Müxtəlif oynaqlarda dislokasiyalar
Oynaqlarda Dislokasiyanın Əsas Növləri
Çiyin Dislokasiyası:
Çiyin oynağı insan bədənində ən çox dislokasiya olan oynaqlardan biridir. Çiyin oynağı çox çevik və hərəkətli olduğundan, xüsusilə idmançılarda və qəzalar zamanı çıxıq riski yüksəkdir. Dislokasiya zamanı çiyin oynağının başı yuvadan çıxır və güclü ağrı ilə müşahidə olunur.
Dirsək Dislokasiyası:
Dirsək dislokasiyası çox vaxt düşmə zamanı baş verir, xüsusilə əllər açıq vəziyyətdə yerə düşüldükdə. Bu zaman dirsək oynağı yerindən çıxır və ağrı, şişkinlik və hərəkət məhdudiyyəti yaranır.
Kalça Dislokasiyası:
Kalça dislokasiyası nadir rast gəlinir və daha çox yol qəzaları və ya şiddətli travmalar nəticəsində meydana gəlir. Kalça dislokasiyası baş verdikdə, bud sümüyünün başı kalça yuvasından çıxır və xəstə ciddi ağrı və hərəkət itkisi yaşayır.
Diz Dislokasiyası:
Diz dislokasiyası çox nadir və ciddi bir zədədir. Diz dislokasiyası zamanı diz oynağı tamamilə yerindən çıxır, bu da ətraf toxumalara və sinirlərə zərər verə bilər. Çox vaxt idman zədələri və qəzalar nəticəsində baş verir.
Barmaq və Bilək Dislokasiyası:
Barmaq və bilək dislokasiyaları da tez-tez rast gəlinir, xüsusilə əl idmanlarında və ya əllərin travmalara məruz qalması nəticəsində. Bu tip dislokasiyalar oynaqda ağrı, şişkinlik və deformasiya ilə müşahidə olunur.
Dislokasiyanın Səbəbləri
Oynaqlarda dislokasiyanın bir neçə əsas səbəbi var:
Travmalar və Qəzalar:
Dislokasiyalar ən çox düşmə, avtomobil qəzaları və ya şiddətli zərbələr nəticəsində baş verir. Məsələn, qollar açıq vəziyyətdə yerə düşmək dirsək və çiyin dislokasiyalarına səbəb ola bilər.
İdman Zədələri:
İdman fəaliyyətləri, xüsusilə yüksək təzyiq və ani hərəkətlər tələb edən idman növləri (futbol, basketbol, xizək sürmə və s.) dislokasiya riskini artırır.
Bağların Zəifliyi:
Bağların və əzələlərin zəifliyi oynağın daha asanlıqla yerindən çıxmasına səbəb ola bilər. Bu, genetik faktorlarla bağlı ola bilər və ya travmalardan sonra oynağın zəifləmiş vəziyyətindən qaynaqlana bilər.
Qeyri-düzgün Hərəkət:
Ani və qeyri-adekvat hərəkətlər oynağın normal vəziyyətindən çıxmasına səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə çiyin və barmaq oynaqlarında tez-tez rast gəlinir.
Dislokasiyanın Simptomları
Dislokasiyanın simptomları çox nəzərə çarpandır və ani travmadan sonra baş verir. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Kəskin Ağrı:
Dislokasiya zamanı oynağın zədələndiyi bölgədə güclü ağrı hiss olunur. Ağrı ani və şiddətli olur, zədələnmiş oynağın hərəkəti zamanı daha da artır.
Deformasiya:
Dislokasiya olmuş oynaq yerindən çıxır və ətrafda deformasiya müşahidə olunur. Məsələn, çiyin dislokasiyasında çiyin oynağı yerində görünməyə bilər.
Şişkinlik və Qızarma:
Dislokasiyadan sonra zədələnmiş oynaqda iltihab yaranır və şişkinlik, qızarma görünə bilər.
Hərəkət Məhdudiyyəti:
Dislokasiya zamanı zədələnmiş oynaq hərəkət edə bilmir və ya ciddi şəkildə məhdudlaşır. Çiyin və ya dirsək dislokasiyası olan insanlar əzalarını hərəkət etdirməkdə çətinlik çəkirlər.
