Romatoid artrit nədir? Romatoid artritin simptomları və müalicəsi hansılardır?
Romatoid Artritin Səbəbləri
Romatoid artritin dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmir, lakin bir neçə amilin bu xəstəliyin inkişafına səbəb olduğu düşünülür:
Genetik faktorlar:
Genetik meyllilik immun sistemin funksiyasını dəyişdirə bilər.
HLA-DR4 və HLA-DR1 genlərinin rolu məlumdur.
İmmun sistemin funksiyası:
İmmun sistem oynaqların sağlam toxumalarını hədəfə alaraq iltihaba səbəb olur.
Çevrəsəl amillər:
Siqaret çəkmə.
Mikrob infeksiyaları və ya stressli həyat tərzi.
Romatoid Artritin Simptomları
Romatoid artritin simptomları xəstəliyin mərhələsinə və şiddətinə görə dəyişə bilər.
Oynaqlarla bağlı simptomlar:
Ağrı və şişkinlik:
Əsasən əl, bilək, diz, ayaq oynaqları təsir edilir.
Hər iki tərəfdə simmetrik olaraq müşahidə edilir.
Sərtlik:
Səhərlər 30 dəqiqədən uzun davam edən oynaqlarda sərtlik.
Hərəkət məhdudiyyəti:
Oynaqların hərəkət diapazonunun azalması.
Deformasiyalar:
Xəstəliyin irəliləməsi ilə barmaq və oynaqlarda əyriliklər.
Sistemik simptomlar:
Yorğunluq və zəiflik.
İştahsızlıq və arıqlama.
Qızdırma (aşağı dərəcəli).
Anemiya.
Fəsadların simptomları:
Dəri: Revmatoid düyünlər (dərinin altındakı sərt şişlər).
Ürək: Perikardit və ya ürək-damar xəstəlikləri.
Ağciyər: Plevrit və ya ağciyər nodulları.
Gözlər: Quru gözlər və iltihab (sklerit və ya episklerit).
Romatoid Artritin Diaqnozu
RA diaqnozu simptomlar, klinik müayinə və laborator testlərə əsaslanır:
Klinik müayinə:
Şişkinlik, ağrı və hərəkət məhdudiyyəti olan oynaqların müayinəsi.
Laborator testlər:
Revmatoid faktor (RF): RA xəstələrinin əksəriyyətində müsbətdir.
Anti-CCP (Siklik sitrullinləşmiş peptid antikoru): RA üçün yüksək spesifikliyə malikdir.
Eritrosit çökmə sürəti (ESR) və C-reaktiv protein (CRP): İltihabın dərəcəsini qiymətləndirmək üçün.
Görüntüləmə:
Rentgen: Oynaqlarda sümük eroziyası və ya oynaq aralığının daralmasını aşkar etmək üçün.
MRT və ya USM: Erkən dəyişiklikləri və iltihabı aşkarlamaq üçün.
Romatoid Artritin Müalicəsi
Romatoid artritin müalicəsi xəstəliyin irəliləməsini yavaşlatmaq, simptomları idarə etmək və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyır. Tam müalicəsi olmasa da, effektiv müalicə ilə simptomlar idarə edilə bilər.
1. Dərman müalicəsi
İltihab əleyhinə dərmanlar:
Non-steroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİİ): İbuprofen, naproksen.
Kortikosteroidlər: Prednizolon. Qısa müddətli istifadədə ağrını və iltihabı azaltmaq üçün.
Xəstəliyi modifikasiya edən antirevmatik dərmanlar (DMARDs):
Metotreksat (ən çox istifadə edilən).
Leflunomid, sulfasalazin, hidroksixlorokin.
Bioloji agentlər:
Adalimumab, infliksimab, etanersept. Bu dərmanlar spesifik immun reaksiyaları hədəfə alır və daha ağır hallarda istifadə edilir.
JAK inhibitorları:
Tofacitinib və ya baricitinib kimi dərmanlar.
2. Fizioterapiya
Fizioterapevtik məşqlər oynaqların hərəkətliliyini artırmaq və əzələ zəifliyini azaltmaq üçün faydalıdır.
3. Həyat tərzi dəyişiklikləri
Mütəmadi fiziki aktivlik: Aşağı təsirli məşqlər (yoga, üzgüçülük).
Sağlam qidalanma: Antioksidantlarla zəngin qidalar (meyvə, tərəvəz), omega-3 yağ turşuları (balıq yağı).
Stressin idarə olunması: Meditasiya və relaksasiya texnikaları.
4. Cərrahi müdaxilə
Ciddi oynaq zədələnməsi hallarında endoprotez əməliyyatları və ya oynaq rekonstruksiyası.
Romatoid Artritin Profilaktikası
RA üçün tam profilaktika mümkün olmasa da, xəstəliyin idarə olunmasında aşağıdakı tədbirlər faydalıdır:
Siqaretdən uzaq durmaq.
Sağlam bədən çəkisini qorumaq.
İmmunitet sistemini gücləndirmək.
Erkən diaqnoz və müalicəyə başlamaq.
Nəticə
Romatoid artrit erkən diaqnoz və müalicə ilə idarə oluna bilən bir xəstəlikdir. Müalicəyə düzgün əməl edildikdə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə dəstəkləndikdə simptomlar azaldıla bilər və xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısı alınar. Əgər oynaq ağrısı, sərtlik və ya şişkinlik müşahidə edirsinizsə, vaxt itirmədən revmatoloqla məsləhətləşmək vacibdir.