Allergik astma

Allergik Astmanın Səbəbləri

Allergik astma, allergenlərə qarşı bədənin həddindən artıq immun cavabı ilə meydana gəlir. Bu, tənəffüs yollarının iltihabına və daralmasına səbəb olur ki, bu da nəfəs almaqda çətinlik yaradır. Allergik astmanın ən yayılmış səbəbləri aşağıdakılardır:

1. Polen

Ağac, ot və alaq otlarının polenləri ən yaygın allergenlərdir və xüsusilə yaz və payız aylarında allergik astmanın tetiklenməsinə səbəb ola bilər.

2. Ev tozu və Toz Akarları

Toz akarları ev tozunda yaşayan mikroskopik orqanizmlərdir və onların tullantıları allergik astmanı tetikleyə bilər. Xüsusilə yataq dəstləri, xalçalar və yumşaq mebellərdə yayılırlar.

3. Ev Heyvanlarının Tükləri

Ev heyvanlarının tükləri, dərisi və ya tüklərindəki proteinlər allergik astmanın əsas səbəblərindən biridir. Pişiklər və itlərdə bu allergenlər daha çox yayılmışdır.

4. Küf Sporları

Küf nəmli mühitlərdə inkişaf edir və havaya sporlar buraxır. Bu sporlar allergik astma simptomlarını artıra bilər.

5. Kimyəvi Maddələr və Tüstü

Siqaret tüstüsü, hava çirkliliyi, parfüm, boya və ya təmizləyici maddələr kimi kimyəvi maddələr də allergik astmanı tetikleyə bilər.

6. Qida Allergiyaları

Bəzi insanlar müəyyən qidalara (məsələn, fıstıq, dəniz məhsulları) qarşı həssas ola bilər və bu, astma simptomlarının ağırlaşmasına səbəb ola bilər. Qida allergiyası nadir hallarda birbaşa astmaya səbəb olsa da, bəzən astma tutumlarını artırır.

Allergik Astmanın Simptomları

Allergik astmanın simptomları allergenlərlə təmasdan qısa müddət sonra ortaya çıxır və bu simptomlar astmanın ümumi əlamətləri ilə eynidir. Simptomlar yüngül və ya ağır ola bilər, aşağıdakılardan ibarətdir:

Nəfəs darlığı: Xüsusilə fiziki fəaliyyət zamanı və ya gecələr nəfəs almaqda çətinlik.

Öskürək: Xüsusilə gecələr və ya allergenə məruz qaldıqdan sonra ortaya çıxan davamlı öskürək.

Hırıltı: Nəfəs alarkən sinədə fitə bənzər səsin olması.

Sinə sıxılması: Sinədə gərginlik və ya basqı hissi.

Tez yorulma: Bədənin oksigen ehtiyacını qarşılamaq üçün daha çox enerji sərf etməsi nəticəsində fiziki fəaliyyət zamanı tez yorulma.

Allergik astmanın şiddətinə görə simptomlar müxtəlif dərəcədə ortaya çıxa bilər. Bəzi hallarda simptomlar yüngül və nadir hallarda baş verir, digərlərində isə təcili tibbi müdaxilə tələb edən ağır astma tutmaları müşahidə olunur.

Allergik Astmanın Diaqnostikası

Allergik astmanın diaqnostikası üçün həkim xəstənin tibbi tarixini, simptomlarını və allergenlərə məruz qaldıqda yaranan reaksiyaları qiymətləndirir. Aşağıdakı testlər diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün istifadə edilir:

Spirometriya

Spirometriya tənəffüs yollarının funksiyasını ölçən bir testdir. Bu test ağciyərlərin nə qədər hava tutduğunu və nəfəs alıb-vermə sürətini qiymətləndirir. Bu, astmanın şiddətini müəyyən etmək üçün vacib bir diaqnostik vasitədir.

Allergen Testləri (Dəri Testləri və ya Qan Testləri)

Dəri testi: Allergik astmanın səbəbini müəyyən etmək üçün dəridə müxtəlif allergenlərə qarşı testlər aparılır. Dərinin müəyyən hissəsinə allergen damcıları tətbiq olunur və reaksiya yoxlanılır.

Qan testi (IgE testi): Qanda spesifik allergenlərə qarşı immunoglobulin E (IgE) səviyyəsi ölçülür. Bu test allergik reaksiyanın olub-olmamasını təyin edir.

Metakolin Testi

Bu test astmanın mövcudluğunu müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Xəstə metakolin adlı bir maddəni inhalasiya edir və bu maddə tənəffüs yollarının daralmasına səbəb olur. Tənəffüs yollarının reaksiyası spirometriya ilə ölçülür.

