Osteoporoz
Osteoporozun səbəbləri və risk faktorları
- Yaşlanma: Yaşlandıqca sümük sıxlığı təbii olaraq azalır.
- Cins: Qadınlar xüsusilə postmenopozal dövrdə osteoporoz riski daha yüksəkdir.
- Hormonal faktorlar: Estrogen çatışmazlığı sümük itkisini sürətləndirə bilər.
- Qida çatışmazlıqları: Kalsium və D vitamini çatışmazlığı sümük sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər.
- Fiziki fəaliyyətin olmaması: Müntəzəm məşq etməmək sümük sıxlığını azalda bilər.
- Ailə tarixi: Ailədə osteoporoz tarixi olan insanlarda risk artır.
Simptomlar və Diaqnoz
Osteoporozun erkən mərhələlərində adətən heç bir aşkar simptomlar olmur. Ancaq vəziyyət irəlilədikcə aşağıdakı simptomlar meydana çıxa bilər:
- Asanlıqla yaranan sümük qırıqları
- Duruşda dəyişikliklər, irəli əyilmək
- Hündürlüyün azalması
- Bel ağrıları onurğanın sınıqlarından yarana bilər
- Diaqnoz adətən aşağı travmatik sınıqlardan sonra və ya müntəzəm sağlamlıq yoxlamaları zamanı qoyulur.
- Sümük mineral sıxlığını ölçmək üçün istifadə edilən DEXA skanı (İkili Enerjili X-ray Absorptiometriya) osteoporozun diaqnozu üçün qızıl standartdır.
Müalicə və İdarəetmə
Osteoporozun müalicəsi sümük sıxlığının artırılmasına, sınıqların qarşısının alınmasına və ağrının idarə olunmasına yönəlmişdir. Müalicə adətən həyat tərzi dəyişiklikləri, dərmanlar və bəzən əlavələr daxildir:
- Həyat tərzi dəyişiklikləri: Balanslaşdırılmış pəhriz, müntəzəm məşq, yıxılma riskini azaltmaq üçün tədbirlər.
- Dərman müalicəsi: Sümük sıxlığını artıran dərmanlar, məsələn, bifosfonatlar tez-tez təyin edilir.
- Əlavələr: Sümük sağlamlığını dəstəkləmək üçün kalsium və D vitamini əlavələri tövsiyə oluna bilər.
Qarşısının alınması
Osteoporoz riskini azaltmaq üçün görülə biləcək tədbirlər arasında sağlam qidalanma, müntəzəm məşq, alkoqol və tütün istifadəsindən qaçınmaq daxildir. Postmenopozal qadınlar və digər yüksək riskli şəxslər müntəzəm olaraq sümük sıxlığı müayinəsindən keçməlidirlər. Nəticə olaraq, osteoporoz ciddi sağlamlıq problemi ola bilər, lakin erkən diaqnoz və uyğun həyat tərzi dəyişiklikləri ilə onu idarə etmək və hətta qarşısını almaq olar.