Özofagus yırtıqları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Hiatal Yırtıq Haqqında Ümumi Məlumat
Hiatal yırtıq (mədə yırtığı), mədənin bir hissəsinin diafraqmadakı boşluqdan keçərək sinə boşluğuna doğru yerdəyişməsi vəziyyətidir. Bu vəziyyət həzm sistemində müxtəlif narahatlıqlara, xüsusilə də reflüks problemlərinə yol aça bilər. Tibbi praktikada hiatal yırtıqlar quruluşuna və yaranma formasına görə iki əsas qrupa bölünür.
Hiatal Yırtığın Növləri
Hiatal yırtıqlar anatomik xüsusiyyətlərinə görə aşağıdakı kimi təsnif edilir:
- Sürüşkən (Slaydinq) Hiatal Yırtıq: Ən çox rast gəlinən növdür. Bu zaman mədənin yuxarı hissəsi və özofagusun (yemək borusu) alt qismi diafraqmadakı açılıqdan yuxarıya, sinə boşluğuna doğru sürüşür. Genellikle təsadüfi müayinələr zamanı aşkar edilir.
- Paraözofageal Yırtıq: Daha nadir, lakin daha riskli bir növdür. Özofagus öz yerində qalsa da, mədənin bir hissəsi onun yanından diafraqma boşluğuna keçir. Bu vəziyyətdə mədənin sıxılması və qan təchizatının pozulması (boğulma) riski mövcuddur.
Hiatal Yırtığın Səbəbləri
Hiatal yırtığın inkişafına təsir edən bir neçə əsas faktor mövcuddur. Bu faktorlar diafraqma əzələlərinin zəifləməsinə və ya qarın daxili təzyiqin artmasına səbəb olur:
- Yaşlanma: Yaş artdıqca diafraqma əzələləri təbii olaraq zəifləyir və yırtıq riski yüksəlir.
- Artan Qarın Daxili Təzyiq: Qəbizlik, ağır yük qaldırma, xroniki öskürək, hamiləlik və ya piylənmə kimi hallar diafraqmadakı boşluğun genişlənməsinə səbəb ola bilər.
- Genetik Yatqınlıq: Bəzi fərdlərdə anadangəlmə olaraq diafraqma əzələlərinin zəifliyi və ya hiatusun geniş olması müşahidə edilir.
- Yaralanmalar və Travmalar: Qarın və sinə nahiyəsinə dəyən fiziki zərbələr diafraqmanı zədələyərək yırtıq yarada bilər.
Hiatal Yırtığın Simptomları Nələrdir?
Kiçik ölçülü yırtıqlar çox vaxt heç bir əlamət büruzə vermir. Lakin yırtıq böyüdükcə aşağıdakı simptomlar meydana çıxa bilər:
- Qastroezofageal Reflüks (GERD): Mədə turşusunun yemək borusuna geri qaçması nəticəsində yaranan yanma hissi.
- Sinə Ağrısı: Xüsusilə yeməkdən sonra sinə nahiyəsində hiss olunan diskomfort.
- Disfagiya (Udma Çətinliyi): Yemək borusunda sıxılma və ya udma zamanı çətinlik çəkmə.
- Ağızda Turşuluq Dadı: Mədə möhtəviyyatının ağıza gəlməsi nəticəsində yaranan acı dad.
- Gəyirmə və Şişkinlik: Mədədə qaz toplanması və tez-tez gəyirmə ehtiyacı.
- Boğazda Yanma və Xırıltı: Turşunun səs tellərinə və boğaza təsir etməsi.
Diaqnostika Üsulları
Hiatal yırtığın dəqiq diaqnozu üçün müasir tibbi testlərdən istifadə olunur:
| Testin Adı | Təsviri |
|---|---|
| Rentgen (Baryumlu Qrafiya) | Kontrast maye içilərək mədə və özofagusun strukturu yoxlanılır. |
| Endoskopiya | Kamera vasitəsilə yemək borusu və mədə daxildən vizual olaraq müayinə edilir. |
| pH Monitorinq | Mədə turşusunun gün ərzində özofagusa geri qaçma dərəcəsi ölçülür. |
| Manometriya | Özofagusun hərəkətliliyi və əzələ təzyiqi qiymətləndirilir. |
Hiatal Yırtığın Müalicəsi
Müalicə planı yırtığın növünə və xəstənin şikayətlərinə əsasən müəyyən edilir. Müalicə üç əsas mərhələdən ibarətdir:
1. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Simptomları yüngülləşdirmək üçün kiçik porsiyalarla tez-tez yemək, yatarkən baş tərəfi yuxarıda saxlamaq, arıqlamaq və siqareti tərgitmək tövsiyə olunur.
2. Dərman Müalicəsi
- Antasidlər: Mədə turşusunu neytrallaşdırır.
- H2 Reseptor Blokerləri: Turşu ifrazını azaldır.
- Proton Pompası İnhibitorları (PPI): Turşu istehsalını əhəmiyyətli dərəcədə bloklayır.
3. Cərrahi Müdaxilə
Konservativ müalicə nəticə vermədikdə Fundoplikasiya (mədənin özofagus ətrafına dolanması) və ya Laparoskopik Cərrahiyyə (minimal invaziv üsul) ilə yırtıq bərpa edilir. Xüsusilə paraözofageal yırtıqlarda yırtıq torbasının çıxarılması vacibdir.
Ola Biləcək Ağırlaşmalar
Müalicə edilməyən ciddi hiatal yırtıqlar Barrett özofagusu (xərçəng riskini artıran hüceyrə dəyişikliyi), xroniki GERD və ya təcili cərrahiyyə tələb edən boğulmuş yırtıq kimi ağır fəsadlara yol aça bilər.
