Özofagus yırtıqları

Hiatal Yırtığın Növləri

Hiatal yırtığın iki əsas növü vardır:

Sürüşkən (Slaydinq) Hiatal Yırtıq:

Bu, ən yayılmış növdür. Yırtıq zamanı mədənin yuxarı hissəsi və özofagusun alt qismi diafraqmadakı açılıqdan yuxarıya doğru sürüşərək sinə boşluğuna keçər.

Simptomlar: Çox vaxt simptomsuzdur və təsadüfi olaraq diaqnoz qoyulur. Ancaq bəzi hallarda qastroezofageal reflüks xəstəliyinə (GERD) səbəb ola bilər.

Paraözofageal Yırtıq:

Daha nadir rast gəlinir. Bu yırtıq növündə mədənin bir hissəsi özofagusun yanında diafraqma boşluğundan keçir, lakin özofagus öz yerində qalır.

Simptomlar: Bu növ yırtıq daha ciddi simptomlara səbəb ola bilər və bəzən mədənin yırtıq olan hissəsi sıxışaraq qan təchizatı pozula bilər (boğulma).

Hiatal Yırtığın Səbəbləri

Hiatal yırtıq bir çox faktor nəticəsində yarana bilər. Əsas səbəblər bunlardır:

Yaşlanma:

Yaşlandıqca diafraqma zəifləyir və yırtıq riski artır.

Artan Qarın Daxili Təzyiq:

Qəbizlik, ağır əşyaların qaldırılması, öskürək, hamiləlik və ya piylənmə nəticəsində qarın boşluğundakı təzyiq artdıqca diafraqmadakı boşluq genişlənə bilər.

Genetik Yatqınlıq:

Bəzi insanlarda genetik olaraq diafraqma əzələlərinin zəifliyi və ya hiatusun daha geniş olması mümkündür.

Yaralanmalar və Travmalar:

Qarın və sinə nahiyəsindəki travmalar diafraqmanın zədələnməsinə və yırtıq yaranmasına səbəb ola bilər.

Hiatal Yırtığın Simptomları

Kiçik hiatal yırtıqlar çox vaxt simptomsuz olur və başqa bir tibbi problemlə əlaqəli görüntü testləri aparıldığında təsadüfən aşkar edilir. Ancaq daha böyük yırtıqlarda və ya komplikasiyalı hallarda aşağıdakı simptomlar görülə bilər:

Qastroezofageal Reflüks (GERD): Mədə turşusunun özofagusa geri qaçması nəticəsində yanma və turşu dadı hiss edilə bilər.

Sinə Ağrısı: Xüsusilə yeməkdən sonra sinədə yanma hissi və ağrı baş verə bilər.

Udma Çətinliyi (Disfagiya): Yemək borusunda sıxılma hissi və ya yemək udma zamanı çətinlik.

Turşuluq Dadı: Ağızda turşuluq və ya acı bir dadın olması.

Tez-tez Gəyirmə və Şişkinlik: Mədədə qazın yığılması və gəyirmə ehtiyacı.

Boğazda Yanma və Xırıltı: Mədə turşusunun yemək borusuna geri axması nəticəsində boğazda yanma və bəzən səsin xırıltılı çıxması baş verə bilər.

Hiatal Yırtığın Diaqnostikası

Hiatal yırtığın diaqnozu üçün aşağıdakı testlərdən istifadə olunur:

Rentgen (Baryumlu Qrafiya):

Xəstə baryum adlı kontrast mayeni içdikdən sonra rentgen görüntüsü alınır. Baryum mayesi özofagus və mədənin strukturunu göstərir və yırtığın olub-olmadığını aşkarlamağa kömək edir.

Endoskopiya:

Bir boru üzərində kamera ilə təchiz olunmuş endoskop vasitəsilə həkim özofagus və mədəni araşdırır. Bu test mədədəki və ya özofagusdakı hər hansı iltihabı və ya yırtığı göstərir.

pH Monitorinq:

Bu test mədə turşusunun özofagusa geri qaçmasını izləmək üçün aparılır. Reflüks simptomlarını təsdiqləmək üçün istifadə olunur.

Manometriya:

Özofagusun hərəkətliliyini və təzyiqini ölçən bu test, özofagusda yırtıq və ya digər problemlərin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün istifadə edilir.

Hiatal Yırtığın Müalicəsi

Hiatal yırtığın müalicəsi simptomların ağırlığına, yırtığın növünə və ölçüsünə bağlı olaraq dəyişir. Əksər hallarda simptomlar konservativ müalicələrlə idarə oluna bilər, lakin bəzi hallarda cərrahi müdaxilə tələb olunur.

1. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri:

Kiçik porsiyalarla yemək: Daha tez-tez, lakin kiçik porsiyalarla yemək mədənin dolmasını azaldaraq simptomları yüngülləşdirə bilər.

Başınızı yuxarıda tutmaq: Yatarkən başınızı yuxarı qaldırmaq reflüks simptomlarını azalda bilər.

Piylənmənin idarə olunması: Artıq çəki yırtıq riskini və simptomlarını artırdığı üçün arıqlamaq faydalı ola bilər.

Siqareti dayandırmaq: Siqaret çəkilməsi reflüks simptomlarını ağırlaşdıra bilər, ona görə də siqareti tərgitmək tövsiyə olunur.

2. Dərman Müalicəsi:

Antasidlər: Mədə turşusunu neytrallaşdıraraq reflüks simptomlarını yüngülləşdirən dərmanlardır.

H2 Reseptor Blokerləri: Mədə turşusunun ifrazını azaldan dərmanlardır (məsələn, ranitidin).

Proton Pompası İnhibitorları (PPI): Mədə turşusunun ifrazını əhəmiyyətli dərəcədə azaldan daha güclü dərmanlardır (məsələn, omeprazol, lansoprazol).

3. Cərrahi Müdaxilə:

Fundoplikasiya: Əgər dərman müalicəsi və həyat tərzi dəyişiklikləri simptomları aradan qaldırmırsa, fundoplikasiya əməliyyatı ilə mədə yırtığı düzəldilə bilər. Bu prosedurda mədənin yuxarı hissəsi özofagusun ətrafına dolanaraq reflüksün qarşısını almağa kömək edir.

Yırtıq Torbasının Çıxarılması: Paraözofageal yırtıqlarda mədənin sıxışmış hissəsi cərrahi yolla düzəldilir və yırtıq torbası çıxarılır.

Laparoskopik Cərrahiyyə: Minimal invaziv üsulla həyata keçirilən bu əməliyyatda kiçik kəsiklər vasitəsilə mədə yırtığı düzəldilir.

Hiatal Yırtığın Ağırlaşmaları

Müalicə edilmədikdə və ya ciddi hallarda hiatal yırtıq ağırlaşmalara səbəb ola bilər:

Qastroezofageal Reflüks Xəstəliyi (GERD): Yırtıq səbəbindən mədə turşusunun yemək borusuna geri axması uzunmüddətli reflüks xəstəliyinə gətirib çıxara bilər.

Barrett Özofagusu: Uzunmüddətli reflüks özofagusun alt təbəqəsində dəyişikliklərə səbəb ola bilər və bu, özofagus xərçəngi riskini artırır.

Mədə Sıxılması (Boğulmuş Yırtıq): Paraözofageal yırtıqlarda mədənin yırtılmış hissəsi sıxışaraq qan təchizatı kəsilə bilər ki, bu da təcili cərrahi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir.