Təşviş pozuntuları
Təşviş pozuntuları, aşırı və davamlı qayğı və qorxu hissləri ilə xarakterizə olunan bir qrup ruh sağlamlığı pozuntusudur. Bu pozuntular, şəxsin günlük həyatını, işini, münasibətlərini və ümumi rifahını mənfi təsir edə bilən müxtəlif simptomlar yaradır. Təşviş pozuntularının ən yaygın növləri arasında ümumi təşviş pozuntusu, panik pozuntusu, fobiya, sosial təşviş pozuntusu (sosial fobiya), ayrılıq təşvişi pozuntusu və obsesiv-kompulsiv pozuntusu (OKP) daxildir. Hər bir təşviş pozuntusunun xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
- Ümumi Təşviş Pozuntusu: Davamlı və genişmiqyaslı qayğı və təşviş hissləri ilə xarakterizə olunur. Şəxslər adətən, gündəlik həyatın müxtəlif aspektləri ilə bağlı aşırı qayğılanırlar.
- Panik Pozuntusu: Təkrarlanan və gözlənilmədən baş verən panik ataklarla xarakterizə olunur. Bu ataklar zamanı şəxs qəfil və şiddətli qorxu və ya rahatsızlıq hissi yaşayır.
- Fobiya: Müəyyən bir obyektə, vəziyyətə və ya mühitə qarşı qeyri-real aşırı qorxu ilə xarakterizə olunur.
- Sosial Təşviş Pozuntusu (Sosial Fobiya): Sosial vəziyyətlərdə yüksək səviyyədə qayğı və utanclıq hissi ilə xarakterizə olunur.
- Ayrılıq Təşvişi Pozuntusu: Sevdiklərindən ayrılmaq qorxusu ilə xarakterizə olunur, xüsusən də uşaqlarda və yeniyetmələrdə görülə bilər.
- Obsesiv-Kompulsiv Pozuntusu (OKP): Obsesiv (müdaxilə edici və istənməyən) düşüncələr və kompulsiv (məcburi və təkrarlanan) hərəkətlər ilə xarakterizə olunur.
Təşviş pozuntularının müalicəsi ümumiyyətlə psixoterapiya (məsələn, kognitiv-davranışçı terapiya), dərman müalicəsi və ya hər ikisinin birləşməsindən ibarət olur. Təşviş pozuntusu olan şəxslərə dəstək olmaq və onlara anlayış göstərmək də çox vacibdir. Həmçinin, rahatlama texnikaları və stress idarəetmə strategiyaları da bu pozuntuların idarə edilməsində faydalı ola bilər.