Monkeypox Virusu nədir? Semptomlar hansılardır?
Monkeypox Virusu necə yayılır?
Heyvanlardan insanlara:
Yoluxmuş heyvanların qanı, bədən mayeləri, yaraları və ya bu heyvanlarla birbaşa təmas nəticəsində.
Yoluxmuş heyvanların əti ilə düzgün işləməmə.
İnsanlardan insanlara:
Yoluxmuş şəxslərin tənəffüs damcıları ilə.
Yoluxmuş şəxsin dəri yaraları və ya bədən mayeləri ilə təmas.
Çirklənmiş əşyalarla (paltar, yataq örtüyü).
Monkeypox Virusunun inkubasiya dövrü
6-13 gün (bəzi hallarda 5-21 gün arasında dəyişə bilər).
Monkeypox Virusunun simptomları
Monkeypox infeksiyası iki mərhələdə inkişaf edir:
1. Prodomal mərhələ (ilk əlamətlər):
Yüksək hərarət
Baş ağrısı
Limfa düyünlərinin şişməsi (bu, çiçək xəstəliyindən fərqləndirici əlamətdir)
Əzələ ağrıları
Ümumi halsızlıq
2. Dəri səpgiləri mərhələsi:
Hərarət başladıktan 1-3 gün sonra üzdə başlayaraq bədənin digər hissələrinə yayılır (əllər, ayaqlar, ağız, cinsiyyət orqanları).
Dəri lezyonları mərhələli şəkildə inkişaf edir:
Makula: Qırmızı, yastı ləkələr.
Papula: Şişkin, qabarıq ləkələr.
Vezikula: Maye ilə dolu kiçik qabarcıqlar.
Pustula: Sarımtıl irinlə dolu lezyonlar.
Qabıq: Nəhayət, lezyonlar quruyur və qabıq bağlayır.
Səpgilər ağrılı ola bilər, lakin quruduqdan sonra azaldığı müşahidə olunur.
Monkeypox Virusunun ağırlaşmaları
İkincili infeksiyalar (yaraların infeksiyalaşması).
Pneumoniya (ağciyər infeksiyası).
Ensefalit (beyin iltihabı).
Göz problemləri və görmə itkisi.
Nadir hallarda ölümcül ola bilər (xüsusilə immuniteti zəif şəxslərdə).
Monkeypox Virusunun müalicəsi
Hazırda xüsusi bir antiviral dərman mövcud olmasa da, bəzi üsullar simptomların idarə edilməsinə kömək edə bilər:
Dəstəkləyici müalicə:
Hərarətin, ağrının və qaşıntının idarəsi.
İnfeksiya riskini azaltmaq üçün yaraların təmiz saxlanılması.
Antiviral dərmanlar:
Tecovirimat və cidofovir kimi dərmanlar ağır hallarda istifadə edilə bilər.
Peyvəndlər:
Çiçək xəstəliyi peyvəndi (Imvanex və ya Jynneos) monkeypox virusuna qarşı təsirli ola bilər və məruz qaldıqdan sonra istifadə edilə bilər.
Monkeypox Virusunun qarşısının alınması
Heyvanlarla təmasdan çəkinin:
Yoluxmuş və ya ölmüş heyvanlarla təmasdan qaçmaq.
Qida gigiyenası:
Heyvan ətinin düzgün bişirilməsi.
Şəxsi gigiyena:
Əlləri mütəmadi olaraq sabunla yumaq.
Yoluxmuş şəxslərlə təmasdan çəkinin:
Onların şəxsi əşyalarına toxunmamaq.
Tibbi nəzarət:
Şübhəli simptomlar yaranarsa, dərhal həkimə müraciət edin.
Monkeypox infeksiyası əksər hallarda öz-özünə sağalsa da, immuniteti zəif şəxslər və uşaqlar üçün daha ciddi risklər yarada bilər. Simptomlar müşahidə olunarsa, erkən tibbi yardım almaq çox vacibdir.