Hip Dislokasiyası nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Hip Dislokasiyası (Omba Çıxığı) Nədir?
Hip dislokasiyası, omba oynağını formalaşdıran bud sümüyü başının (femur başı) yuvasından (asetabulum) çıxması ilə xarakterizə olunan ciddi bir ortopedik zədədir. Bu vəziyyət adətən şiddətli travmalar nəticəsində yaranır və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Vaxtında müalicə edilməyən dislokasiyalar, hərəkət qabiliyyətinin qalıcı itirilməsinə və ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Hip Dislokasiyasının Əsas Növləri
Omba dislokasiyası, oynağın çıxma istiqamətinə bağlı olaraq iki əsas kateqoriyaya bölünür:
1. Arxa Dislokasiya
Bu, omba dislokasiyalarının ən yaygın növüdür. Femur başının asetabulumun arxasına doğru çıxması ilə baş verir. Adətən omba və diz bükülü vəziyyətdə ikən alınan travmalar (məsələn, avtomobil qəzasında dizin ön panelə çırpılması) bu vəziyyətə səbəb olur.
- Simptomlar: Bud sümüyü bədənin arxasına doğru hərəkət edir və ayaq içə doğru bükülmüş vəziyyətdə görünür.
2. Ön Dislokasiya
Daha nadir rast gəlinən bu növ, femur başının asetabulumun ön hissəsinə doğru çıxmasıdır. Bu vəziyyət daha çox ayağın açıq olduğu və bükülmə hərəkətlərinin baş verdiyi anlarda meydana gəlir.
- Simptomlar: Bud sümüyü bədənin önünə doğru çıxır və ayaq çölə doğru bükülmüş vəziyyətdə görünür.
Hip Dislokasiyasının Səbəbləri
Omba dislokasiyası adətən güclü bir travma nəticəsində baş verir. Əsas səbəbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
- Yol-nəqliyyat qəzaları: Ən yaygın səbəbdir. Qəza anında bud sümüyünə düşən güclü təzyiq onu yuvadan çıxarır.
- Yüksəkdən yıxılma: İdman qəzaları və ya hündürlükdən qeyri-təbii vəziyyətdə yerə çırpılma oynağa böyük zərbə vurur.
- İdman zədələri: Futbol və xokkey kimi kontakt idman növlərində baş verən ağır toqquşmalar.
- Omba protezi əməliyyatları sonrası: Əməliyyatdan sonrakı qısa müddətdə oynaq qeyri-sabit ola bilər və kiçik travmalarla çıxa bilər.
- Skelet xəstəlikləri: Anadangəlmə omba dislokasiyası və ya bağların zəifliyi riski artırır.
Hip Dislokasiyasının Simptomları Nələrdir?
Dislokasiya zamanı simptomlar dərhal və şiddətli şəkildə ortaya çıxır. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:
- Şiddətli ağrı: Omba və ya qasıq bölgəsində kəskin ağrı hiss edilir, hərəkət etdikcə şiddətlənir.
- Hərəkət məhdudiyyəti: Oynağı tərpətmək demək olar ki, qeyri-mümkündür.
- Ayaq uzunluğu fərqi: Zədələnmiş tərəfdəki ayaq digərinə nisbətən daha qısa görünə bilər.
- Qeyri-təbii vəziyyət: Ayağın daxilə və ya xaricə doğru anormal şəkildə bükülməsi.
- Sinir zədələnməsi: Ayaqda hissiyyat itkisi, qarıncalanma və ya zəiflik.
Diaqnoz Üsulları
Həkim fiziki müayinə zamanı deformasiyaları və hərəkət məhdudiyyətlərini yoxlayır. Dəqiq diaqnoz üçün aşağıdakı görüntüləmə testlərindən istifadə olunur:
| Metod | Təsviri |
|---|---|
| Rentgen | Dislokasiyanın növünü, yerini və sümük qırıqlarını müəyyən edir. |
| MRT | Bağlar, qığırdaqlar, əzələlər və sinirlərdəki zədələnmələri qiymətləndirir. |
Hip Dislokasiyasının Müalicə Yolları
Omba dislokasiyası təcili tibbi vəziyyətdir. Müalicə prosesi aşağıdakı addımları əhatə edir:
- Oynağın yerinə oturdulması (Reduksiya): Femur başı manuel olaraq yuvaya yerləşdirilir. Bu prosedur adətən anesteziya altında icra edilir.
- İmmobilizasiya: Oynağı sabitləmək üçün xüsusi breyslər və ya cihazlar istifadə olunur.
- Fizioterapiya və Reabilitasiya: Əzələləri gücləndirmək və hərəkətliliyi bərpa etmək üçün vacibdir.
- Cərrahi müdaxilə: Ciddi qırıqlar və ya bağ zədələnmələri olduqda sümükləri və toxumaları təmir etmək üçün tətbiq edilir.
- Dərman müalicəsi: Ağrını və iltihabı azaltmaq üçün ağrıkəsici preparatlardan istifadə olunur.
Mümkün Fəsadlar (Komplikasiyalar)
Düzgün müalicə edilmədikdə aşağıdakı ciddi fəsadlar yarana bilər:
- Asetabulyar qırıq: Omba yuvasının zədələnməsi.
- Sinir zədələnməsi: Xüsusilə sciatic (oturaq) sinirin sıxılması və ya zədələnməsi.
- Avaskulyar nekroz: Femur başına qan axınının kəsilməsi nəticəsində sümüyün ölməsi.
- Artrit: Oynaqda erkən kirəclənmə, sərtlik və daimi ağrılar.
Nəticə olaraq, hip dislokasiyası vaxtında müdaxilə edildikdə funksional bərpa mümkün olan, lakin gecikdirildikdə qalıcı fəsadlar yaradan bir vəziyyətdir. Belə bir zədə şübhəsi olduqda dərhal tibbi müəssisəyə müraciət edilməlidir.
