Menisküs
Menisküsün Zədələnməsi Nədir?
Menisküs zədələnməsi, menisküs qığırdağının yırtılması və ya zədələnməsi nəticəsində yaranır. Bu zədələnmə idman fəaliyyəti, ani dönmələr və ya dizə olan həddindən artıq təzyiq nəticəsində baş verə bilər.
Menisküs Zədələnməsinin Səbəbləri
İdman zədələri:
Futbol, basketbol, tennis və ya həddindən artıq sıçrama tələb edən digər idman növləri zamanı dizə düşən ani təzyiq.
Ani dönmələr və ya əyilmələr:
Diz oynağının düzgün olmayan şəkildə dönməsi.
Yaşlanma:
Zamanla menisküs qığırdağı elastikliyini və gücünü itirir, bu da yırtılma riskini artırır.
Gündəlik travmalar:
Dizə olan kiçik, təkrarlanan zədələr.
Artrit və ya digər oynaq xəstəlikləri:
Oynaqların zəifləməsi menisküsün zədələnməsinə meyillilik yaradır.
Menisküs Zədələnməsinin Əlamətləri
Diz ağrısı:
Zədələnmənin yerləşməsindən asılı olaraq ağrı fərqli intensivlikdə ola bilər.
Şişlik və sərtlik:
Dizdə şişkinlik və hərəkət məhdudiyyəti müşahidə edilir.
"Qıfıllanma" hissi:
Diz hərəkət zamanı sanki "ilişib qalır" kimi hiss olunur.
Dizdən səs gəlməsi:
Zədələnmə zamanı dizdən "klik" və ya "pop" səsi gəlməsi.
Hərəkət çətinliyi:
Diz tamamilə əyilə və ya açıla bilmir.
Menisküsün Diaqnozu
1. Fiziki müayinə:
Həkim dizin hərəkətliliyini, sabitliyini və ağrılı sahələri qiymətləndirir.
McMurray testi: Dizə tətbiq edilən müəyyən hərəkətlərlə menisküs zədəsinin aşkarlanması.
2. Görüntüləmə müayinələri:
MRT (maqnit rezonans tomoqrafiyası):
Menisküs qığırdağının zədələnməsini dəqiq göstərir.
Rentgen:
Menisküs zədəsini birbaşa göstərməsə də, sümük dəyişikliklərini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
Menisküsün Müalicəsi
1. Konservativ müalicə:
R.I.C.E. metodu:
Rest (istirahət): Zədələnmiş dizə yük düşməməsi üçün.
Ice (buz): Şişkinliyi və ağrını azaltmaq üçün.
Compression (kompressiya): Elastik bandajla sarmaq.
Elevation (qaldırma): Dizdə qan dövranını yaxşılaşdırmaq üçün.
Fiziki terapiya:
Əzələləri gücləndirmək və dizin hərəkətliliyini artırmaq üçün xüsusi məşqlər.
Dərmanlar:
İltihab əleyhinə dərmanlar (ibuprofen, naproksen) ağrını və şişkinliyi azaltmaq üçün.
2. Cərrahi müdaxilə:
Artroskopik cərrahiyyə:
Minimal invaziv üsulla menisküsün zədələnmiş hissəsi bərpa edilir və ya çıxarılır.
Menisküs transplantasiyası:
Ağır hallarda zədələnmiş menisküs donor toxuma ilə əvəz edilir.
Bərpa Müddəti
Yüngül zədələnmələr:
Bir neçə həftə ərzində konservativ müalicə ilə sağalır.
Cərrahi müdaxilədən sonra:
Tam bərpa 6 həftədən 3 aya qədər davam edə bilər.
Fiziki terapiya və reabilitasiya prosesinə uyğun olaraq müddət dəyişir.
Menisküsün Qarşısını Alma Yolları
İdman zamanı düzgün texnika:
Dizlərə təzyiqi azaltmaq üçün düzgün hərəkətlər.
Müntəzəm məşqlər:
Əzələləri gücləndirən məşqlər dizin sabitliyini təmin edir.
Düzgün idman ayaqqabısı:
Dizə dəstək verən və zərbələri azaltmağa kömək edən ayaqqabılar.
Artıq çəkidən qaçınmaq:
Piylənmə diz oynaqlarına əlavə təzyiq yaradır.
Yaxşı istiləşmə:
İdmandan əvvəl əzələ və bağların istiləşdirilməsi zədə riskini azaldır.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Davamlı ağrı və şişkinlik.
Dizdə hərəkət məhdudiyyəti və ya "qıfıllanma" hissi.
Yırtılma şübhəsi olduqda.
Menisküs zədələnmələri, erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə effektiv şəkildə idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. Zədə almış dizdə ağrı və hərəkət məhdudiyyəti hiss edirsinizsə, mütəxəssis bir həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur. Düzgün müalicə və reabilitasiya tam bərpanı təmin edə bilər.