Obezite nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Obezite Necə Müəyyən Edilir?
Obezitenin təyini üçün tibbi praktikada ən geniş yayılmış ölçü vahidi Bədən Kütlə İndeksidir (BKİ). Bu göstərici, fərdin çəkisinin boyunun kvadratına nisbəti ilə hesablanır. BKİ hesablama düsturu aşağıdakı kimidir:
BKİ = çəki (kq) / boy² (m)
BKİ dəyərlərinə əsasən çəki statusunun qiymətləndirilməsi aşağıdakı cədvəldə təqdim olunmuşdur:
| BKİ (kg/m²) | Qiymətləndirmə |
|---|---|
| 18.5 – 24.9 | Normal çəki |
| 25 – 29.9 | Artıq çəki (kilolu) |
| 30 – 34.9 | 1-ci dərəcəli obezite |
| 35 – 39.9 | 2-ci dərəcəli obezite |
| 40 və yuxarı | 3-cü dərəcəli (ağır) obezite |
Qeyd: Yalnız BKİ kifayət etməyə bilər; bununla yanaşı bel çevrəsinin ölçülməsi də mühümdür. Kişilərdə 102 sm, qadınlarda isə 88 sm-dən yuxarı olan ölçülər mərkəzi piylənmə riskinin yüksək olduğunu göstərir.
Obezitenin Səbəbləri Nələrdir?
Obezitenin inkişafında bir çox faktor rol oynayır. Bu faktorlar əsasən həyat tərzi və bioloji amillər olmaqla iki qrupa ayrılır:
Əsas Səbəblər
- Hərəkətsiz həyat tərzi və fiziki aktivliyin azlığı.
- Yüksək kalorili, yağlı və şəkərli qidaların üstünlük təşkil etdiyi qidalanma vərdişləri.
- Gündəlik enerji ehtiyacından daha artıq kalori qəbul etmək.
Digər Faktorlar
- Genetik meyillilik və ailə tarixi.
- İnsulin direnci və hipotireoz kimi hormonal problemlər.
- Stress, emosional yemə pozğunluqları və yuxu rejimin pozulması.
- Bəzi dərman vasitələrinin (antidepresanlar, kortikosteroidlər və s.) istifadəsi.
Obezitenin Sağlamlığa Təsirləri və Riskləri
Obezite orqanizmdə müxtəlif sistemlərə mənfi təsir göstərərək ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər:
| Sistem | Risk və Problemlər |
|---|---|
| Ürək-damar sistemi | Yüksək təzyiq, ürək xəstəlikləri, insult |
| Maddələr mübadiləsi | Tip 2 diabet, insulin rezistensiyası |
| Hormonal sistem | Polikistik Over Sindromu (PCOS), sonsuzluq |
| Tənəffüs sistemi | Yuxu apnesi, nəfəs darlığı |
| Psixoloji təsir | Özünəinam itkisi, depressiya, sosial çəkilmə |
Obezite İlə Mübarizə Üsulları
Obezite ilə mübarizə kompleks yanaşma tələb edir. Bu prosesdə aşağıdakı addımların atılması tövsiyə olunur:
- Qidalanma Dəyişikliyi: Müvəqqəti pəhrizlər yerinə balanslı və davamlı qidalanma rejiminə keçilməlidir. Lifli qidalar, tərəvəz və su qəbulu artırılmalı; şəkər, yağ və hazır qidalardan qaçınılmalıdır. Mindful eating (şüurlu yemək) vərdişi inkişaf etdirilməlidir.
- Fiziki Aktivlik: Həftədə ən az 150 dəqiqə orta intensivlikli idman (gəzinti, üzgüçülük, rəqs) edilməlidir. Burada əsas məqsəd daimi hərəkət vərdişi qazanmaqdır.
- Psixoloji Dəstək: Duyğusal yemə davranışı və motivasiya düşüklüyü ilə mübarizə aparmaq üçün mütəxəssis dəstəyi alınmalıdır.
- Həkim Nəzarəti: Endokrinoloq və diyetoloq tərəfindən fərdi plan hazırlanmalıdır. Ağır hallarda həkim məsləhəti ilə dərman müalicəsi və ya bariatrik cərrahiyyə tətbiq oluna bilər.
Unutmayın: Obezite bir iradəsizlik deyil, sistemli bir pozğunluqdur. Doğru dəstək və davamlı dəyişikliklərlə bu vəziyyət idarə oluna və tamamilə aradan qaldırıla bilər.
