Görmə qabiliyyətini itirmiş şəxslərin həyatı daha asan və rahat ola bilər, əgər onlar üçün uyğun tibbi, texnoloji və sosial dəstək təmin edilərsə.