Psoriasis nədir?
Psoriasis növləri
Plak psoriaz (ən çox yayılmış forma):
Dəridə qırmızı, qalın, iltihablı ləkələr (plaklar) üzərində ağ və ya gümüşü qabıqlar.
Ən çox dirsəklər, dizlər, baş dərisi və beldə müşahidə olunur.
Gutat psoriaz:
Kiçik, su damcısı şəklində ləkələr.
Çox vaxt üst tənəffüs yolları infeksiyalarından sonra yaranır.
Inverse psoriaz:
Dəri büküşlərində (məsələn, qasıq, qoltuqaltı) qırmızı, parlaq ləkələr.
Tez-tez sürtünmə və tərləmə nəticəsində ağırlaşır.
Pustulyar psoriaz:
Ağ irinlə dolu kiçik qabarcıqlar (pustulalar).
Əsasən ovuc və ayaq altlarında rast gəlinir.
Eritrodermik psoriaz:
Dərinin geniş sahəsini əhatə edən qırmızı, iltihablı və qabıqlı lövhələr.
Nadirdir, lakin çox ciddi ola bilər.
Psoriatik artrit:
Psoriazın dəri ilə yanaşı oynaqları təsir etdiyi forma.
Oynaq ağrısı, sərtlik və şişkinliklə xarakterizə olunur.
Psoriazın əlamətləri
Psoriaz əlamətləri növünə və şiddətinə görə dəyişir:
Qırmızı, iltihablı ləkələr: Çox vaxt qaşıntılı və ya ağrılı.
Dəridə qabıqlar: Gümüşü və ya ağ rəngdə.
Quru və çatlamış dəri: Çatlamalar qanaya bilər.
Dırnaq dəyişiklikləri: Dırnaqlarda çuxurlar, qalınlaşma və ya rəng dəyişməsi.
Oynaq ağrıları: Xüsusilə psoriatik artritdə.
Psoriazın səbəbləri
Psoriazın dəqiq səbəbi məlum deyil, lakin bir neçə faktor xəstəliyin inkişafında rol oynayır:
Autoimmun reaksiya:
İmmunitet sistemi səhvən sağlam dəri hüceyrələrinə hücum edir, onların çox sürətli şəkildə artmasına səbəb olur.
Genetik faktorlar:
Ailəsində psoriaz olan şəxslərdə risk artır.
Tətikləyici faktorlar:
Stress
Zədə (dərinin zədələnməsi psoriaz əlamətlərini tətikləyə bilər – Koebner fenomeni)
İnfeksiyalar (məsələn, boğaz infeksiyası)
Bəzi dərmanlar (məsələn, beta-blokatorlar, litium)
Siqaret və spirtli içkilər
Hormon dəyişiklikləri
Psoriazın diaqnozu
Diaqnoz adətən dermatoloq tərəfindən aparılır:
Fiziki müayinə:
Dərinin və dırnaqların vəziyyətinin vizual qiymətləndirilməsi.
Dəri biopsiyası:
Dərinin kiçik bir hissəsinin götürülməsi və laboratoriyada analiz olunması.
Psoriatik artritdən şübhələnilirsə:
Qan testləri və rentgen müayinəsi.
Psoriazın müalicəsi
Psoriaz üçün tam müalicə olmasa da, əlamətləri idarə etmək və həyat keyfiyyətini artırmaq üçün müxtəlif üsullar mövcuddur:
1. Topikal müalicə:
Kortikosteroid kremlər: İltihabı və qaşıntını azaldır.
D vitamini analoqları: Dərinin qalınlaşmasını azaldır.
Salisilik turşu: Qabıqları yumşaldır və təmizləyir.
Tar preparatları: Dərinin yenilənməsini yavaşladır.
2. Fototerapiya:
Ultrabənövşəyi (UV) işıq müalicəsi iltihabı azalda və dərinin vəziyyətini yaxşılaşdıra bilər.
3. Sistemik müalicə:
İmmunosupressantlar: Metotreksat, siklosporin.
Bioloji preparatlar: Adalimumab, etanercept, infliximab.
Retinoidlər: Dərinin qalınlaşmasını azaldır.
4. Alternativ müalicələr:
Bitki mənşəli məhsullar (məsələn, aloe vera).
Balıq yağı (omega-3 yağ turşuları ilə zəngin).
Psoriazın idarə edilməsi üçün tövsiyələr
Dərini nəmləndirin:
Dəri quruluğunu azaltmaq üçün nəmləndirici kremlərdən istifadə edin.
Stresdən uzaq durun:
Stress psoriazın şiddətini artırır. Meditasiya və yoga kömək edə bilər.
Sağlam həyat tərzi:
Siqaretdən və spirtli içkilərdən uzaq durun.
Balanslı qidalanmaya diqqət edin.
Dərini qoruyun:
Dərini zədələrdən qoruyun, çünki zədələr yeni əlamətləri tətikləyə bilər.
Düzenli tibbi nəzarət:
Dermatoloqun tövsiyələrinə əməl edin və mütəmadi müayinələrdən keçin.
Psoriaz xroniki bir xəstəlik olsa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə əlamətlərin şiddəti azaldıla və alovlanmaların qarşısı alına bilər. Əlamətləriniz davamlı və ya ağırdırsa, dermatoloqa müraciət etmək vacibdir.