Periferik sinir sıxılmaları
🔍 Periferik sinirlər nədir?
Mərkəzi sinir sistemi (beyin və onurğa) ilə bədənin digər hissələri arasında əlaqə körpüsüdür.
Hərəkət (motor), hissiyat (sensor) və vegetativ (avtonom) məlumatları daşıyırlar.
Periferik sinirlər ətraf toxumalardan (əzələ, sümük, damar, birləşdirici toxuma) keçdiyindən sıxılmalara qarşı həssasdırlar.
🔹 Ən çox rast gəlinən periferik sinir sıxılmaları:
SinirSıxılma növüƏlamətlər
N. medianusKarpal tunel sindromuBiləkdə keylik, barmaqda uyuşma (xüsusilə baş, işarə və orta barmaqda), gecə pisləşən ağrı
N. ulnarisKubital tunel sindromuDirsəkdə keylik, zəiflik, "çəkic barmaqlar", 4-5-ci barmaqda uyuşma
N. radialisRadial tunel sindromuBiləyin və barmaqların qaldırılmasında çətinlik, "wrist drop" (bilək düşməsi)
N. peroneus communisFibula başı ətrafında sıxılma“Foot drop”, ayağın yan və üst tərəfində hiss itkisi
N. tibialisTarsal tunel sindromuAyaq dabanında yanma, iynələnmə, gecə artan ağrı
N. cutaneus femoris lateralisMeralgia parestetikaBudun xarici tərəfində yanma, iynələnmə, toxunma ilə narahatlıq
Braxial pleksusThoracic outlet sindromuÇiyin, qol və əl ağrısı, zəiflik, uyuşma; boyunla əlaqəli ola bilər
🔸 Əsas səbəblər:
Faktorİzah
Mexaniki təzyiqUzun müddət eyni pozada qalmaq, sıx paltar/gips, dirək və ya bilək üstündə dayaq
TravmalarQırıq, çıxıq, əzələ travması, cərrahi müdaxilə sonrası təzyiq
İltihab və ödemRomatoid artrit, sinir kisti, sinovit
Təkrarlanan hərəkətlər (overuse)Kompüter işi, musiqi alətləri, əl işləri
Qalınlaşmış və ya sərtləşmiş bağ toxumalarıKarpal və tarsal tunel kimi bağlı boşluqlarda sinirin sıxılması
🔹 Əlamətlər (semptomlar):
Keylik və uyuşma (ən çox gecə və ya hərəkətlə pisləşir)
Yanma, batma, iynələnmə hissi
Əzələ zəifliyi və atrofiya
Qıcolmalar və ya elektrikvari ağrılar
Funksional məhdudiyyətlər – əl və ayaq hərəkətlərində çətinlik
🔸 Diaqnoz:
1. Klinik nevroloji müayinə
– Sinirin hansı bölgədə və necə təsirləndiyi müəyyən edilir.
2. Elektromioqrafiya (EMG) və Sinir Keçiricilik Testi (NCS)
– Sinirin keçiriciliyində zəiflik varsa, sıxılma və ya zədələnməni təsdiqləyir.
3. Ultrasəs və MRT
– Sinirin ətrafında olan şiş, kist, iltihab və ya struktural dəyişikliklər vizualizasiya edilir.
🩺 Müalicə Yanaşmaları:
✅ Konservativ (cərrahiyyəsiz):
Pozadan dəyişiklik və qoruma
Məsələn: Karpal tunel üçün bilək ateli, cubital tunel üçün dirsək yastığı
Fizioterapiya və məşqlər
Sinir sürüşdürmə məşqləri (nerve gliding)
Əzələ gücləndirmə və çeviklik
Əzələ sinir qidalanmasını yaxşılaşdıran vitaminlər
B1, B6, B12 vitaminləri
Ağrıkəsici və sinir stabilizatorları
Pregabalin, gabapentin, amitriptilin
İltihab əleyhinə dərmanlar və ya steroid iynələr
Lokallaşmış ödem və iltihab varsa
✅ Cərrahi müdaxilə:
Sinirin sıxıldığı bölgədə dekompressiya (azad edilmə) əməliyyatı
Xüsusilə konservativ müalicəyə cavab verməyən və 3–6 aydan uzun sürən hallarda
🔹 Qarşısının alınması:
Erqonomik iş şəraiti yaratmaq (kompüter, masa hündürlüyü, klaviatura yerləşməsi)
Davamlı eyni hərəkətlərdən fasilə vermək
Pozanı tez-tez dəyişmək və əzələləri rahatlatmaq
Kəskin travmalardan qorunmaq (idmanda və işdə qoruyucu vasitələr)
📌 Qısa nəticə:
Periferik sinir sıxılmaları çox vaxt kiçik dəyişikliklərlə önlənə və erkən mərhələdə sağaldıla bilən sinir problemləridir.
Vaxtında diaqnoz və uyğun müalicə ilə sinir funksiyası tam bərpa oluna bilər.
Gecikmiş hallarda isə əzələ zəifliyi və daimi hissiyat pozğunluğu qalıcı ola bilər.