Münasibətlərarası Narahat Davranış
🔹 Əsas xüsusiyyətlər:
Daim rədd edilmək qorxusu
Münasibətdə təhlükəsizlik hissinin olmaması
Tənqidə qarşı həssaslıq
Qarşı tərəfin davranışlarını davamlı analiz etmək
“Əgər yaxın olsam, tərk edilərəm” və ya “Uzaq olsam, sevilmərəm” paradoksu
Hisslərini ifadə etməkdə çətinlik və ya həddindən artıq emosional reaksiya
🔸 Münasibətlərarası narahat davranışın növləri:
1. Yapışqan (anxious-preoccupied) davranış
Partnyora emosional olaraq çox bağlıdır.
Duyğusal təsdiq axtarışı çox güclüdür.
Qarşı tərəfin hər mesajına cavab verməməsi narahatlıq yaradır.
Münasibəti itirmək qorxusu ilə hərəkət edir.
2. Qaçan (avoidant-dismissive) davranış
Yaxınlıqdan qorxur.
Emosional məsafə saxlamağa çalışır.
Əlaqədə kontrolu əlində saxlamaq istəyir.
Öz ehtiyaclarını ön plana çəkir, başqasının emosional ehtiyaclarına bağlılıq hiss etmir.
3. Qorxulu-qarışıq (disorganized) davranış
Eyni anda həm yaxınlıq istəyir, həm də ondan qorxur.
Uşaqlıq travması, zorakılıq və ya tərk edilmə təcrübələri nəticəsində formalaşa bilər.
Emosional olaraq dəyişkəndir: bir gün çox yaxın, digər gün uzaq.
🔹 Mümkün səbəblər:
Uşaqlıqda etibarsız bağlanma (sevgi, qayğı və təhlükəsizlik hissinin yetərsizliyi)
Valideynlərin ziddiyyətli və dəyişkən davranışı
Tərk edilmə və ya travmatik münasibə təcrübəsi
Özünə dəyərsizlik hissi
Bağlanma pozuntuları və ya şəxsiyyət pozuntuları (məsələn, borderline şəxsiyyət pozuntusu)
🔸 Münasibətlərdə necə təzahür edir?
DavranışTəsiri
Həddindən artıq mesaj yazmaq, cavab gözləməkQarşı tərəfi sıxar və yorucu görünə bilər
Duyğularını gizlətmək və məsafə saxlamaqQarşı tərəf özü ilə maraqlanılmadığını düşünə bilər
Davamlı test etmək ("məni sevirsə, bunu etməlidir")Münasibətdə güvənsizlik yaradar
Dəfələrlə ayrılıb barışmaqMünasibətə sabitlik verməz
Özünü kiçik görmək və partnyoru ideallaşdırmaqGüc balansını pozar və emosional asılılıq yaradar
🔹 Müalicə və dəyişmə yolları:
✅ 1. Şəxsi fərqindəlik
– Bu davranışın fərqinə varmaq və onu bir problem kimi tanımaq ilk addımdır.
✅ 2. Şəfqətli daxili dialoq qurmaq
– "Tərk ediləcəyəm" əvəzinə, "Sevilməyə və qəbul edilməyə layiqəm" kimi inancları formalaşdırmaq.
✅ 3. Psixoterapiya (xüsusilə bağlanma əsaslı terapiyalar)
– Keçmiş travmaları işləmək, özünü tənzimləmə bacarıqları qazanmaq.
– Şema terapiya, dialektik davranış terapiyası və bağlanma yönlü terapiyalar faydalıdır.
✅ 4. Sağlam münasibət dinamikaları öyrənmək
– Sərhədlər qoymaq, dürüstlük, qarşılıqlı güvən və emosional tənzimləmə öyrənilməlidir.
✅ 5. Dəyişkən düşüncələrlə işləmək (CBT üsulu)
– “O cavab vermir, deməli məni sevmir” tipli avtomatik düşüncələri daha rasional və real inanclarla əvəzləmək.
📌 Nəticə:
Münasibətlərarası narahat davranış təkcə partnyor münasibətlərində deyil, dostluq, ailə, iş və sosial əlaqələrdə də təsir göstərə bilər. Amma bu davranış formaları öyrənilə bilər, dəyişdirilə bilər və sağaldıla bilər.