Qaukoma

Qlaukomanın Səbəbləri

Qlaukomanın əsas səbəbi göz içindəki maye təzyiqinin artmasıdır. Gözün içindəki maye (aqueous humor) daim istehsal olunur və təbii olaraq gözün drenaj sistemindən çıxır. Bu maye axınının qarşısı alındıqda və ya azalanda göz içində təzyiq yüksəlir, bu da optik sinirə zərər verir. Aşağıdakı səbəblər qlaukomanın yaranmasına yol aça bilər:

1. Göz içi təzyiqin artması

Qlaukomanın əsas səbəbi göz içindəki təzyiqin artmasıdır. Bu təzyiq artışı göz sinirinə təzyiq göstərir və zamanla görmə itkisinə səbəb olur.

2. Drenaj sistemində problemlər

Gözün içindəki mayenin axdığı drenaj kanalları düzgün işləmədikdə və ya tıxandıqda göz içi təzyiq yüksəlir. Bu problem göz içi təzyiqi tənzimləməkdə çətinlik yaradır və qlaukoma inkişaf edə bilər.

3. Genetik faktorlar

Qlaukoma ailəvi bir xəstəlik ola bilər. Ailəsində qlaukoma olan insanların bu xəstəliyə tutulma riski daha yüksəkdir.

4. Yaş

60 yaşdan yuxarı insanlarda qlaukoma inkişaf etmə riski daha yüksəkdir. Yaşlı insanlar bu xəstəliyə qarşı daha həssas olurlar, çünki gözlərdəki drenaj sistemləri zamanla zəifləyə bilər.

5. Damar problemləri

Qlaukoma bəzi hallarda göz sinirinə qan axınının azalması ilə də əlaqədar ola bilər. Göz içindəki qan dövranı problemləri göz sinirini zəiflədir və görmə itkisinə yol aça bilər.

6. Diabet və digər sağlamlıq problemləri

Diabet, yüksək qan təzyiqi və ürək xəstəlikləri kimi problemlər də qlaukomanın inkişaf riskini artıran faktorlar arasındadır.

Qlaukomanın Növləri

Qlaukoma müxtəlif formalarda ortaya çıxa bilər. Əsas qlaukoma növləri aşağıdakılardır:

1. Açıq bucaqlı qlaukoma (Open-Angle Glaucoma)

Bu, qlaukomanın ən çox yayılmış növüdür. Açıq bucaqlı qlaukoma gözün drenaj kanallarında tədricən tıxanma nəticəsində yaranır, lakin bu kanallar tamamilə bağlanmır. Bu vəziyyət göz içi təzyiqin yavaş-yavaş artmasına səbəb olur və çox vaxt heç bir simptom vermədən illərlə inkişaf edə bilər. Göz içi təzyiq artdıqca göz siniri zədələnir və görmə itir.

2. Kəskin bucaqlı qlaukoma (Angle-Closure Glaucoma)

Bu növ qlaukoma qəfil meydana çıxır və təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Gözün drenaj bucağı qəfildən bağlanır və göz içi təzyiq sürətlə yüksəlir. Bu vəziyyət adətən göz ağrısı, baş ağrısı, bulanıq görmə və göz qızartısı ilə müşahidə olunur. Vaxtında müalicə edilməzsə, bu növ qlaukoma sürətli görmə itkisinə səbəb ola bilər.

3. İkincili qlaukoma (Secondary Glaucoma)

İkincili qlaukoma başqa bir sağlamlıq problemi və ya travma nəticəsində yaranır. Bu, göz zədələri, iltihablar, göz şişləri və ya göz cərrahiyyəsindən sonra inkişaf edə bilər.

4. Doğuşdan qlaukoma (Congenital Glaucoma)

Bu nadir qlaukoma növü körpələrdə anadangəlmə olaraq inkişaf edir. Göz drenaj sisteminin düzgün inkişaf etməməsi səbəbindən yaranır. Körpələrdə gözlərdə bulanıqlıq, həddindən artıq göz yaşı və işığa həssaslıq kimi əlamətlər müşahidə edilə bilər.

Qlaukomanın Simptomları

Qlaukoma erkən mərhələlərdə çox vaxt simptom vermir, buna görə də insanlar xəstəliyi uzun müddət fərq etməyə bilər. Ancaq xəstəlik irəlilədikcə aşağıdakı simptomlar müşahidə oluna bilər:

Görmə sahəsinin daralması: Qlaukoma görmə sahəsinin tədricən daralmasına səbəb olur, yəni periferik (yan tərəflərdən) görmə azalır. İnsanlar qlaukomanın təsirindən yalnız mərkəzi görmələri qorunduğu üçün görmə itkisini gec fərq edə bilərlər.

Bulanıq görmə: Göz içi təzyiqin artması nəticəsində görmə bulanıqlığı baş verə bilər.

Baş ağrısı və göz ağrısı: Xüsusilə kəskin bucaqlı qlaukomada baş ağrıları və göz ağrıları müşahidə olunur.

