Obsessiv-kompulsiv pozuntusu
Obsessiv-kompulsiv pozuntusu (OKP), obsesiv (müdaxilə edici və istənməyən) düşüncələr, qorxular və ya impulsiv qayğılar ilə yanaşı, kompulsiv (məcburi və təkrarlanan) hərəkətlər və ya zehni ritualarla xarakterizə olunan bir təşviş pozuntusudur. OKP olan şəxslər, bu obsesiv düşüncələri və ya qayğıları azaltmaq və ya idarə etmək üçün tez-tez kompulsiv hərəkətlərə və ya ritualara müraciət edirlər. OKP-nin əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
- Obsesiv Düşüncələr: Bunlar tez-tez qayğılandırıcı, qorxunc və ya narazılıq yaradan düşüncələr olur. Məsələn, mikroblardan aşırı qorxmaq, zorakılıq və ya cinsi mövzulara dair qeyri-istənilən düşüncələr bu kateqoriyaya daxil ola bilər.
- Kompulsiv Hərəkətlər və ya Ritualar: Bu, şəxsin qayğı və ya qorxu hissini azaltmağa çalışarkən məcburi şəkildə etdiyi təkrarlanan hərəkətlərdir. Məsələn, tez-tez əlləri yumaq, saymaq, şeyləri müəyyən bir sırayla düzmək və ya təkrarlanan yoxlama ritualları bu kateqoriyaya daxil olur.
- Zaman və Enerji Sərfi: Kompulsiv hərəkətlər və ritualar, şəxsin gündəlik fəaliyyətlərinə mane olur və onlara çox vaxt və enerji sərf etməyə səbəb olur.
- Qayğı və Qorxunun Azaldılması: Kompulsiv hərəkətlər, adətən, obsesiv düşüncələrə qarşı müvəqqəti bir azaldılma təmin edir, lakin bu, uzun müddətli həll yolu deyil.
OKP-nin müalicəsi ümumiyyətlə psixoterapiya, xüsusilə kognitiv-davranışçı terapiya (KDT) və bəzən dərman müalicəsi ilə aparılır. KDT, şəxsin obsesiv düşüncələrini və kompulsiv hərəkətlərini idarə etməyə və bu düşüncə və davranışların kök səbəblərini anlamağa kömək edə bilər. Dərman müalicəsi, əsasən, beyindəki serotonin səviyyələrini tənzimləməyə yönəlmiş antidepresantlar və ya anksiyolitiklər olaraq istifadə edilə bilər. OKP ilə mübarizə aparan şəxslərə dəstək və anlayış göstərmək də onların sağalma prosesində çox vacibdir.