Qanaxmanın növləri hansılardır?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qanaxma Növləri və Təxirəsalınmaz İlk Yardım
Qanaxmalar, damar bütövlüyünün pozulması nəticəsində qanın damar xaricinə çıxmasıdır və növündən asılı olaraq ciddi həyati təhlükə yarada bilər. İlk yardımın düzgün və vaxtında tətbiq edilməsi, xəstənin vəziyyətinin stabilləşməsində kritik rol oynayır. Bu yazıda damar növünə, yerləşdiyi bölgəyə və şiddətinə görə qanaxma növlərini və onlara müdaxilə üsullarını ətraflı şəkildə nəzərdən keçirəcəyik.
Damar Növünə Görə Qanaxma Növləri
Qanaxmanın xüsusiyyəti, zədələnmiş damarın növündən birbaşa asılıdır. Müdaxilə strategiyasını müəyyən etmək üçün bu fərqləri bilmək vacibdir.
1. Arterial Qanaxma (Artery Blood Loss)
Arterial qanaxma, qanaxma növləri arasında ən təhlükəli olanıdır. Arteriyalarda təzyiq yüksək olduğu üçün qan parlaq qırmızı rəngdədir və nəbz vurğusu ilə sinxron şəkildə fışqıraraq axır. Qısa müddətdə böyük həcmdə qan itkisinə səbəb olduğu üçün həyati təhlükə yaradır.
İlk Yardım Müdaxiləsi:
- Qanayan damarın yuxarı hissəsinə (ürəyə yaxın tərəfə) möhkəm təzyiq tətbiq edilməlidir.
- Təmiz tənzif və ya parça ilə sıx sarğı qoyulmalıdır.
- Əgər qanaxma ətraflardadırsa (qol və ya ayaq), qan axınını azaltmaq üçün həmin nahiyə ürək səviyyəsindən yuxarı qaldırılmalıdır.
- Təxirəsalınmaz olaraq təcili yardım çağırılmalıdır.
2. Venoz Qanaxma (Venous Blood Loss)
Vena damarlarının zədələnməsi nəticəsində yaranır. Qan tünd qırmızı və ya qəhvəyi rəngdədir, çünki tərkibində oksigen azdır. Arterial qanaxmadan fərqli olaraq fışqırmır, davamlı və yavaş axır. Uzun müddət davam edərsə, ciddi fəsadlara yol aça bilər.
İlk Yardım Müdaxiləsi:
- Qanayan nahiyəyə birbaşa təzyiq edilməli və steril sarğı ilə bağlanmalıdır.
- Qanaxma dayananadək zədələnmiş əza yuxarı vəziyyətdə saxlanılmalıdır.
- Qanaxma nəzarət altına alınmırsa, peşəkar tibbi yardım tələb olunur.
3. Kapilyar Qanaxma (Capillary Bleeding)
Ən yüngül qanaxma növü hesab olunur. Qan sızıntı şəklində yavaş axır və adətən öz-özünə laxtalanır. Kiçik sıyrıqlar və kəsiklər zamanı müşahidə edilir. Burada əsas risk qan itkisi deyil, infeksiya ehtimalıdır.
İlk Yardım Müdaxiləsi:
- Yara nahiyəsi su və antiseptik məhlullarla təmizlənməlidir.
- Antibakterial məlhəm tətbiq edilərək kiçik sarğı ilə örtülməlidir.
- Yara çirkli alətlə yaranıbsa, tetanus peyvəndi üçün həkimə müraciət edilməlidir.
Qanaxmanın Yerləşdiyi Bölgəyə Görə Təsnifatı
Qanaxmalar bədənin daxilində və ya xaricində baş verməsinə görə fərqli klinik mənzərələr yaradır.
1. Xarici Qanaxma (External Bleeding)
Bədən səthində görünən, kəsiklər, travmalar və ya diş çəkilməsi kimi səbəblərdən yaranan qanaxmalardır. Gözlə görülə bildiyi üçün müdaxilə daha sürətli həyata keçirilir.
- Müdaxilə: Təmiz tənziflə təzyiq edilməli və möhkəm sarınmalıdır. Dərin yaralarda mütləq həkim rəyi alınmalıdır.
2. Daxili Qanaxma (Internal Bleeding)
Bədən daxilindəki orqanlarda və ya damarlarda baş verən, xaricə axmayan gizli və təhlükəli qanaxmalardır. Travma, daxili orqan zədələnməsi və ya yüksək qan təzyiqi səbəbindən yarana bilər.
Əsas Əlamətləri:
- Tünd rəngli sidik və ya qanlı qusma.
- Arterial təzyiqin düşməsi, kəskin halsızlıq və başgicəllənmə.
- Qarın və ya sinə nahiyəsində göyərmə və şişkinlik.
- Ağır hallarda şüur itkisi.
Vacib Qeyd: Daxili qanaxmaya ev şəraitində müdaxilə etmək qeyri-mümkündür; xəstə dərhal xəstəxanaya çatdırılmalıdır.
3. Burun Qanaması (Epistaxis)
Burun daxilindəki kapilyarların partlaması nəticəsində yaranır. Quru hava, travma və ya yüksək təzyiq buna səbəb ola bilər.
- İlk Yardım: Baş irəli əyilməli (geriyə deyil) və burnun yumşaq hissəsi sıxılmalıdır. Soyuq kompres tətbiq edilməlidir. 10 dəqiqədən artıq davam edərsə, həkimə müraciət edilməlidir.
4. Mədə-Bağırsaq Qanaxması (Gastrointestinal Bleeding)
Mədə xorası, qaraciyər xəstəlikləri və ya xərçəng kimi ciddi patologiyalar nəticəsində yaranır. Həyati təhlükə daşıyır.
- Əlamətlər: Qanlı və ya qəhvə rəngli qusuntu, nəcisdə qara rəng dəyişikliyi və həddindən artıq yorğunluq.
- Müdaxilə: Xəstə dərhal peşəkar tibbi müəssisəyə yerləşdirilməlidir.
Qanaxmanın Şiddətinə Görə Növləri
Qanaxmanın şiddəti itirilən qanın miqdarı və müdaxilənin təcililiyi ilə müəyyən edilir:
| Qanaxma Dərəcəsi | Xüsusiyyətləri | Müdaxilə Tələbi |
|---|---|---|
| Yüngül Qanaxma | Qan tez laxtalanır, həyati risk yoxdur. | Lokal təmizlik və sarğı. |
| Orta Dərəcəli | Qanaxma davamlıdır, miqdarı nəzərəçarpandır. | Tibbi müdaxilə tələb edir. |
| Ağır Qanaxma | Həddindən artıq qan itkisi və şok riski. | Təcili tibbi yardım mütləqdir. |
Nəticə
Qanaxmaların hər bir növü fərqli yanaşma və peşəkarlıq tələb edir. Xüsusilə daxili qanaxma və arterial qanaxma hallarında saniyələr belə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Unutmayın ki, düzgün ilk yardım bilikləri həyat qurtarır. Qanaxma dayanmırsa və ya ciddi simptomlar müşahidə olunursa, vaxt itirmədən peşəkar tibbi yardıma müraciət edilməlidir.
