Skolioz
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Skolioz Nədir? Onurğa Əyriliyinin Tərifi
Skolioz, onurğanın frontal müstəvidə, yəni yanlara doğru 10 dərəcə və ya daha çox bucaqla əyilməsi ilə xarakterizə olunan bir sağlamlıq problemidir. Bəzi klinik hallarda bu əyilmə ilə yanaşı, onurğanın öz oxu ətrafında fırlanması, yəni rotasiya prosesi də müşahidə edilə bilər. Bu vəziyyət həm estetik görünüşə, həm də daxili orqanların funksiyasına təsir göstərə biləcəyi üçün erkən diaqnoz olduqca vacibdir.
Skoliozun Növləri və Xüsusiyyətləri
Skolioz fərqli səbəblərdən və müxtəlif yaş qruplarında yarana bilər. Xəstəliyin gedişatını anlamaq üçün aşağıdakı təsnifatı nəzərdən keçirmək lazımdır:
| Növü | Xüsusiyyətləri |
|---|---|
| İdiopatik skolioz | Ən çox yayılmış növüdür (təxminən 80%), səbəbi məlum deyil. Əsasən yeniyetmələrdə görülür. |
| Konjenital skolioz | Anadangəlmə onurğa qüsurları səbəbindən yaranır. |
| Nevromüsküler skolioz | Serebral iflic, əzələ distrofiyası və ya sinir xəstəlikləri fonunda inkişaf edir. |
| Degenerativ skolioz | Yaşla bağlı olaraq fəqərə və disklərin zəifləməsi nəticəsində yaranır. |
| Funksional skolioz | Onurğada struktur pozğunluğu yoxdur; əzələ gərginliyi və ya ayaq uzunluğu fərqi səbəbilə yaranır. |
Skoliozun Əsas Əlamətləri
Onurğa əyriliyi bədən simmetriyasında müəyyən dəyişikliklərə yol açır. Ən çox rast gəlinən skolioz əlamətləri aşağıdakılardır:
- Bədən tarazsızlığı: Bir çiynin digərindən daha yüksəkdə durması.
- Qabırğa asimmetriyası: Qabırğaların bir tərəfdə daha çıxıntılı görünməsi.
- Çanaq qeyri-bərabərliyi: Çanaq sümüklərinin eyni hündürlükdə olmaması.
- Geyim fərqləri: Paltarın bədəndə əyri durması və ya bir tərəfə sürüşməsi.
- Fiziki çətinliklər: Uzun müddət oturmaqda və ya ayaq üstə qalmaqda çətinlik çəkmək.
- Ağrı faktoru: Bel və kürək nahiyəsində xroniki ağrılar.
- Ağır hallar: Döş qəfəsinin sıxılması səbəbilə yaranan tənəffüs çətinliyi.
Skoliozun Dərəcələri və Müalicə Planı
Müalicə metodu Cobb bucağı olaraq adlandırılan əyrilik dərəcəsinə əsasən müəyyən edilir:
- Yüngül (10° – 20°): Müntəzəm həkim müşahidəsi və xüsusi məşqlər tövsiyə olunur.
- Orta (20° – 40°): İnkişafı dayandırmaq üçün korset müalicəsi və fizioterapiya tətbiq edilir.
- Ağır (40° və yuxarı): Onurğanın funksionallığını qorumaq üçün cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Diaqnostika Metodları
Skoliozun dəqiq diaqnozu üçün mütəxəssis müayinəsi və radioloji görüntüləmə şərtdir. Proses aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
- Fiziki müayinə: Xəstənin duruşunun arxadan vizual qiymətləndirilməsi.
- Adam testi (Forward bending test): Öne əyilmə zamanı qabırğalardakı qeyri-bərabərliyin yoxlanılması.
- Rentgen: Əyrilik bucağının (Cobb bucağı) dəqiq ölçülməsi üçün əsas vasitədir.
- MRT və ya KT: Sinir sıxılması və ya dərin struktur problemləri şübhəsi olduqda istifadə edilir.
Müasir Müalicə Üsulları
1. Müşahidə və İzləmə
Yüngül əyriliklərdə (10–20°) xüsusilə böyümə dövründə olan uşaqlarda prosesin irəliləməməsi üçün müntəzəm rentgen nəzarəti aparılır.
2. Fizioterapiya və Xüsusi Məşqlər
Schroth metodu kimi skolioza özəl nəfəs və duruş məşqləri effektiv nəticələr verir. Bundan əlavə, stretching, simmetrik əzələ məşqləri, düzgün texnika ilə yerinə yetirilən pilates və yoga faydalıdır.
3. Korset Müalicəsi
Böyüməkdə olan uşaqlarda əyriliyin artmasının qarşısını almaq məqsədilə Boston və ya Cheneau kimi korsetlərdən istifadə olunur. Maksimum effekt üçün gündəlik 16–23 saat taxılması tövsiyə edilir.
4. Cərrahi Müdaxilə
Əyrilik 40–50 dərəcəni keçdikdə və irəliləməyə davam etdikdə cərrahiyyə qaçılmaz olur. Bu zaman onurğanın düzəldilməsi və fiksasiyası üçün xüsusi implantlar yerləşdirilir.
Ev Şəraitində Edilə Biləcək Məşqlər
Bu məşqləri etməzdən əvvəl mütləq fizioterapevt ilə məsləhətləşmək lazımdır:
- Divara qarşı duruş məşqi
- Cat-cow onurğa hərəkətləri
- Belə yük salmadan edilən Plank
- Bird-dog məşqi
- Qabırğa asimmetriyasını korreksiya edən nəfəs məşqləri
Diqqət Edilməsi Vacib Məqamlar
Nə etməli?
- Müntəzəm fizioterapiya və duruş məşqləri yerinə yetirilməlidir.
- Düzgün oturma qaydalarına və yastıq seçiminə diqqət edilməlidir.
- Bel nahiyəsinə düşən yük simmetrik paylanmalıdır.
Nə etməməli?
- Həddindən artıq ağır yüklər qaldırılmamalıdır.
- Bir-birindən fərqli hündürlükdə olan ayaqqabılar geyilməməlidir.
- Asimmetriya yarada biləcək bəzi idman növlərindən (məsələn, güləş, gimnastika) uzaq durulmalıdır.