Göz qızartısı və narahatlıq: Gözlərdə qızartı, təzyiq və narahatlıq hissi yaranır, bu isə göz içi təzyiqin artması ilə əlaqədardır.

İşıq halqaları və ya "göy qurşağı halqaları": Xəstələr işıqlara baxdıqda ətrafında rəngli halqalar görə bilərlər.

Bulantı və qusma: Kəskin bucaqlı qlaukoma zamanı yüksək göz təzyiqi bulantı və qusma ilə müşayiət oluna bilər.

Qlaukomanın Diaqnozu

Qlaukomanın diaqnozu göz həkimi tərəfindən aparılan xüsusi müayinələrlə qoyulur. Aşağıdakı müayinə metodları qlaukomanın diaqnozunda istifadə olunur:

Tonometriya: Bu, göz içi təzyiqin ölçülməsi üçün istifadə edilən bir testdir. Gözə tətbiq olunan yumşaq təzyiq vasitəsilə göz içi təzyiq ölçülür.

Oftalmoskopiya: Bu müayinə ilə göz siniri vizual olaraq yoxlanılır. Oftalmoskop vasitəsilə gözün arxasındakı optik sinir izlənilir və sinirin vəziyyəti qiymətləndirilir.

Görmə sahəsi testi (Perimetriya): Bu test ilə gözün görmə sahəsi ölçülür və görmə sahəsinin hər hansı bir daralması və ya itirilməsi olub-olmadığı təyin edilir.

Gonioskopiya: Bu müayinə gözün drenaj bucağının açıq və ya qapalı olduğunu müəyyən etmək üçün istifadə edilir. Xüsusi bir lens istifadə edilərək göz içi mayenin axdığı bucaqlar araşdırılır.

Qlaukomanın Müalicəsi

Qlaukomanın müalicəsi göz içi təzyiqin idarə olunması və optik sinirə zərər verilməsinin qarşısını almağa yönəlmişdir. Müalicə erkən mərhələdə başlandıqda xəstəliyin irəliləməsi yavaşladılır və görmə itkisi minimuma endirilə bilər. Müalicə metodları aşağıdakılardır:

1. Göz damcıları

Göz damcıları göz içi təzyiqi azaltmaq üçün geniş istifadə edilən bir müalicə üsuludur. Göz damcıları maye istehsalını azaldır və ya gözdən maye axımını artıraraq təzyiqi aşağı salır.

2. Dərmanlar

Bəzi hallarda göz içi təzyiqi idarə etmək üçün ağızdan alınan dərmanlar təyin edilə bilər. Bu dərmanlar göz mayesinin istehsalını azaldaraq təzyiqi aşağı salmağa kömək edir.

3. Lazer müalicəsi

Lazer trabekuloplastikası gözün drenaj kanallarını açmağa kömək edir və göz içi təzyiqi azaldır. Lazer müalicəsi adətən açıq bucaqlı qlaukoma üçün istifadə olunur.

4. Cərrahi müdaxilə

Əgər digər müalicə üsulları təsirli deyilsə, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Trabekulektomiya kimi cərrahi prosedurlar gözün drenaj sistemində yeni çıxış kanalı yaratmaq üçün tətbiq edilir və bu da göz içi təzyiqin azalmasına kömək edir.

Qlaukomanın Qarşısının Alınması

Qlaukomanın tam qarşısını almaq mümkün olmasa da, erkən diaqnoz və müalicə xəstəliyin irəliləməsini yavaşlada bilər. Qlaukomanın qarşısını almaq üçün aşağıdakı tədbirlər tövsiyə olunur:

Müntəzəm göz müayinələri: Qlaukoma uzun müddət simptom vermədiyi üçün müntəzəm göz müayinələri çox vacibdir. Göz həkimi tərəfindən göz içi təzyiqin yoxlanılması və erkən diaqnoz görmə itkisini minimuma endirə bilər.

Ailə tarixinə diqqət: Ailəsində qlaukoma olan insanlar daha yüksək risk altındadırlar, buna görə də bu insanlar göz müayinələrini daha tez-tez etdirməlidirlər.

Sağlam həyat tərzi: Yüksək qan təzyiqi, diabet və ürək xəstəlikləri qlaukoma riskini artırır. Sağlam bir həyat tərzi (balanslı qidalanma, müntəzəm idman və siqareti tərgitmək) göz sağlamlığını qorumağa kömək edə bilər.

Nəticə

Qlaukoma, görmə itkisinə və hətta daimi korluğa səbəb ola bilən ciddi bir göz xəstəliyidir. Bu xəstəlik çox vaxt erkən mərhələlərdə simptom vermədiyi üçün müntəzəm göz müayinələri ilə erkən diaqnoz vacibdir. Göz damcıları, dərmanlar, lazer müalicəsi və ya cərrahiyyə ilə göz içi təzyiqin idarə edilməsi mümkündür. Erkən müalicə görmə itkisini yavaşlatmağa və xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını almağa kömək edir.