Hip Dislokasiyası nədir?

Hip dislokasiyasının növləri:

Omba dislokasiyası oynağın çıxma istiqamətinə bağlı olaraq iki əsas növə bölünür:

1. Arxa dislokasiya:

Arxa dislokasiya omba dislokasiyalarının ən yaygın növüdür və femur başının asetabulumun arxasına doğru çıxması ilə baş verir. Adətən, omba bükülü və diz bükülü vəziyyətdə travma zamanı baş verir. Bu vəziyyət avtomobil qəzasında ön panelə çarpma zamanı yaygındır.

Simptomlar: Bud sümüyü bədənin arxasına doğru hərəkət edir və ayaq içə doğru bükülmüş vəziyyətdə görünür.

2. Ön dislokasiya:

Ön dislokasiya daha nadir rast gəlinən bir növdür və femur başının asetabulumun ön hissəsinə doğru çıxması ilə baş verir. Bu vəziyyət daha çox açıq ayaq və bükülmə hərəkətləri zamanı meydana gəlir.

Simptomlar: Bud sümüyü bədənin önünə doğru çıxır və ayaq çölə doğru bükülmüş vəziyyətdə görünür.

Hip dislokasiyasının səbəbləri:

Omba dislokasiyası adətən güclü bir travma nəticəsində baş verir, lakin müəyyən şərtlərdə daha az travma ilə də ortaya çıxa bilər. Əsas səbəblər bunlardır:

1. Yol-nəqliyyat qəzaları:

Avtomobil qəzaları omba dislokasiyasının ən yaygın səbəblərindən biridir. Qəza zamanı ayaq ön panelə çarpanda bud sümüyü güclü bir qüvvə ilə oynağın yuvasından çıxarıla bilər.

2. Yıxılma:

Yüksəkdən yıxılma, xüsusilə idman zamanı və ya qəzalar nəticəsində, omba dislokasiyasına səbəb ola bilər. Bədənin qeyri-təbii vəziyyətdə yerə çarpması omba oynağına böyük zərbə vurur.

3. İdman zədələri:

Kontakt idman növlərində (futbol, xokkey və s.) və ya ağır fiziki fəaliyyətlərdə omba dislokasiyası baş verə bilər.

4. Omba protezi əməliyyatları sonrası:

Omba protezi əməliyyatından sonra, xüsusilə əməliyyatdan qısa müddət sonra, omba oynağı qeyri-sabit ola bilər və daha az travma ilə dislokasiya baş verə bilər.

5. Skelet xəstəlikləri:

Doğuşdan gələn omba dislokasiyası və ya oynaqda sabitliyi təmin edən bağların zəifliyi kimi vəziyyətlər də dislokasiya riskini artırır.

Hip dislokasiyasının simptomları:

Omba dislokasiyası zamanı dərhal ortaya çıxan simptomlar adətən şiddətli və gözə çarpandır. Əsas simptomlar bunlardır:

Şiddətli omba və ya qasıq ağrısı:

Dislokasiya zamanı omba və ya qasıq bölgəsində dərhal və kəskin ağrı hiss edilir. Bu ağrı adətən hərəkət etdikcə daha da şiddətlənir və oynaq hərəkətini demək olar ki, qeyri-mümkün edir.

Hərəkət məhdudiyyəti:

Dislokasiya baş verdikdə omba oynağını hərəkət etdirmək çox çətin və ya qeyri-mümkün olur. Ayaq təbii vəziyyətindən çıxır və qeyri-normal görünür.

Ayaq uzunluğunun fərqi:

Omba dislokasiyası zamanı zədələnmiş tərəfdəki ayaq daha qısa və ya qeyri-bərabər görünə bilər.

Ayaqda qeyri-təbii vəziyyət:

Ayaq və ya bud dislokasiya növündən asılı olaraq içəriyə və ya çölə doğru bükülmüş vəziyyətdə ola bilər. Bu vəziyyət xüsusilə arxa dislokasiyada aydın görünür.

Sinir zədələnməsi:

Dislokasiya sinirləri sıxa və ya zədələyə bilər. Bu, zədələnmiş ayaqda hissiyyat itkisi, qarıncalanma və zəiflik kimi simptomlara səbəb ola bilər.

