Mezotelyoma
Mezotelyomanın Səbəbləri
1. Asbest məruz qalma:
Mezotelyomanın əsas səbəbidir.
Asbest lifləri tənəffüs və ya udma yolu ilə bədənə daxil olaraq mezotelyal hüceyrələrdə iltihaba və DNT zədələnməsinə səbəb olur.
2. Genetik faktorlar:
Bəzi insanlarda mezotelyoma riskini artıran genetik meyillilik mövcuddur.
3. Radiasiya məruz qalma:
Daha əvvəl alınmış radiasiya terapiyası mezotelyomanın inkişafına səbəb ola bilər.
4. Viruslar:
SV40 (Simian Virus 40) kimi bəzi virusların mezotelyoma ilə əlaqəsi araşdırılır.
5. Digər səbəblər:
Mədənçilik, tikinti və ya gəmiqayırma sahələrində işləyənlərdə yüksək risk.
Mezotelyomanın Növləri
1. Plevral mezotelyoma:
Ən çox rast gəlinən növdür (bütün halların təxminən 75%-i).
Ağciyərləri əhatə edən plevranı təsir edir.
2. Peritoneal mezotelyoma:
Qarın boşluğunu əhatə edən peritoneumda yaranır.
3. Perikardial mezotelyoma:
Ürək kisəsində (perikard) yerləşir. Nadir hallarda rast gəlinir.
4. Tunica vaginalis mezotelyoma:
Testisləri əhatə edən membranda yaranır. Çox nadirdir.
Mezotelyomanın Əlamətləri
Plevral mezotelyoma:
Sinə ağrısı.
Nəfəs darlığı.
Davamlı öskürək.
Çəki itkisi.
Yorğunluq.
Sinə boşluğunda maye yığılması (plevral effuziya).
Peritoneal mezotelyoma:
Qarın ağrısı.
Qarında şişkinlik və ya maye yığılması (ascites).
İştahsızlıq və çəki itkisi.
Bağırsaq funksiyalarında dəyişikliklər.
Perikardial mezotelyoma:
Ürək döyüntüsünün artması və ya nizamsız döyünməsi.
Sinə ağrısı.
Nəfəs darlığı.
Tunica vaginalis mezotelyoma:
Testislərdə şişkinlik və ya maye toplanması.
Mezotelyomanın Diaqnozu
1. Tibbi tarix və fiziki müayinə:
Xəstənin asbest məruz qalma tarixi nəzərə alınır.
2. Görüntüləmə müayinələri:
Rentgen: Plevral qalınlaşma və ya effuziyanı göstərir.
CT (Kompüter tomoqrafiyası): Şişin ölçüsü və yayılmasını müəyyən edir.
MRT (Maqnit rezonans tomoqrafiyası): Yumşaq toxumaların qiymətləndirilməsi üçün.
PET scan: Xərçəngin yayılmasını aşkar etmək üçün.
3. Biopsiya:
Şiş toxumasından nümunə götürülərək mikroskopik analiz aparılır.
4. Laborator testlər:
Qan testləri (mezotelin səviyyəsi kimi biomarkerlər).
Mezotelyomanın Müalicəsi
1. Cərrahi müdaxilə:
Plevrektomiya: Plevranın təsirlənmiş hissəsinin çıxarılması.
Ekstraplevral pnevmonektomiya: Ağciyərin və ətraf toxumaların çıxarılması.
Sitoreduktiv cərrahiyyə: Peritoneal mezotelyoma zamanı istifadə edilir.
2. Radioterapiya:
Şiş hüceyrələrini məhv etmək üçün yüksək enerjili radiasiya.
3. Kemoterapiya:
Sisplatin və pemetrexed kimi dərmanlarla tətbiq edilir.
Şiş böyüməsini yavaşlatmaq və simptomları azaltmaq üçün.
4. Hipertermik intraperitoneal kemoterapiya (HIPEC):
Cərrahi müdaxilədən sonra qarın boşluğuna isti kemoterapiya dərmanlarının tətbiqi.
5. İmmunoterapiya:
Bədənin immun sistemini gücləndirərək xərçəng hüceyrələrinə qarşı mübarizə aparır.
6. Hədəfli terapiya:
Şişin xüsusi genetik mutasiyalarını hədəfləyir.
Proqnoz və Sağqalma
Proqnoz mezotelyomanın mərhələsinə, yerləşməsinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlıdır.
Erkən mərhələdə aşkarlanmış mezotelyoma daha yaxşı sağqalma şansı təqdim edir.
Təkmil tibbi müdaxilələr proqnozu yaxşılaşdıra bilər, lakin mezotelyoma adətən aqressivdir və irəlilədikdə müalicəsi çətinləşir.
Mezotelyomanın Qarşısını Alma Yolları
Asbestdən qorunma:
Asbest olan mühitlərdə qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək.
Asbest materialları təhlükəsiz şəkildə idarə etmək.
Riskli iş sahələrindən uzaq durmaq:
Tikinti, gəmiqayırma və mədənçilik sahələrində çalışanlar ehtiyatlı olmalıdır.
Müntəzəm müayinələr:
Asbestə məruz qalmış şəxslərin erkən diaqnoz üçün mütəmadi tibbi müayinələrdən keçməsi.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Uzun müddət davam edən sinə ağrısı və ya nəfəs darlığı.
Qarında davamlı ağrı və ya şişkinlik.
Qısa müddət ərzində izah olunmayan çəki itkisi.
Mezotelyoma, əsasən asbestlə əlaqəli nadir, lakin aqressiv bir xəstəlikdir. Erkən diaqnoz və müasir müalicə üsulları həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və sağ qalma müddətini uzatmağa kömək edə bilər. Əgər risk faktorlarınız varsa və ya simptomlar müşahidə edirsinizsə, dərhal tibbi məsləhət alın.