Allergik Astmanın Müalicəsi

Allergik astmanın müalicəsi allergenlərdən uzaq durmaq və simptomları idarə etmək məqsədi daşıyır. Müalicə həyat tərzi dəyişiklikləri və dərmanlardan ibarətdir.

1. Allergenlərdən Uzaq Durmaq

Polenlərdən Uzaq Durmaq: Polen mövsümündə pəncərələri bağlı saxlamaq və çöldə keçirilən vaxtı məhdudlaşdırmaq tövsiyə edilir.

Ev Heyvanlarından Uzaq Durmaq: Heyvanların olduğu yerlərdə təmizliyə diqqət etmək və heyvan tüklərini təmizləmək simptomları azalda bilər.

Toz Akarlarını Azaltmaq: Yataq dəstlərini tez-tez yumaq, tozlanan yerləri təmiz saxlamaq və xalçaları çıxarmaq toz akarlarını azalda bilər.

Küf Sporlarına Nəzarət: Evdə nəm səviyyəsini azaldaraq küf sporlarının yayılmasının qarşısını almaq faydalıdır.

2. Dərman Müalicəsi

Allergik astmanın müalicəsi tənəffüs yollarında iltihabı azaltmaq və simptomları idarə etmək üçün dərmanlardan ibarətdir. Əsas dərmanlar bunlardır:

İnhalyasiya edilən kortikosteroidlər: Bu dərmanlar tənəffüs yollarında iltihabı azaldır və astma simptomlarını idarə edir. Flutikazon, budesonid kimi dərmanlar bu kateqoriyaya daxildir.

Bronxodilatatorlar: Bronxodilatatorlar tənəffüs yollarını genişləndirərək nəfəs almağı asanlaşdırır. Albuterol və ya salmeterol kimi dərmanlar astma tutmalarını azaltmağa kömək edir.

Leukotrien Reseptor Antaqonistləri: Montelukast kimi dərmanlar tənəffüs yollarında allergik reaksiyalar zamanı yaranan iltihabı azaldır və astma simptomlarını idarə edir.

Antihistaminlər: Allergik reaksiyalar zamanı histamin sərbəst buraxılmasını azaldan dərmanlar qaşınma və burun axıntısı kimi simptomları idarə edə bilər.

İmmunoterapiya (Allergen Aşılama): Allergenlərə qarşı həssaslığı azaltmaq üçün uzunmüddətli müalicədir. Kiçik dozalarla allergenlər verilir və bədən bu maddələrə qarşı uyğunlaşma təmin edir.

3. Fövqəladə Hallar üçün Dərmanlar

Qısa müddətli beta-agonistlər (SABA): Bronxodilatatorlar qısa müddətdə simptomları azaldaraq təcili tibbi yardım tələb edən hallarda istifadə edilir. Albuterol buna misaldır.

Allergik Astma ilə Yaşamaq: Həyat Tərzi Dəyişiklikləri

Allergik astmanı idarə etmək üçün bir neçə yaşam tərzi dəyişikliyi faydalı ola bilər:

Daimi tibbi nəzarət: Həkimlə müntəzəm görüşlər simptomları izləmək və müalicəni yeniləmək üçün vacibdir.

Ev mühitini nəzarətdə saxlamaq: Evinizdə nəm səviyyəsini azaldın, havanı təmiz saxlamaq üçün hava filtrlərindən istifadə edin və allergenlərin yığılmamasına diqqət yetirin.

Fiziki fəaliyyətdən çəkinməmək: Astma simptomlarını idarə edən dərmanlarla nəzarətdə saxlanıldıqda, müntəzəm idman etmək mümkündür.

Qidalanmaya diqqət etmək: Qida allergiyası olan insanlarda qida allergiyasından uzaq durmaq astma simptomlarını da azalda bilər.

Siqareti tərgitmək: Siqaret tüstüsü astma tutmalarını ağırlaşdıra bilər, buna görə də siqareti tamamilə tərgitmək vacibdir.

Nəticə

Allergik astma həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilən, lakin düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə idarə oluna bilən bir xəstəlikdir. Allergik astmanın əsas müalicəsi allergenlərdən uzaq durmaq, tənəffüs yollarını açıq saxlamaq üçün dərmanlar istifadə etmək və ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün tədbirlər görməkdir. Astma tutmaları və ya simptomlar nəzarət altına alınmazsa, mütləq tibbi yardım almaq vacibdir.