Uyuşma və Zəiflik:
Dislokasiya sinirlərə təzyiq göstərə bilər və zədələnmiş bölgədə uyuşma və ya zəiflik yarada bilər. Bu, xüsusilə çiyin və dirsək dislokasiyasında tez-tez rast gəlinir.
Dislokasiyanın Diaqnostikası
Dislokasiyanın diaqnozu həkim tərəfindən klinik müayinə və görüntüləmə üsulları ilə aparılır:
Fiziki Müayinə:
Həkim dislokasiya olmuş oynağı yoxlayaraq onun hərəkət diapazonunu, deformasiya və ağrı nöqtələrini müəyyən edir.
Rentgen:
Rentgen müayinəsi dislokasiyanın yerini və şiddətini müəyyən etmək üçün istifadə edilir. Oynaq səthlərinin bir-birindən ayrıldığı və ya qırıqla müşayiət olunduğu hallar rentgen vasitəsilə aşkarlanır.
Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası (MRT):
MRT, dislokasiyanın oynağa və ətraf toxumalara, bağlara və qığırdaqlara nə qədər zərər verdiyini dəqiqliklə göstərir.
Dislokasiyanın Müalicəsi
Dislokasiyanın müalicəsi zədənin şiddətinə və dislokasiya olmuş oynağın yerinə görə fərqlənir. Müalicənin əsas məqsədi oynağı normal vəziyyətinə qaytarmaq və gələcəkdə təkrarlanmanın qarşısını almaqdır:
1. Reduksiya (Oynağın Yerinə Qoyulması)
Qapalı Reduksiya: Dislokasiya olan oynaq cərrahi müdaxilə olmadan həkim tərəfindən yerinə qoyulur. Bu prosedur adətən lokal anesteziya altında aparılır və oynağın yenidən düzgün vəziyyətinə gətirilməsini təmin edir.
Açıq Reduksiya: Əgər dislokasiya ağırdırsa və ya qapalı reduksiya mümkün deyilsə, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Bu prosedur zamanı həkim dislokasiya olmuş oynağı açaraq yerinə qoyur.
2. İmmobilizasiya
Dislokasiyadan sonra oynağın hərəkətsiz qalması və düzgün şəkildə sağalması üçün gips, bandaj və ya dəstəkleyici qollar istifadə olunur. İmmobilizasiya oynaq bağlarının və əzələlərin sağalmasını təmin edir.
3. Fiziki Terapiya
Oynaq sağaldıqdan sonra əzələləri və bağları gücləndirmək üçün fiziki terapiya tətbiq edilir. Bu, oynağın hərəkətliliyini və sabitliyini bərpa etməyə kömək edir və gələcəkdə təkrarlanmanın qarşısını alır.
4. Ağrıkəsicilər və İltihab Azaldıcı Dərmanlar
Dislokasiya zamanı yaranan ağrını və iltihabı azaltmaq üçün nonsteroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİD) istifadə edilir.
5. Cərrahi Müdaxilə
Ciddi dislokasiyalarda, xüsusilə bağların və qığırdaqların ağır şəkildə zədələndiyi hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Bu müdaxilədə zədələnmiş bağlar və əzələlər təmir olunur.
Dislokasiyanın Qarşısının Alınması
Dislokasiya riskini azaltmaq üçün aşağıdakı tədbirlər görülə bilər:
Düzgün İdman Texnikalarından İstifadə:
İdman zamanı düzgün texnika və qoruyucu avadanlıqlar istifadə edilməlidir.
Əzələ Gücləndirici Məşqlər:
Əzələ və bağları gücləndirən məşqlər oynaqları qoruyur və dislokasiya riskini azaldır.
Düzgün Durmaq və Hərəkət Etmək:
Yüksək riskli hərəkətlərdən, xüsusilə qeyri-adekvat hərəkətlərdən və travmalardan qaçınmaq dislokasiya riskini azaldır.
Nəticə
Dislokasiyalar ciddi ortopedik problemlərdir və vaxtında müalicə edilməzsə uzunmüddətli fəsadlara səbəb ola bilər. Erkən müdaxilə ilə oynağın normal vəziyyətinə qaytarılması və gələcəkdə təkrarlanmalarının qarşısını almaq mümkündür. Düzgün müalicə və reabilitasiya ilə oynaq funksiyaları tamamilə bərpa edilə bilər.