Hip dislokasiyasının diaqnozu:

Omba dislokasiyası adətən fiziki müayinə və görüntüləmə testləri ilə diaqnoz edilir. Həkim zədələnmiş oynağı yoxlayaraq dislokasiyanı təsdiqləyə bilər. Aşağıdakı diaqnostik üsullardan istifadə olunur:

Fiziki müayinə:

Həkim xəstənin ayağını və ombasını müayinə edərək deformasiyaları və hərəkət məhdudiyyətlərini yoxlayır. Ayağın uzunluğundakı fərq və ayağın qeyri-təbii vəziyyəti dislokasiyanın əlamətləridir.

Rentgen müayinəsi:

Dislokasiyanın növünü və yerini dəqiq müəyyənləşdirmək üçün rentgen müayinəsi istifadə edilir. Rentgen həmçinin sümüklərdə hər hansı qırıq və ya zədələnmə olub-olmadığını da aşkar edir.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):

MRT oynağın ətrafındakı bağlar, qığırdaqlar və yumşaq toxumalardakı zədələnmələri qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilər. Bu, xüsusilə dislokasiya zamanı əzələlərin və ya sinirlərin zədələnməsini müəyyən etməyə kömək edir.

Hip dislokasiyasının müalicəsi:

Omba dislokasiyasının müalicəsi dərhal tibbi müdaxilə tələb edir, çünki sinirlər və əzələlər zədələnə bilər. Müalicə prosesi aşağıdakı üsulları əhatə edir:

1. Oynağın yerinə oturdulması (redaksiya):

Dislokasiyanı müalicə etmək üçün həkim femur başını asetabuluma manuel olaraq yerinə oturdur. Bu prosedur adətən anesteziya altında edilir və oynağın düzgün mövqeyə qaytarılmasını təmin edir.

2. İmmobilizasiya:

Oynağın yerinə oturdulmasından sonra omba oynağını stabilləşdirmək üçün xüsusi breyslər və ya immobilizasiya cihazları istifadə oluna bilər. Bu, oynağın sabitliyini təmin edərək sağalma prosesini sürətləndirir.

3. Fizioterapiya və reabilitasiya:

Omba dislokasiyasından sonra oynaq gücünü və hərəkətliliyini bərpa etmək üçün fizioterapiya vacibdir. Fizioterapiya proqramları əzələləri gücləndirmək, elastikliyi artırmaq və normal hərəkətliliyi təmin etmək məqsədi daşıyır.

4. Cərrahi müdaxilə:

Ciddi dislokasiyalar və ya dislokasiya ilə birlikdə qırıq olduqda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Cərrahlar zədələnmiş sümükləri və bağları təmir edərək oynağın sabitliyini bərpa etməyə çalışırlar.

5. Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar:

Ağrını azaltmaq və iltihabı yüngülləşdirmək üçün ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar (ibuprofen, asetaminofen) istifadə edilə bilər.

Hip dislokasiyasının mümkün fəsadları:

Omba dislokasiyası düzgün müalicə edilmədikdə və ya sinir və əzələlər zədələndikdə bəzi fəsadlar yarana bilər:

Asetabulyar qırıq:

Dislokasiya zamanı asetabulum (omba yuvası) zədələnə bilər, bu da cərrahi müdaxilə tələb edən qırıqlara səbəb ola bilər.

Sinir zədələnməsi:

Dislokasiya nəticəsində sciatic sinir zədələnə bilər və bu da ayaqda hissiyyat itkisi və ya zəifliklə nəticələnə bilər.

Avaskulyar nekroz:

Femur başına qan təchizatı dislokasiya zamanı pozula bilər, bu da sümüyün nekrozu (ölümü) ilə nəticələnir. Bu vəziyyət avaskulyar nekroz olaraq adlandırılır və ciddi bir komplikasiyadır.

Artrit:

Dəfələrlə dislokasiya baş verən hallarda omba oynağında erkən artrit inkişaf edə bilər. Artrit oynağın sərtliyinə, ağrısına və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb olur.

Nəticə:

Hip dislokasiyası, omba oynağının yerindən çıxması ilə xarakterizə olunan ciddi bir zədədir və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Düzgün və vaxtında müalicə ilə oynağın funksiyası bərpa edilə bilər, lakin bu vəziyyət erkən mərhələdə müalicə olunmazsa, ciddi fəsadlar yarana bilər. Hip dislokasiyası baş verdikdə dərhal bir tibbi müəssisəyə müraciət etmək vacibdir.