Psoriasis nədir?

Psoriaz Xəstəliyi: Növləri, Səbəbləri və İdarə Olunması

Psoriaz (sədəf xəstəliyi), dərinin həddindən artıq sürətlə yenilənməsi nəticəsində yaranan xroniki bir dəri problemidir. Bu vəziyyət özünü müxtəlif formalarda göstərə bilər və hər bir növün özünəməxsus xüsusiyyətləri mövcuddur. Xəstəliyin gedişatını anlamaq və düzgün müalicə metodunu seçmək üçün psoriazın növlərini tanımaq olduqca vacibdir.

Psoriazın Əsas Növləri

Psoriaz fərqli klinik formalarda təzahür edir. Ən çox rast gəlinən növlər aşağıdakılardır:

• Plak psoriaz: Ən geniş yayılmış formadır. Dəridə ağ və ya gümüşü qabıqlarla örtülmüş qırmızı, qalın və iltihablı ləkələr (plaklar) ilə xarakterizə olunur. Əsasən dirsəklər, dizlər, baş dərisi və bel nahiyəsində müşahidə edilir.
• Gutat psoriaz: Kiçik, su damcısı şəklində ləkələrlə özünü göstərir. Genellikle üst tənəffüs yolları infeksiyalarından sonra inkişaf edir.
• İnverse (tərs) psoriaz: Qoltuqaltı və qasıq kimi dəri büküşlərində yaranan qırmızı, parlaq ləkələrdir. Sürtünmə və tərləmə nəticəsində vəziyyət daha da ağırlaşa bilər.
• Pustulyar psoriaz: Ovuc və ayaq altlarında rast gəlinən, içi ağ irinlə dolu kiçik qabarcıqlar (pustulalar) ilə seçilir.
• Eritrodermik psoriaz: Nadir rast gəlinsə də, dərinin geniş sahəsini əhatə edən ciddi, iltihablı və qabıqlı lövhələrlə müşayiət olunan ağır formadır.
• Psoriatik artrit: Dəri əlamətləri ilə yanaşı, oynaqların da təsirləndiyi formadır. Oynaq ağrısı, şişkinlik və sərtlik əsas simptomlarıdır.

Psoriazın Əlamətləri Hansılardır?

Psoriazın simptomları xəstəliyin növünə və şiddətinə görə fərqlilik göstərir. Ən çox rast gəlinən psoriaz əlamətləri aşağıdakı kimidir:

1. Qırmızı və iltihablı ləkələr: Tez-tez qaşıntılı və ya ağrılı ola bilər.
2. Gümüşü qabıqlanma: Dəri üzərində ağ və ya gümüşü rəngli təbəqələr.
3. Quru və çatlamış dəri: Qanama meyilli dəri çatları.
4. Dırnaq dəyişiklikləri: Dırnaqlarda qalınlaşma, çuxurlar və ya rəng dəyişməsi.
5. Oynaq ağrıları: Xüsusilə psoriatik artrit halında müşahidə olunan ağrılar.

Psoriazın Səbəbləri və Tətikləyici Faktorlar

Psoriazın dəqiq səbəbi hələ də tam məlum deyil, lakin xəstəliyin inkişafında bir neçə mühüm faktor rol oynayır. Autoimmun reaksiya nəticəsində immunitet sistemi səhvən sağlam dəri hüceyrələrinə hücum edərək onların sürətlə artmasına səbəb olur. Genetik faktorlar da mühüm rol oynayır; ailəsində bu xəstəlik olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.

Xəstəliyi tətikləyən əsas amillər bunlardır:

• Yüksək stress səviyyəsi
• Dəri zədələnmələri (Koebner fenomeni)
• Boğaz infeksiyaları kimi müxtəlif infeksiyalar
• Bəzi dərmanlar (məsələn, litium və beta-blokatorlar)
• Siqaret və spirtli içki istifadəsi
• Hormonal dəyişikliklər

Diaqnoz və Müalicə Üsulları

Diaqnoz adətən bir dermatoloq tərəfindən fiziki müayinə və dərinin vizual qiymətləndirilməsi ilə qoyulur. Lazım gəldikdə dəri biopsiyası, psoriatik artrit şübhəsi olduqda isə qan testləri və rentgen müayinəsi tələb oluna bilər.

Psoriazın tam müalicəsi olmasa da, simptomları idarə etmək üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:

Psoriazın İdarə Edilməsi Üçün Tövsiyələr

Xəstəliyin alovlanma dövrlərini azaltmaq və həyat keyfiyyətini artırmaq üçün bu məsləhətlərə əməl edilməlidir:

• Dərini nəmləndirin: Quruluğu azaltmaq üçün mütəmadi olaraq nəmləndirici kremlərdən istifadə edin.
• Stresdən uzaq durun: Meditasiya və yoga kimi üsullarla stressi idarə edin.
• Sağlam həyat tərzi: Balanslı qidalanın, siqaret və spirtli içkilərdən imtina edin.
• Dərini qoruyun: Yeni əlamətlərin yaranmaması üçün dərini fiziki zədələrdən qoruyun.
• Tibbi nəzarət: Dermatoloqun tövsiyələrinə tam əməl edin və müntəzəm müayinələrdən keçin.

Psoriaz xroniki bir xəstəlik olsa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə əlamətlərin şiddətini minimuma endirmək mümkündür.