Psoriasis nədir?

Psoriaz: Xroniki Dəri Xəstəliyi Haqqında Hərtərəfli Məlumat

Psoriaz, dərinin sürətlə yenilənməsi nəticəsində yaranan, xroniki və qeyri-infeksion bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət dərinin müxtəlif nahiyələrində iltihablı ləkələr və qabıqlanma ilə özünü büruzə verir. Müasir tibb metodları ilə idarə oluna bilən bu xəstəliyin müxtəlif növləri və fərqli klinik təzahürləri mövcuddur.

Psoriazın Əsas Növləri

Psoriaz xəstəliyi klinik mənzərəsinə və təsir etdiyi nahiyələrə görə bir neçə qrupa bölünür. Hər bir növün özünəməxsus xüsusiyyətləri vardır:

1. Plak Psoriaz

Bu forma xəstəliyin ən çox yayılmış növüdür. Dəridə qırmızı, qalın və iltihablı ləkələr (plaklar) üzərində ağ və ya gümüşü qabıqlar ilə xarakterizə olunur. Əsasən dirsəklər, dizlər, baş dərisi və bel nahiyəsində müşahidə edilir.

2. Gutat Psoriaz

Kiçik, su damcısı şəklində ləkələrlə özünü göstərir. Bu növ çox vaxt üst tənəffüs yolları infeksiyalarından sonra qəfil yaranması ilə fərqlənir.

3. İnverse (Tərs) Psoriaz

Dəri büküşlərində (qoltuqaltı, qasıq nahiyəsi) yaranan qırmızı və parlaq ləkələrdir. Sürtünmə və tərləmə bu növün vəziyyətini daha da ağırlaşdıra bilər.

4. Pustulyar Psoriaz

Bu növ dərinin üzərində ağ irinlə dolu kiçik qabarcıqların (pustulalar) yaranması ilə müşahidə olunur. Əsasən ovuc içi və ayaq altlarında rast gəlinir.

5. Eritrodermik Psoriaz

Dərinin geniş sahəsini əhatə edən qırmızı, iltihablı və qabıqlı lövhələrdir. Nadir rast gəlinsə də, tibbi baxımdan çox ciddi bir vəziyyət hesab olunur.

6. Psoriatik Artrit

Psoriazın dəri ilə yanaşı oynaqları da zədələdiyi formadır. Bu zaman xəstələrdə oynaq ağrısı, sərtlik və şişkinlik kimi əlamətlər ön plana çıxır.

Psoriazın Əlamətləri Nələrdir?

Psoriazın simptomları xəstəliyin növünə və şiddətinə görə fərqlilik göstərir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər aşağıdakılardır:

• Qırmızı və iltihablı ləkələr: Tez-tez qaşıntılı və ya ağrılı olur.
• Gümüşü qabıqlanma: Dəri üzərində ağ rəngli qabıqların yaranması.
• Quru və çatlamış dəri: Bəzən qanaya bilən dərin çatların yaranması.
• Dırnaq dəyişiklikləri: Dırnaqlarda çuxurlar, qalınlaşma və ya rəng dəyişməsi.
• Oynaq ağrıları: Xüsusilə psoriatik artrit hallarında müşahidə edilir.

Psoriazın Səbəbləri və Tətikləyici Faktorlar

Psoriazın dəqiq səbəbi tam məlum olmasa da, xəstəliyin inkişafında autoimmun reaksiya və genetik faktorlar mühüm rol oynayır. İmmunitet sistemi səhvən sağlam dəri hüceyrələrinə hücum edərək onların sürətlə artmasına səbəb olur.

Xəstəliyi tətikləyən əsas faktorlar aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:

Diaqnoz və Müalicə Metodları

Psoriazın diaqnozu adətən dermatoloq tərəfindən fiziki müayinə və dərinin vizual qiymətləndirilməsi ilə qoyulur. Lazım gəldikdə dəri biopsiyası aparılır. Psoriatik artrit şübhəsi olduqda isə qan testləri və rentgen müayinəsindən istifadə edilir.

Müalicə Seçimləri

Xəstəliyin tam müalicəsi olmasa da, əlamətləri idarə etmək üçün aşağıdakı üsullar tətbiq edilir:

1. Topikal Müalicə: Kortikosteroid kremlər, D vitamini analoqları, salisilik turşu və tar preparatları.
2. Fototerapiya: Ultrabənövşəyi (UV) işıq vasitəsilə iltihabın azaldılması.
3. Sistemik Müalicə: İmmunosupressantlar (metotreksat, siklosporin), bioloji preparatlar və retinoidlər.
4. Alternativ Müalicələr: Aloe vera kimi bitki mənşəli məhsullar və omeqa-3 ilə zəngin balıq yağı.

Psoriazın İdarə Edilməsi Üçün Tövsiyələr

Xəstəliyin alovlanma dövrlərini azaltmaq və həyat keyfiyyətini artırmaq üçün bu qaydalara əməl edilməlidir:

• Dərini nəmləndirin: Quruluğu azaltmaq üçün mütəmadi nəmləndirici istifadə edin.
• Stresdən uzaq durun: Meditasiya və yoga kimi üsullarla stressi idarə edin.
• Sağlam həyat tərzi: Balanslı qidalanın, siqaret və spirtdən imtina edin.
• Dərini qoruyun: Yeni yaraların yaranmaması üçün dərini fiziki zədələrdən qoruyun.

Psoriaz xroniki bir xəstəlikdir, lakin düzgün tibbi nəzarət və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə simptomları minimuma endirmək mümkündür. Əlamətlər ağırlaşdıqda mütləq mütəxəssis dermatoloqa müraciət edilməlidir.